Có được tham gia BHXH tự nguyện và bắt buộc cùng lúc?

 . Mức hưởng bảo hiểm xã hội được tính trên cơ sở mức đóng, thời gian đóng bảo hiểm xã hội và có chia sẻ giữa những người tham gia bảo hiểm xã hội.   

 . Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được tính trên cơ sở tiền lương tháng của người lao động. Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện được tính trên cơ sở mức thu nhập tháng do người lao động lựa chọn.    . Người lao động vừa có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vừa có thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng chế độ hưu trí và chế độ tử tuất trên cơ sở thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội. Thời gian đóng bảo hiểm xã hội đã được tính hưởng bảo hiểm xã hội một lần thì không tính vào thời gian làm cơ sở tính hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội.    

. Quỹ bảo hiểm xã hội được quản lý tập trung, thống nhất, công khai, minh bạch; được sử dụng đúng mục đích và được hạch toán độc lập theo các quỹ thành phần, các nhóm đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định.    

. Việc thực hiện bảo hiểm xã hội phải đơn giản, dễ dàng, thuận tiện, bảo đảm kịp thời và đầy đủ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội.

2. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện gồm những ai?

2.1. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc gồm:

   - Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm:    . Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng, kể cả hợp đồng lao động ký giữa người sử dụng lao động với người đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật về lao động;    

. Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng;    

.  Cán bộ, công chức, viên chức;    

. Công nhân quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;    

. Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân;    

. Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí;    

. Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;    

.  Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương;    

.  Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn.  

- Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam, có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp, được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của Chính phủ.

2.1. Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện gồm:

  - Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện quy định tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 134/2015/NĐ-CP là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, bao gồm:    

. Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 03 tháng trước ngày 01 tháng 01 năm 2018; người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 trở đi;    

. Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, ấp, bản, sóc, làng, tổ dân phố, khu, khu phố;    . Người lao động giúp việc gia đình;    

. Người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không hưởng tiền lương;    

. Xã viên không hưởng tiền lương, tiền công làm việc trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;    

. Người nông dân, người lao động tự tạo việc làm, bao gồm những người tự tổ chức hoạt động lao động để có thu nhập cho bản thân và gia đình;    

. Người lao động đã đủ điều kiện về tuổi đời nhưng chưa đủ điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội;    

. Người tham gia khác: Các đối tượng nêu trên được gọi chung là người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

3. Vậy có được tham gia cùng lúc BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc hay không?

 - Căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, Điều số 2 Thông tư 01/20216/ TT-BLĐTBXH thì người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyên là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. 

 - Căn cứ quy định tại khoản 67 Điều 1 Quyết định 505/ QĐ-BHXH năm 2020 đã được sửa đổi bởi khoản 3 Điều 3 Quyết định 490/QĐ-BHXH năm 2023 như sau:    

. Trường hợp một người có từ 02 sổ bảo hiểm xã hội trở lên, có thời gian đóng BHXH, BHTN trùng nhau theo hướng dẫn tại Công văn số 25/LĐTBXH-BHXH ngày 01/01/2016 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về việc hoàn trả tiền đóng BHXH, BHTN thì cơ quan BHXH thực hiện hoàn trả cho người lao động số tiền đơn vị và người lao động đã đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất và số tiền đã đóng vào quỹ BHTN (bao gồm cả số tiền thuộc trách nhiệm đóng BHXH, BHTN của người sử dụng lao động), không bao gồm tiền lãi.   

. Cơ quan BHXH quản lý nơi người lao động đang làm việc hoặc đang sinh sống thực hiện hoàn trả và cấp lại sổ BHXH cho người lao động theo quy định tại khoản 2 Điều 46.

4. Cách đóng BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc:

4.1. Đối với BHXH tự nguyện:

   Có nhiều cách để có thể đóng BHXH tự nguyện, người lao động trực tiếp đóng tiền (tự do, không có hợp đồng). Với mức đóng hàng tháng bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia BHXH tự nguyện lựa chọn, tối thiểu là 330.000vnd/1 tháng, chưa bao gồm có hỗ trợ của Nhà nước.  

- Hình thức đóng BHXH tự nguyện: Lựa chọn giữa việc đóng trực tiếp tại Cơ quan BHXH cấp huyện, tỉnh hoặc Đại lý thu BHXH: bưu điện, UBND xã, phường tổ chức đoàn thể ( Hội phụ nữ, hội nông dân,...). Hoặc lựa chọn đóng online trên các nền tảng như: Cổng dịch vụ công BHXH, ứng dụng VssID, ngân hàng hay ví điện tử liên kết,...  

- Phương thức đóng: Người tham gia được lựa chọn phương thức đóng hàng tháng, 3 tháng 1 lần, 6 tháng 1 lần, 12 tháng 1 lần hoặc có thể đóng một lần cho nhiều năm sau nhưng không quá 5 năm 1 lần.

4.2. Đối với BHXH bắt buộc:

   Khác với BHXH tự nguyện, BHXH bắt buộc sẽ do doanh nghiệp (người sử dụng lao động) thay mặt thực hiện nghĩa vụ nộp. Hàng tháng, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người sử dụng lao động có trách nhiệm trích từ tiền lương của người lao động để đóng cùng với phần của doanh nghiệp vào quỹ BHXH. - Hình thức đóng BHXH bắt buộc: Doanh nghiệp (người sử dụng lao động) có thể lựa chọn hình thức chuyển khoản trực tiếp thông qua các kênh giao dịch ngân hàng vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH hoặc có thể đóng bằng tiền mặt trực tiếp đến quầy để nộp tại cơ quan BHXH. 

- Phương thức đóng: Không giống như BHXH tự nguyện, BHXH bắt buộc có giới hạn về phương thức đóng, cụ thể theo điều 7 quy định ban hành theo Quyết định 595/QĐ-BHXH năm 2017 được sửa đổi bởi khoản 13 Điều 1 Quyết định 505/QĐ-BHXH năm 2020, khoản 1 Điều 1 Quyết định 888/QĐ-BHXH năm 2018 đã quy định về các phương thức đóng BHXH bắt buộc gồm:     

. Đóng theo tháng: Hằng tháng, chậm nhất là vào ngày cuối cùng của tháng đó, doanh nghiệp có nhiệm vụ trích phần đóng BHXH bắt buộc từ quỹ lương, tiền lương tháng của người lao động theo mức quy định.    

. Đóng 3 tháng hoặc 6 tháng 1 lần: Đặc biệt đối với phương thức này sẽ áp dụng với đơn vị doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể , hợp tác xã, tổ hợp tác hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, trả lương theo sản phẩm, theo khoán. Bên cạnh đó, còn có một số trường hợp đặt biệt như sau:    

. Người lao động làm việc tại nước ngoài vẫn có thể đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo phương thức 3, 6 hoặc 12 tháng một lần, hoặc lựa chọn hình thức đóng trước theo thời hạn của hợp đồng. Người lao động có thể nộp trực tiếp cho cơ quan BHXH trước khi xuất cảnh hoặc nộp thông qua đơn vị, tổ chức đưa đi làm việc ở nước ngoài. Trường hợp nộp qua đơn vị đưa đi lao động, tổ chức này sẽ thực hiện thu hộ và đăng ký hình thức đóng. Nếu người lao động gia hạn hoặc ký hợp đồng mới ở nước ngoài thì có thể tiếp tục đóng theo quy định hoặc truy nộp cho cơ quan BHXH sau khi về nước.    

. Người lao động là cán bộ, công chức viên chức có vợ hoặc chồng đi công tác, học tập ở nước ngoài được đóng BHXH theo tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần thông qua đơn vị quản lý để nộp vào quỹ hưu trí và tử tuất.    

. Đối với trường hợp còn thiếu thời gian đóng không quá 6 tháng, người lao động được đóng một lần cho số tháng còn thiếu thông qua đơn vị trước khi nghỉ việc. Quy định này cũng áp dụng đối với người đang bảo lưu thời gian đóng hoặc thân nhân của người lao động đã mất, thực hiện nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH cấp huyện nơi cá nhân cư trú. Kết luận rằng, việc đóng tham gia BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc cùng một lúc là không thể được. Trường hợp có hai sổ  cơ quan BHXH quản lý nơi người lao động đang làm việc hoặc đang sinh sống thực hiện hoàn trả và cấp lại sổ BHXH cho người lao động theo quy định tại khoản 2 Điều 46.

Thông tin khác