Giữa công ty và hộ kinh doanh: Mô hình nào tối ưu hơn?

DAD Huyen ACC

8 thg 1, 2026

Khi bắt đầu kinh doanh, việc lựa chọn mô hình tổ chức là một trong những quyết định quan trọng nhất. Không ít người khởi sự thường băn khoăn giữa hai lựa chọn: thành lập công ty hay đăng ký hộ kinh doanh cá thể.

Câu trả lời không hề đơn giản – nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy mô hoạt động, ngành nghề, khả năng mở rộng và đặc biệt là mức thuế phải nộp. Trong đó, thuế không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn ảnh hưởng lớn đến chi phí vận hành. Nếu không hiểu đúng, doanh nghiệp có thể mất hàng chục triệu mỗi năm mà không hay biết.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn hệ thống, chính xác và thực tế nhất về sự khác biệt về chính sách thuế giữa công ty và hộ kinh doanh, từ đó đưa ra quyết định phù hợp với mô hình hoạt động của mình.

Tổng quan phương pháp tính thuế

Đối với công ty:

Thuế GTGT được tính theo phương pháp khấu trừ. Doanh nghiệp được trừ phần thuế đã nộp đầu vào nếu có hóa đơn hợp lệ.
Mức thuế GTGT phổ biến: 10%, đang được giảm còn 8% đến hết năm 2026.
Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): 20% tính trên lợi nhuận sau khi trừ chi phí hợp lý.
Cần lập sổ sách kế toán, báo cáo tài chính định kỳ và nộp tờ khai đúng hạn.

Đối với hộ kinh doanh:

Áp dụng thuế khoán theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu (không tính theo lợi nhuận).
Các loại thuế: Thuế GTGT, thuế TNCN, và thuế môn bài.
Không được khấu trừ chi phí đầu vào.
Không bắt buộc lập sổ sách kế toán, thủ tục đơn giản hơn nhiều.

So sánh thuế theo từng ngành nghề

Ngành thương mại: Linh hoạt nhưng cần cân nhắc hóa đơn

Với bán buôn – bán lẻ, mô hình hộ kinh doanh thường linh hoạt và thủ tục đơn giản. Mức thuế khoán thấp, phù hợp với cửa hàng nhỏ, không cần xuất hóa đơn GTGT.
Ngược lại, mô hình công ty phát huy lợi thế khi doanh nghiệp cần:

Xuất hóa đơn cho khách hàng doanh nghiệp.
Khấu trừ chi phí đầu vào như hàng hóa, vận chuyển.
Xây dựng hệ thống phân phối chuyên nghiệp.

Ví dụ thực tế: Một shop quần áo nhỏ doanh thu 500 triệu/năm có thể tiết kiệm thuế hơn nếu đăng ký hộ kinh doanh. Nhưng nếu bán sỉ cho các cửa hàng khác và cần hóa đơn, mô hình công ty sẽ phù hợp hơn.

Ngành sản xuất, vận tải, xây dựng có bao thầu vật tư

Đây là những ngành phát sinh nhiều chi phí vật tư, nguyên liệu, vận hành lớn.
Công ty có thể khấu trừ được chi phí đầu vào (nếu có hóa đơn đầy đủ), qua đó giảm thuế TNDN đáng kể.
Nếu vận hành bài bản với hệ thống kế toán chuyên nghiệp, công ty giúp:

Tối ưu hóa thuế.
Minh bạch tài chính.
Tăng uy tín khi tham gia đấu thầu, hợp tác lớn.

Ví dụ: Một đơn vị xây dựng thi công công trình trị giá 2 tỷ, nếu có hóa đơn vật tư đầy đủ, công ty sẽ chịu thuế thấp hơn so với hộ kinh doanh tính theo doanh thu.

Ngành dịch vụ, xây dựng không bao thầu vật tư

Với các ngành không phát sinh nhiều chi phí đầu vào, hóa đơn chi phí thường không đầy đủ, khó chứng minh chi phí hợp lệ.
Trong trường hợp này, công ty vẫn phải nộp thuế GTGT và TNDN, nhưng lại không được khấu trừ đầu vào hiệu quả → tổng thuế phải nộp cao.
Hộ kinh doanh với mức thuế khoán thường sẽ có lợi hơn.

Ví dụ: Một freelancer thiết kế website hoặc công ty xây dựng chỉ cung cấp nhân công (không bao vật tư) – mô hình hộ kinh doanh sẽ tiết kiệm chi phí thuế hơn đáng kể.

Nhận định tổng thể theo ngành

Dựa trên phân tích ba ngành tiêu biểu, có thể rút ra một số nhận định như sau:

Ngành nghề	Mô hình tối ưu
Thương mại nhỏ, không cần hóa đơn	Hộ kinh doanh
Thương mại cần xuất hóa đơn, có chi phí đầu vào	Công ty
Sản xuất, vận tải, xây dựng có bao thầu	Công ty
Dịch vụ, xây dựng không bao thầu	Hộ kinh doanh
Kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân, freelancer	Hộ kinh doanh
Doanh nghiệp bài bản, định hướng mở rộng	Công ty

Gợi ý lựa chọn mô hình phù hợp

Tiêu chí Hộ kinh doanh Công ty

Quy mô nhỏ, đơn giản	✅ Phù hợp	❌ Không tối ưu
Không cần hóa đơn GTGT	✅ Lý tưởng	❌ Dư thừa
Có nhiều chi phí hợp lệ cần khấu trừ	❌ Không áp dụng	✅ Tối ưu
Muốn vay vốn, phát triển dài hạn	❌ Hạn chế	✅ Nên chọn
Cần minh bạch tài chính, ký hợp đồng lớn	❌ Thiếu pháp lý	✅ Uy tín hơn

Kết luận

Việc lựa chọn giữa công ty và hộ kinh doanh không chỉ là thủ tục hành chính mà là chiến lược tài chính. Không có mô hình nào là "tốt nhất cho tất cả", mà phải phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Nếu bạn đang kinh doanh nhỏ, ít phát sinh chi phí, không cần hóa đơn – hộ kinh doanh sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian, công sức và cả thuế.
Nếu bạn đang có kế hoạch mở rộng, làm việc với doanh nghiệp, cần minh bạch và tối ưu chi phí – hãy mạnh dạn thành lập công ty và đầu tư vào hệ thống kế toán bài bản.

Lời khuyên: Hãy cân nhắc theo ngành nghề, khả năng phát triển và nhu cầu thực tế. Bạn hoàn toàn có thể bắt đầu từ hộ kinh doanh và chuyển lên công ty khi đã sẵn sàng.