Khám phá các di sản văn hóa của các tỉnh thành miền Trung
1. Di sản văn hóa Thánh địa Mỹ Sơn
Thánh địa Mỹ Sơn được khởi dựng từ thế kỷ thứ 4 dưới triều vua Bhadravarman, và trong suốt gần mười thế kỷ sau đó, nơi đây liên tục được các triều đại Chăm Pa kế tiếp bồi đắp, tu bổ và mở rộng, trở thành một trong những trung tâm đền tháp quan trọng bậc nhất của Ấn Độ giáo tại khu vực Đông Nam Á. Đây không chỉ là chốn thờ phụng thần Shiva - vị thần được xem như biểu tượng của các vương triều Chăm Pa - mà còn là nơi cử hành các nghi lễ cúng tế linh thiêng, gắn liền mật thiết với đời sống tinh thần và quyền lực chính trị của cả một vương triều.
Về mặt địa thế, Thánh địa Mỹ Sơn tọa lạc trong một thung lũng khá kín đáo, có đường kính khoảng 2 km, bốn bề được bao bọc bởi đồi núi cao từ 100 đến 400 mét, nằm giữa dãy Đông Trường Sơn hùng vĩ và kinh đô Trà Kiệu phồn thịnh một thời. Chính địa hình núi non bao quanh ấy đã tạo nên một không gian vừa huyền bí vừa tách biệt, phù hợp với tính chất linh thiêng của một khu đền tháp hoàng gia, đồng thời cũng góp phần gìn giữ di tích qua bao biến động của thời gian và chiến tranh.
Trải qua hơn một nghìn năm cùng những thăng trầm lịch sử, không ít khu tháp tại Mỹ Sơn đã trở thành phế tích, nhiều công trình chỉ còn lại nền móng hoặc những mảng tường gạch phủ rêu phong. Thế nhưng, những gì còn sót lại cho đến ngày nay - từ các tháp thờ, phù điêu, tượng thần cho đến những họa tiết trang trí tinh xảo trên gạch nung - vẫn đủ sức khắc họa rõ nét từng giai đoạn phát triển của nghệ thuật và kiến trúc Chăm Pa qua các thời kỳ. Mỗi đường nét chạm khắc, mỗi bố cục kiến trúc nơi đây đều là kết tinh của tài năng và tâm huyết người xưa, xứng đáng được xem là những kiệt tác nghệ thuật, đánh dấu một thời kỳ huy hoàng của nền văn hóa - kiến trúc Chăm Pa nói riêng và của cả khu vực Đông Nam Á nói chung. Chính vì những giá trị đặc sắc và độc đáo ấy, năm 1999, UNESCO đã chính thức công nhận Thánh địa Mỹ Sơn là Di sản Văn hóa Thế giới.
2. Phố cổ Hội An
Đến với Phố cổ Hội An, du khách sẽ được đắm mình trong một không gian cổ kính mà thanh bình, nơi con sông Hoài thơ mộng lững lờ trôi qua phố thị, phản chiếu ánh đèn lồng rực rỡ mỗi khi đêm về.
Khi hoàng hôn dần buông và những tia nắng cuối ngày khuất sau mái ngói rêu phong, cả khu phố cổ như bừng tỉnh trong một diện mạo khác - lung linh, huyền ảo và đầy mê hoặc. Hàng trăm chiếc đèn lồng đủ sắc màu - đỏ, vàng, tím, xanh - được thắp lên dọc theo mái hiên, ban công và những con phố nhỏ, tạo nên một dải ánh sáng ấm áp trải dài khắp không gian. Ánh đèn ấy soi bóng xuống mặt sông Hoài, hòa quyện cùng những chiếc thuyền hoa đăng bồng bềnh trôi chầm chậm giữa dòng nước, tạo nên một khung cảnh vừa lãng mạn vừa cổ kính đến nao lòng. Đứng trên cầu An Hội hay bến sông Hoài, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn toàn cảnh phố cổ về đêm, nơi ánh đèn lồng và ánh trăng rằm hòa vào nhau, tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình mà không nơi nào có được.
Đây cũng chính là thời khắc lý tưởng để lưu giữ những khung hình đẹp nhất về Hội An. Một góc phố nhỏ với hàng đèn lồng rực rỡ phản chiếu trên mặt tường vàng cũ kỹ, một nhịp cầu bắc qua sông Hoài lung linh sắc màu, hay đơn giản chỉ là khoảnh khắc tay cầm chiếc đèn hoa đăng, thả nhẹ xuống dòng sông lấp lánh ánh trăng - tất cả đều trở thành những thước phim sống động, đậm chất thơ. Không khó để bắt gặp hình ảnh những nhiếp ảnh gia say sưa canh góc máy, chờ đợi khoảnh khắc ánh đèn lồng soi bóng hoàn hảo nhất xuống mặt nước, hay những đôi bạn trẻ, những gia đình nhẹ nhàng dạo bước, lưu lại từng khoảnh khắc đáng nhớ giữa không gian Hội An về đêm. Tất cả hòa quyện tạo nên một vẻ đẹp vừa thơ mộng, vừa hoài cổ, khiến bất cứ ai từng một lần ghé qua cũng khó lòng quên được.
3. Nhã nhạc cung đình Huế
Huế không chỉ được biết đến với những lăng tẩm cổ kính, đền đài uy nghiêm hay những món ăn cung đình đầy lôi cuốn mà còn ẩn chứa trong mình giai điệu ngọt ngào của một loại hình nghệ thuật đã được vinh danh là Di sản Thế giới - đó chính là Nhã nhạc cung đình.
Ra đời và phát triển rực rỡ dưới triều Nguyễn, Nhã nhạc cung đình Huế từng là linh hồn của các nghi lễ trang trọng nơi hoàng cung - từ tế lễ trời đất, chầu triều, yến tiệc cho đến các dịp đại khánh của vương triều. Đây không đơn thuần là âm nhạc để thưởng thức mà còn mang đậm tính nghi thức, thể hiện sự giao hòa giữa trời - đất - con người, giữa vương quyền và thần linh. Chính những giá trị nghệ thuật và lịch sử đặc sắc ấy đã đưa Nhã nhạc trở thành một trong những tài sản vô giá của dân tộc Việt Nam, được UNESCO công nhận là Kiệt tác Truyền khẩu và Phi vật thể của Nhân loại vào năm 2003.
Đó là niềm tự hào không chỉ của riêng Huế mà còn của cả dân tộc, một giá trị đã trường tồn qua bao thăng trầm lịch sử và được cả nhân loại trân trọng tôn vinh.
Tuy nhiên, việc gìn giữ và phát huy một di sản phi vật thể mang tính bác học, cung đình như Nhã nhạc trong đời sống xã hội đương đại là một hành trình không hề dễ dàng. Dù vậy, bằng nhiều nỗ lực bền bỉ, công cuộc bảo tồn ấy bước đầu đã gặt hái được những thành quả rất đáng phấn khởi. Ngày nay, dàn nhạc, bài bản, ca chương và vũ khúc của Nhã nhạc đã được sử dụng linh hoạt trong nhiều hình thức diễn xướng khác nhau, len lỏi vào đời sống đương đại: từ Festival Huế quy mô lớn, các lễ hội dân gian, lễ hội Phật giáo, cho đến những buổi âm nhạc thính phòng tao nhã, các nghi thức ngoại giao trang trọng, những chương trình biểu diễn phục vụ du khách, hay giản dị hơn là phục vụ nhân dân trong các dịp đại lễ và Tết cổ truyền của dân tộc.
4. Quần thể di tích cố dô Huế
Nói đến Huế, người ta nghĩ ngay đến những thành quách uy nghi, cung điện vàng son, những đền đài miếu vũ lộng lẫy, cùng những thắng tích thiên nhiên như có bàn tay thợ trời khéo léo tạc nên. Tất cả hòa quyện tạo nên một cố đô vừa trầm mặc cổ kính, vừa nên thơ hữu tình, khiến bất cứ ai đặt chân đến cũng phải xao xuyến.
Nằm ở bờ bắc sông Hương, thuộc địa phận thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên - Huế, Quần thể di tích Cố đô Huế chính là hệ thống kiến trúc quan trọng và tiêu biểu nhất của triều Nguyễn - triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Công trình được xây dựng theo nguyên tắc kiến trúc phương Tây kết hợp một cách tài tình, khéo léo với kiến trúc thành quách truyền thống phương Đông, tạo nên một tổng thể vừa vững chãi, vừa tinh tế. Cả quần thể bao gồm ba tòa thành lồng vào nhau: Kinh thành Huế, Hoàng thành Huế và Tử Cấm thành Huế, được bố trí đăng đối nghiêm cẩn trên một trục dọc xuyên suốt từ mặt Nam ra mặt Bắc, thể hiện tư tưởng vương quyền và triết lý phong thủy sâu sắc của người xưa.
Đây là một hình thái kiến trúc vô cùng tinh tế, nơi mỗi công trình đều gắn bó hài hòa với cảnh quan sông núi hữu tình xung quanh - từ dòng sông Hương thơ mộng uốn lượn đến núi Ngự Bình sừng sững phía xa. Không chỉ ấn tượng bởi quy mô bề thế, các cung điện, lăng tẩm, đền đài nơi đây còn chứa đựng những đường nét trang trí, chạm khắc tinh xảo đến từng chi tiết, từ hoa văn rồng phượng, hoa lá cách điệu cho đến những mảng chạm khắc pháp lam, khảm sành sứ độc đáo - tất cả là kết tinh của tài hoa nghệ nhân và tinh thần thẩm mỹ cung đình một thời. Chính những giá trị nổi bật ấy đã đưa Quần thể di tích Cố đô Huế trở thành di sản văn hóa đầu tiên của Việt Nam được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 1993.
Sau khi tham quan và đắm mình trong không gian cổ kính, uy nghiêm của thành quách cung điện, bạn đừng quên trải nghiệm nền ẩm thực Huế phong phú và tinh tế không kém phần kiến trúc nơi đây. Một tô bún bò Huế đậm đà, cay nồng; những xiên nem lụi thơm lừng nướng trên than hồng; chiếc bánh bèo nhỏ xinh điểm tôm cháy; hay miếng bánh bột lọc dẻo dai gói trong lá chuối xanh mướt... tất cả đều mang hương vị rất riêng, rất Huế - ăn một lần là nhớ mãi không quên.
5. Vườn quốc gia Phong Nha - Kẽ Bàng (Quảng Bình)
Thuộc vùng núi đá vôi Kẻ Bàng, xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, cách thành phố Đồng Hới khoảng 50km về phía tây bắc, động Phong Nha từ lâu đã được mệnh danh là "Thiên Nam đệ nhất động" của Việt Nam, ẩn mình giữa bạt ngàn những cánh rừng nhiệt đới nguyên sinh che chở bao đời.
Không chỉ mang giá trị đặc biệt về lịch sử địa chất và địa hình karst hình thành qua hàng trăm triệu năm kiến tạo, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng còn được thiên nhiên ưu ái ban tặng những cảnh quan kỳ bí, hùng vĩ, ẩn chứa vô vàn điều bí ẩn mà con người vẫn chưa thể khám phá hết.
Chính vẻ đẹp có một không hai ấy đã giúp động Phong Nha được Hiệp hội Hoàng gia Anh bình chọn là một trong những hang động đẹp nhất thế giới, hội tụ đầy đủ bảy tiêu chí khắt khe: có cửa hang cao và rộng nhất, có bãi cát và bãi đá ngầm đẹp nhất, có dòng sông ngầm dài và đẹp nhất, có hệ thống thạch nhũ kỳ ảo và tráng lệ bậc nhất, có những hang khô cao và rộng, có hồ nước ngầm sâu và tuyệt đẹp, cùng hệ thống hang động ngầm dưới nước dài nhất.
Trải qua hàng chục cuộc thám sát khoa học công phu của các nhà nghiên cứu Việt Nam, Pháp, Anh và nhiều quốc gia khác, động Phong Nha vẫn còn đó những điều bí ẩn chưa lời giải đáp, tựa như một thế giới huyền bí ngủ yên trong lòng núi đá vôi, âm thầm chờ đợi những bước chân khám phá tiếp theo.
6. Di sản văn hóa Thành nhà Hồ (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa)
Nằm cách thành phố Thanh Hóa gần 50 km về phía tây bắc, thuộc địa bàn các xã Vĩnh Tiến, Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, Thành Nhà Hồ là kinh đô của nước Đại Ngu dưới thời nhà Hồ, được xây dựng vào năm 1397 dưới sự chỉ đạo của Hồ Quý Ly. Với những giá trị nổi bật về lịch sử và kiến trúc, công trình đã được UNESCO chính thức công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 2011.
Thành Nhà Hồ được giới chuyên môn và du khách quốc tế đánh giá là một công trình kỳ vĩ, bởi kỹ thuật và nghệ thuật xây dựng đá lớn vô cùng độc đáo: toàn bộ tường thành được ghép nối từ những phiến đá xanh khổng lồ, có khối nặng tới hàng chục tấn, xếp chồng khít vào nhau mà không cần bất kỳ chất kết dính nào, thể hiện trình độ kỹ thuật và tổ chức lao động đáng kinh ngạc của người Việt xưa.
Đây cũng là sự kết hợp các truyền thống xây dựng độc đáo, có một không hai tại Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn cuối thế kỷ 14, đầu thế kỷ 15 - thời kỳ chuyển giao đầy biến động của lịch sử phong kiến Việt Nam. Trải qua hơn 600 năm mưa nắng, bốn cổng thành Đông, Tây, Nam, Bắc vẫn còn tương đối nguyên vẹn, đặc biệt là cổng Nam với vòm đá cuốn đồ sộ, là minh chứng sống động cho sự trường tồn của công trình.
Đến thăm Thành Nhà Hồ, ngắm nhìn những khối đá rêu phong sừng sững giữa đất trời, du khách đừng quên dừng chân thưởng thức món chè lam Phủ Quảng - đặc sản nổi tiếng của vùng đất Vĩnh Lộc, với vị dẻo thơm của nếp, bùi béo của lạc và gừng cay nồng ấm áp. Đây cũng chính là món quà từng lọt vào top 50 đặc sản Việt Nam do Tổ chức Kỷ lục Việt Nam bình chọn, xứng đáng là món quà lưu niệm ý nghĩa cho chuyến hành trình khám phá miền di sản.
7. Kết luận
Miền Trung Việt Nam, với chuỗi di sản trải dài từ Huế, Quảng Nam, Quảng Bình cho đến Thanh Hóa, đã chứng minh một điều: nơi đây không chỉ giàu có về cảnh sắc thiên nhiên mà còn là kho tàng văn hóa - lịch sử vô giá, hiếm nơi nào trên dải đất hình chữ S sánh được về mật độ di sản được thế giới công nhận.
Mỗi công trình, mỗi thắng cảnh đều mang một vẻ đẹp riêng, một câu chuyện riêng, nhưng tựu trung lại đều là kết tinh của bàn tay và khối óc con người qua nhiều thế hệ, hòa quyện cùng sự ưu ái mà thiên nhiên đã ban tặng.
Đó không đơn thuần là những điểm đến để chiêm ngưỡng, mà còn là những trang sử sống, nơi lưu giữ trọn vẹn hồn cốt văn hóa dân tộc. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, miền Trung vẫn lặng lẽ gìn giữ những giá trị trường tồn ấy, để mỗi người khi đặt chân đến đều có dịp lắng lòng mình, cảm nhận và thêm tự hào về một dải đất giàu bản sắc, nơi thiên nhiên và văn hóa mãi mãi song hành, bền bỉ cùng thời gian.
Nguồn: Migolatravel
