Hộ kinh doanh có được hoàn thuế GTGT không? Giải đáp từ quy định pháp luật

Tại Việt Nam, hộ kinh doanh (HKD) là một mô hình cấu trúc kinh tế cực kỳ phổ biến nhờ vào ưu điểm thủ tục thành lập đơn giản, bộ máy quản lý tinh gọn, chứng từ sổ sách không quá phức tạp so với mô hình doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất kinh doanh ngày càng mở rộng, các chủ hộ kinh doanh bắt đầu phải đối mặt với các bài toán tài chính lớn hơn, đặc biệt là nghĩa vụ liên quan đến Thuế giá trị gia tăng (GTGT).
Một trong những câu hỏi kinh điển và mang tính cốt lõi được các chủ hộ kinh doanh, các kế toán dịch vụ đặt ra nhiều nhất là: "Hộ kinh doanh có được hoàn thuế GTGT giống như doanh nghiệp hay không?".

Thực tế cho thấy, rất nhiều hộ kinh doanh có phát sinh chi phí đầu vào rất lớn khi mua sắm máy móc, trang thiết bị, phương tiện vận tải hoặc nguyên vật liệu sản xuất chịu thuế GTGT 8% hoặc 10%, nhưng lại loay hoay không biết số thuế này sẽ đi đâu về đâu.
Bài viết này sẽ bóc tách toàn diện bản chất pháp lý, trả lời trực diện câu hỏi trên dựa theo hệ thống pháp luật thuế hiện hành và gợi ý lộ trình chiến lược giúp các chủ hộ kinh doanh tối ưu hóa tối đa lợi ích tài chính của mình. 

1. HỘ KINH DOANH CÓ ĐƯỢC HOÀN THUẾ GTGT (giá trị gia tăng) KHÔNG?

Liên quan đến vấn đề này, chị xem tại khoản 3 Điều 1 Thông tư 130/2016/TT-BTC quy định: "Điều 18. Đối tượng và trường hợp được hoàn thuế GTGT
1. Cơ sở kinh doanh nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thuế nếu có số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết trong tháng (đối với trường hợp kê khai theo tháng) hoặc trong quý (đối với trường hợp kê khai theo quý) thì được khấu trừ vào kỳ tiếp theo.
Trường hợp cơ sở kinh doanh có số thuế GTGT chưa được khấu trừ hết phát sinh trước kỳ tính thuế tháng 7/2016 (đối với trường hợp kê khai theo tháng) hoặc trước kỳ tính thuế quý 3/2016 (đối với trường hợp kê khai theo quý) đủ điều kiện hoàn thuế GTGT theo hướng dẫn tại khoản 1 Điều 18 Thông tư số 219/2013/TT-BTC thì cơ quan thuế giải quyết hoàn thuế theo quy định của pháp luật.
Ví dụ: Doanh nghiệp A thực hiện khai thuế GTGT theo quý, tại kỳ tính thuế quý 3/2016 có số thuế GTGT chưa được khấu trừ hết là 80 triệu thì doanh nghiệp A được khấu trừ vào kỳ tính thuế quý 4/2016. Trường hợp các kỳ tính thuế quý 4/2016, quý 1/2017 và quý 2/2017 vẫn còn số thuế GTGT chưa được khấu trừ hết thì doanh nghiệp A chuyển số thuế GTGT chưa được khấu trừ hết để tiếp tục khấu trừ tại kỳ tính thuế quý 3/2017 và các kỳ tính thuế tiếp theo."

Như vậy, đối tượng được hoàn thuế GTGT là cơ sở kinh doanh nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thuế.

Bên cạnh đó, tại Điều 12 Thông tư 219/2013/TT-BTC quy định:
"Điều 12. Phương pháp khấu trừ thuế
1. Phương pháp khấu trừ thuế áp dụng đối với cơ sở kinh doanh thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật về kế toán, hóa đơn, chứng từ bao gồm:
a) Cơ sở kinh doanh đang hoạt động có doanh thu hàng năm từ bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ từ một tỷ đồng trở lên và thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật về kế toán, hóa đơn, chứng từ, trừ hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp tính trực tiếp hướng dẫn tại Điều 13 Thông tư này;
b) Cơ sở kinh doanh đăng ký tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ thuế, trừ hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp tính trực tiếp hướng dẫn tại Điều 13 Thông tư này;
c) Tổ chức, cá nhân nước ngoài cung cấp hàng hóa, dịch vụ để tiến hành hoạt động tìm kiếm, thăm dò, phát triển và khai thác dầu, khí nộp thuế theo phương pháp khấu trừ do bên Việt Nam kê khai khấu trừ nộp thay."


Như vậy, hộ kinh doanh không thuộc đối tượng được xem xét hoàn thuế theo quy định pháp luật.

2. XỬ LÝ SỐ THUẾ GTGT ĐẦU VÀO CỦA HỘ KINH DOANH NHƯ THẾ NÀO?

Một câu hỏi phái sinh xuất hiện ngay lập tức: Nếu không được hoàn thuế, vậy số tiền thuế GTGT mà hộ kinh doanh đã trả khi mua hàng hóa, tài sản cố định (xe tải, máy móc, nguyên thô) sẽ bị mất trắng hay sao?
Về mặt kế toán và nghĩa vụ thuế, số tiền thuế GTGT đầu vào này không bị mất đi mà sẽ được xử lý bằng cách tính thẳng vào chi phí được trừ khi xác định nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) hoặc tính vào nguyên giá của tài sản cố định.

2.1 Đối với Hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp Kê khai

Theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, các hộ kinh doanh quy mô lớn (thỏa mãn tiêu chí về doanh thu hoặc số lượng lao động sử dụng) bắt buộc phải thực hiện chế độ kế toán và nộp thuế theo phương pháp kê khai. Khi hộ kê khai mua hàng hóa, dịch vụ có hóa đơn GTGT hợp pháp:

• Tiền thuế GTGT đầu vào ghi trên hóa đơn sẽ được cộng trực tiếp vào giá trị mua vào của hàng hóa, nguyên vật liệu hoặc tính vào Nguyên giá của Tài sản cố định (TK 211).
  
• Khi hộ kinh doanh xác định chi phí sản xuất kinh doanh để tính Thuế TNCN (nếu áp dụng theo các mô hình quản trị chi phí thực tế), giá trị đã bao gồm thuế GTGT này sẽ là căn cứ để giảm trừ nghĩa vụ thuế thu nhập.
  

2.2 Đối với Hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp Khoán

Đối với hộ khoán, cơ quan thuế áp đặt một mức doanh thu và mức thuế khoán cố định hàng năm dựa trên doanh thu khoán.

• Do đó, tất cả các hóa đơn mua vào có thuế GTGT của hộ khoán chỉ mang ý nghĩa chứng minh nguồn gốc xuất xứ hợp pháp của hàng hóa trong kho khi có cơ quan chức năng kiểm tra, chứ hoàn toàn không có giá trị trong việc làm giảm bớt số thuế khoán phải nộp hàng tháng.
  

3. BẢNG SO SÁNH NGHĨA VỤ VÀ QUYỀN LỢI THUẾ GTGT: HỘ KINH DOANH VS DOANH NGHIỆP

Để các chủ hộ có một cái nhìn định lượng trực quan trước khi quyết định có nên giữ nguyên mô hình hộ kinh doanh hay không, hãy cùng theo dõi bảng so sánh chi tiết dưới đây:

4. CHIẾN LƯỢC TỐI ƯU: KHI NÀO HỘ KINH DOANH NÊN CHUYỂN ĐỔI THÀNH DOANH NGHIỆP?

Việc không được hoàn thuế GTGT là một bất lợi tài chính rất lớn đối với những hộ kinh doanh đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh. Để khơi thông dòng tiền và tận dụng chính sách hoàn thuế của Nhà nước, giải pháp tối ưu duy nhất là Chuyển đổi mô hình từ Hộ kinh doanh thành Doanh nghiệp (Doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa).
Chủ hộ kinh doanh cần cân nhắc nghiêm túc việc chuyển đổi thành công ty khi xuất hiện các dấu hiệu và nhu cầu chiến lược sau:

4.1 Có kế hoạch tham gia vào chuỗi cung ứng Xuất khẩu

Như đã phân tích ở các chuyên đề trước, hoạt động xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài được áp dụng mức thuế suất ưu đãi là 0%.

• Nếu bạn giữ mô hình Hộ kinh doanh để xuất khẩu: Doanh thu áp thuế trực tiếp, bạn không được hoàn lại tiền thuế GTGT của nguyên vật liệu, chi phí logistics đã mua trong nước.
  
• Nếu chuyển sang Doanh nghiệp: Toàn bộ số thuế GTGT đầu vào của hàng hóa phục vụ xuất khẩu tích lũy đạt từ 300 triệu đồng trở lên sẽ được cơ quan thuế hoàn trả bằng tiền mặt về tài khoản. Đây là lợi thế cạnh tranh về giá cực kỳ khủng khiếp trên thị trường quốc tế.
  

4.2 Triển khai Dự án đầu tư quy mô lớn

Khi hộ kinh doanh muốn xây dựng một xưởng sản xuất quy mô lớn, mua sắm dây chuyền máy móc hiện đại hàng tỷ đồng, số tiền thuế GTGT đầu vào tích lũy có thể lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng.

• Việc chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp trước khi ký kết các hợp đồng mua sắm, xây dựng này sẽ giúp doanh nghiệp kích hoạt quyền lập hồ sơ xin Hoàn thuế GTGT đối với dự án đầu tư. Dòng tiền hoàn thuế này sẽ là nguồn vốn tái cấp vốn kịp thời cho dự án.
  

4.3 Khách hàng mục tiêu yêu cầu Hóa đơn GTGT (Hóa đơn đỏ)

Khi quy mô kinh doanh lớn lên, đối tác của hộ kinh doanh không còn là người tiêu dùng cá nhân mà là các công ty, tập đoàn lớn. Các đơn vị này luôn yêu cầu phải có Hóa đơn GTGT để họ thực hiện khấu trừ thuế đầu vào.

Việc hộ kinh doanh chỉ có thể cung cấp Hóa đơn bán hàng trực tiếp sẽ khiến hộ mất đi những hợp đồng lớn do đối tác không tối ưu được chi phí thuế của họ.

5. CÁC LƯU Ý VÀ CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI KHI CHUYỂN ĐỔI TỪ HỘ KINH DOANH LÊN DOANH NGHIỆP

Nhà nước luôn có chính sách khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp để minh bạch hóa nền kinh tế thông qua Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi thực hiện chuyển đổi, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh sẽ nhận được các đặc quyền ưu đãi sau:

• Miễn lệ phí môn bài: Được miễn lệ phí môn bài trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

• Miễn, giảm thuế TNDN có thời hạn: Được áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) theo quy định của pháp luật thuế tùy thuộc vào địa bàn và ngành nghề kinh doanh.

• Miễn lệ phí đăng ký doanh nghiệp và phí cung cấp thông tin: Doanh nghiệp được miễn lệ phí đăng ký doanh nghiệp lần đầu tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, miễn phí công bố nội dung đăng ký doanh nghiệp trên Cổng thông tin quốc gia.

• Hỗ trợ thủ tục kế toán, thuế đơn giản: Doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh được áp dụng chế độ kế toán đơn giản dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí vận hành bộ máy kế toán trong giai đoạn đầu.

"Bẫy tài sản" khi chuyển đổi hộ kinh doanh cần tránh

Một sai lầm phổ biến của các chủ hộ là tiến hành mua sắm xe tải, máy móc, ký hợp đồng thuê mặt bằng đứng tên Hộ kinh doanh hoặc tên cá nhân chủ hộ trước, rồi sau đó mới thành lập doanh nghiệp.

• Khi làm ngược quy trình này, các hóa đơn đầu vào đó sẽ mang tên và mã số thuế của hộ kinh doanh cũ. Đến khi chuyển sang doanh nghiệp mới, doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp khấu trừ hoàn toàn không được khấu trừ hoặc hoàn thuế đối với các hóa đơn cũ này do không đồng nhất về chủ thể pháp lý trên hóa đơn.
  
• Bí quyết: Hãy thực hiện thủ tục thành lập doanh nghiệp trước, kích hoạt phương pháp tính thuế khấu trừ, sau đó mới tiến hành thực hiện các giao dịch mua sắm tài sản cố định đứng tên công ty.
  

KẾT LUẬN: ĐỊNH HƯỚNG BƯỚC ĐI CHIẾN LƯỢC CHO CHỦ HỘ KINH DOANH

Tóm lại, câu trả lời cho bài toán hoàn thuế GTGT của hộ kinh doanh đã rõ ràng: Pháp luật hiện hành hoàn toàn đóng khung cơ hội hoàn thuế đối với mô hình này. Việc duy trì mô hình hộ kinh doanh chỉ thực sự có lợi khi bạn kinh doanh quy mô nhỏ lẻ, đối tượng khách hàng là người tiêu dùng cuối cùng (B2C) không có nhu cầu lấy hóa đơn đỏ, và chi phí đầu vào không có tỷ trọng thuế GTGT lớn.

Một khi đã xuất hiện tư duy mở rộng nhà xưởng, nhập khẩu - xuất khẩu hàng hóa hoặc bắt tay với các đối tác doanh nghiệp lớn, việc giữ lại chiếc áo "Hộ kinh doanh" sẽ trở thành một lực cản tài chính vô hình, kìm hãm dòng tiền của bạn thông qua việc lãng phí số thuế GTGT đầu vào không được hoàn trả.
Công ty Kế toán AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.

Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-kinh-doanh-co-duoc-hoan-thue-gtgt-gia-tri-gia-tang-khong-dieu-kien-va-thu-tuc-hoan-thue-gtgt-duo-196631-15845.html

Thông tin khác