Tỷ giá hóa đơn xuất khẩu: Theo kế toán hay hải quan?

Trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa, doanh nghiệp thường xuyên phát sinh các giao dịch bằng ngoại tệ như USD, EUR, JPY... Tuy nhiên, khi thực hiện một giao dịch xuất khẩu, kế toán không chỉ cần quan tâm đến tỷ giá dùng để quy đổi doanh thu mà còn phải đối chiếu với tỷ giá thể hiện trên hóa đơn và tỷ giá được sử dụng khi khai báo hải quan.
hóa đơn gtgt xuất khẩu

1. Tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu và tỷ giá hải quan là gì?

Tỷ giá kế toán là gì?

Tỷ giá kế toán là tỷ giá được doanh nghiệp sử dụng để quy đổi các giao dịch phát sinh bằng ngoại tệ sang đồng tiền ghi sổ kế toán. Mục đích của việc quy đổi này là ghi nhận chính xác giá trị tài sản, doanh thu, chi phí, công nợ và các khoản mục liên quan trên hệ thống sổ sách kế toán.
Theo hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp, doanh nghiệp được lựa chọn tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch hoặc tỷ giá xấp xỉ với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình.

Tỷ giá xấp xỉ được lựa chọn phải bảo đảm chênh lệch không vượt quá +/-1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngày giao dịch và không làm ảnh hưởng trọng yếu đến tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Đối với giao dịch xuất khẩu, tỷ giá kế toán được sử dụng để quy đổi doanh thu phát sinh bằng ngoại tệ sang đồng Việt Nam khi ghi nhận trên sổ sách. Tùy thuộc vào thời điểm phát sinh doanh thu và tình trạng thanh toán của khách hàng, doanh nghiệp có thể phải sử dụng những mức tỷ giá khác nhau cho từng phần giá trị giao dịch.

Tỷ giá hải quan là gì?

Tỷ giá hải quan là tỷ giá được sử dụng để quy đổi trị giá hàng hóa từ ngoại tệ sang đồng Việt Nam khi thực hiện khai báo hải quan và xác định trị giá tính thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Theo quy định tại khoản 5 Điều 21 Nghị định 08/2015/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 167/2025/NĐ-CP, tỷ giá tính thuế được xác định theo tỷ giá ngoại tệ mua vào bằng hình thức chuyển khoản của Hội sở chính Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) tại thời điểm cuối ngày thứ Năm của tuần trước liền kề. Trường hợp ngày thứ Năm là ngày nghỉ hoặc ngày lễ thì áp dụng tỷ giá cuối ngày làm việc liền trước.

Tỷ giá này được sử dụng để xác định tỷ giá tính thuế cho các tờ khai hải quan đăng ký trong tuần.
Đối với những ngoại tệ không được Vietcombank công bố tỷ giá, việc quy đổi được thực hiện theo tỷ giá tính chéo do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố hoặc theo phương pháp xác định tỷ giá được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn.
Như vậy, tỷ giá hải quan không được xác định theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình mà doanh nghiệp tự lựa chọn để ghi nhận giao dịch kế toán. Đây là tỷ giá có cơ chế xác định riêng, phục vụ mục đích quản lý nhà nước về hải quan và thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Tại sao một giao dịch xuất khẩu lại có nhiều tỷ giá khác nhau?

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc mỗi loại tỷ giá được xây dựng để phục vụ một mục đích quản lý khác nhau.
Tỷ giá kế toán phản ánh giá trị giao dịch kinh tế phát sinh theo quy định về kế toán. Tỷ giá hải quan phục vụ việc xác định trị giá tính thuế và khai báo hải quan.

Trong khi đó, tỷ giá thể hiện trên hóa đơn điện tử được xác định theo quy định về hóa đơn, thuế và hướng dẫn của cơ quan thuế.
Mặc dù cùng liên quan đến một giao dịch xuất khẩu, các tỷ giá này không nhất thiết phải trùng nhau. Việc sử dụng một tỷ giá duy nhất cho tất cả các mục đích chỉ nhằm tạo sự đồng nhất về số liệu nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp với quy định pháp luật.

2. Quy định về tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu từ năm 2026

Đây là nội dung quan trọng nhất mà doanh nghiệp cần lưu ý khi lập hóa đơn xuất khẩu, đặc biệt sau những thay đổi về quy định quản lý thuế trong năm 2026.

Quy định về tỷ giá trước ngày 01/07/2026

Theo hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp sử dụng tỷ giá giao dịch thực tế để quy đổi các nghiệp vụ kinh tế phát sinh bằng ngoại tệ khi ghi nhận kế toán.

Đối với hóa đơn phát sinh bằng ngoại tệ, việc thể hiện tỷ giá quy đổi sang đồng Việt Nam cũng được thực hiện theo quy định tương ứng về kế toán và hóa đơn, chứng từ.
Trong giai đoạn này, doanh nghiệp cần phân biệt tỷ giá kế toán với tỷ giá hải quan ngay cả khi cả hai cùng được sử dụng trong một giao dịch xuất khẩu.

Quy định từ ngày 01/07/2026

Từ ngày 01/07/2026, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định 252/2026/NĐ-CP có hiệu lực, bổ sung và làm rõ quy định về tỷ giá khai thuế, tỷ giá tính thuế.
Cụ thể, khoản 4 Điều 14 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế được thực hiện theo quy định của pháp luật về hải quan.
Điều này có nghĩa là khi xác định trị giá tính thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, doanh nghiệp phải sử dụng tỷ giá theo quy định hải quan thay vì tự lựa chọn tỷ giá kế toán.
Tuy nhiên, quy định trên không đồng nghĩa với việc mọi giao dịch liên quan đến hàng hóa xuất khẩu đều phải sử dụng tỷ giá hải quan để ghi nhận trên hóa đơn và sổ sách kế toán.
Để hiểu rõ hơn, cần xem xét hướng dẫn về tỷ giá thể hiện trên hóa đơn điện tử được cơ quan thuế ban hành sau đó.
Theo điểm c.1 khoản 8 Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP, trường hợp nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ theo quy định của pháp luật về ngoại hối thì đơn giá, thành tiền, tổng số tiền thuế GTGT và tổng số tiền thanh toán được ghi bằng ngoại tệ. Người bán đồng thời phải thể hiện tỷ giá ngoại tệ với đồng Việt Nam trên hóa đơn theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Đáng chú ý, ngày 14/09/2026, Cục Thuế ban hành Công văn 6810/CT-QLNT về việc hướng dẫn tỷ giá trên hóa đơn. Theo nội dung hướng dẫn được đăng tải trên Báo Điện tử Chính phủ ngày 17/09/2026, đối với nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ theo quy định của pháp luật về ngoại hối, tỷ giá thể hiện trên hóa đơn là tỷ giá giao dịch thực tế được xác định theo quy định của pháp luật về kế toán.
Như vậy, cần phân biệt rõ hai trường hợp:
Đối với việc xác định tỷ giá tính thuế của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trên hồ sơ hải quan, doanh nghiệp áp dụng tỷ giá theo pháp luật về hải quan.
Đối với tỷ giá ngoại tệ thể hiện trên hóa đơn điện tử khi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ, doanh nghiệp áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế theo quy định của pháp luật về kế toán, theo hướng dẫn tại Công văn 6810/CT-QLNT.
Đây là điểm rất quan trọng vì trước đó, ngày 20/08/2026, Báo Điện tử Chính phủ từng đăng tải nội dung giải đáp của Thuế TP.HCM về việc áp dụng tỷ giá theo pháp luật thuế đối với hóa đơn xuất khẩu. Tuy nhiên, sau khi Cục Thuế ban hành Công văn 6810/CT-QLNT ngày 14/09/2026, cơ quan thuế đã có hướng dẫn cụ thể hơn về tỷ giá thể hiện trên hóa đơn. Doanh nghiệp cần cập nhật hướng dẫn mới này để tránh nhầm lẫn giữa tỷ giá tính thuế hải quan và tỷ giá ghi trên hóa đơn.

3. Cách xác định tỷ giá và hạch toán doanh thu xuất khẩu

Để áp dụng đúng quy định, doanh nghiệp cần xem xét riêng từng công đoạn trong một giao dịch xuất khẩu, từ khai báo hải quan, lập hóa đơn đến ghi nhận doanh thu kế toán.

Xác định tỷ giá trên tờ khai hải quan

Đối với tờ khai hải quan, doanh nghiệp sử dụng tỷ giá theo quy định tại Nghị định 08/2015/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 167/2025/NĐ-CP.
Ví dụ, doanh nghiệp xuất khẩu một lô hàng có trị giá 20.000 USD. Tại tuần đăng ký tờ khai, tỷ giá hải quan được công bố là 25.500 VND/USD.

Trị giá quy đổi sang đồng Việt Nam trên tờ khai hải quan được xác định như sau:
20.000 USD x 25.500 VND/USD = 510.000.000 VND.
Số tiền 510 triệu đồng là giá trị quy đổi phục vụ mục đích khai báo và xác định trị giá tính thuế hải quan. Đây không mặc nhiên là số doanh thu mà doanh nghiệp phải ghi nhận trên sổ sách kế toán.

Xác định tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu

Đối với hóa đơn điện tử phát sinh bằng ngoại tệ, doanh nghiệp cần xác định tỷ giá giao dịch thực tế theo quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC và hướng dẫn tại Công văn 6810/CT-QLNT.
Theo đó, doanh nghiệp có thể sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch hoặc tỷ giá xấp xỉ đáp ứng điều kiện quy định.
Giả sử tại thời điểm lập hóa đơn, tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngân hàng mà doanh nghiệp thường xuyên giao dịch là 25.650 VND/USD.

Với trị giá lô hàng là 20.000 USD, giá trị quy đổi theo tỷ giá thể hiện trên hóa đơn sẽ là:
20.000 USD x 25.650 VND/USD = 513.000.000 VND.
Như vậy, hóa đơn có thể thể hiện trị giá hàng hóa bằng 20.000 USD và tỷ giá quy đổi tương ứng là 25.650 VND/USD. Số tiền quy đổi ra đồng Việt Nam là 513 triệu đồng.
Số tiền này khác với trị giá quy đổi 510 triệu đồng trên tờ khai hải quan. Tuy nhiên, sự khác biệt trên không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp khai sai trị giá hàng hóa nếu nguyên nhân xuất phát từ việc áp dụng các tỷ giá khác nhau theo đúng mục đích và quy định pháp luật.

Xác định tỷ giá ghi nhận doanh thu kế toán

Đối với kế toán, doanh thu xuất khẩu được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh doanh thu, căn cứ vào điều kiện ghi nhận doanh thu và quy định về kế toán ngoại tệ.
Theo hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, khi phát sinh doanh thu bằng ngoại tệ, doanh nghiệp ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh doanh thu.
Trường hợp doanh nghiệp nhận trước tiền của người mua bằng ngoại tệ, phần doanh thu tương ứng với số tiền đã nhận trước được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận trước. Phần doanh thu chưa thu được tiền được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh doanh thu.
Ví dụ, Công ty A xuất khẩu một lô hàng trị giá 20.000 USD cho khách hàng nước ngoài. Trước khi giao hàng, doanh nghiệp đã nhận trước 5.000 USD. Tại thời điểm nhận tiền, tỷ giá giao dịch thực tế là 25.400 VND/USD.

Đến thời điểm phát sinh doanh thu, tỷ giá giao dịch thực tế là 25.650 VND/USD. Doanh nghiệp xác định giá trị doanh thu như sau:
Phần doanh thu tương ứng với khoản tiền nhận trước:
5.000 USD x 25.400 VND/USD = 127.000.000 VND.
Phần doanh thu chưa thu được tiền:
15.000 USD x 25.650 VND/USD = 384.750.000 VND.
Tổng doanh thu ghi nhận trên sổ sách kế toán là:
127.000.000 + 384.750.000 = 511.750.000 VND.
Như vậy, trong cùng một giao dịch, doanh nghiệp có thể có ba giá trị quy đổi khác nhau: 510 triệu đồng trên tờ khai hải quan, 513 triệu đồng trên hóa đơn theo tỷ giá thể hiện và 511,75 triệu đồng doanh thu ghi nhận theo ví dụ kế toán.
Sự khác biệt này xuất phát từ mục đích sử dụng và thời điểm áp dụng tỷ giá, không phải mặc nhiên là sai sót kế toán hoặc sai lệch trị giá giao dịch.

Hạch toán kế toán doanh thu xuất khẩu

Căn cứ vào ví dụ trên, kế toán có thể ghi nhận các nghiệp vụ như sau:
Khi nhận trước 5.000 USD từ khách hàng, giả sử tiền được chuyển vào tài khoản ngân hàng, kế toán ghi:
Nợ TK 112: 127.000.000 đồng.
Có TK 131: 127.000.000 đồng.
Khi hàng hóa được bàn giao và đủ điều kiện ghi nhận doanh thu, kế toán phản ánh phần doanh thu tương ứng với khoản tiền đã nhận trước:
Nợ TK 131: 127.000.000 đồng.
Có TK 511: 127.000.000 đồng.
Đối với phần doanh thu chưa thu được tiền:
Nợ TK 131: 384.750.000 đồng.
Có TK 511: 384.750.000 đồng.

Sau khi ghi nhận doanh thu, số dư phải thu của khách hàng được theo dõi bằng ngoại tệ tương ứng với khoản 15.000 USD còn phải thu. Khi khách hàng thanh toán, kế toán ghi nhận tiền thu được theo tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày thu tiền và xử lý chênh lệch tỷ giá theo quy định.
Lưu ý, việc xác định thời điểm ghi nhận doanh thu không nên đồng nhất một cách máy móc với ngày lập hóa đơn hoặc ngày đăng ký tờ khai hải quan. Kế toán cần căn cứ vào điều kiện ghi nhận doanh thu theo chuẩn mực kế toán và bản chất hợp đồng, đặc biệt là thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro, lợi ích hoặc quyền kiểm soát hàng hóa cho người mua theo quy định áp dụng.

4. Những lưu ý quan trọng khi xử lý tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu

Thứ nhất, không bắt buộc tỷ giá trên hóa đơn phải trùng với tỷ giá trên tờ khai hải quan.

Đây là nguyên tắc cần được hiểu rõ khi doanh nghiệp thực hiện xuất khẩu hàng hóa.
Tỷ giá hải quan phục vụ mục đích xác định trị giá tính thuế, trong khi tỷ giá trên hóa đơn được xác định theo quy định về hóa đơn và hướng dẫn của cơ quan thuế. Vì vậy, nếu hai tỷ giá được xác định theo đúng căn cứ pháp lý tương ứng thì việc chênh lệch số tiền quy đổi sang VND không mặc nhiên là sai phạm.

Đặc biệt, tại nội dung giải đáp của Cục Hải quan được đăng tải trên Cổng thông tin Bộ Tài chính ngày 28/10/2026, cơ quan này đã làm rõ rằng việc sử dụng tỷ giá khác nhau cho từng mục đích có thể dẫn đến chênh lệch số tiền quy đổi sang VND trên các chứng từ. Phần chênh lệch này không được xác định là chênh lệch về trị giá hàng hóa nếu trị giá giao dịch bằng ngoại tệ vẫn được thể hiện thống nhất.

Thứ hai, cần phân biệt tỷ giá trên hóa đơn với tỷ giá ghi nhận doanh thu kế toán.

Mặc dù Công văn 6810/CT-QLNT hướng dẫn tỷ giá thể hiện trên hóa đơn là tỷ giá giao dịch thực tế theo quy định kế toán, doanh nghiệp vẫn cần lưu ý nguyên tắc ghi nhận doanh thu trong trường hợp có khoản tiền nhận trước.
Nếu khách hàng đã thanh toán trước một phần giá trị hợp đồng, phần doanh thu tương ứng với khoản tiền này được ghi nhận theo tỷ giá tại thời điểm nhận trước.

Phần còn lại được ghi nhận theo tỷ giá tại thời điểm phát sinh doanh thu.
Do đó, không nên mặc định toàn bộ doanh thu xuất khẩu đều phải sử dụng cùng một tỷ giá chỉ vì hóa đơn được lập tại một thời điểm nhất định.

Thứ ba, cần lưu trữ căn cứ xác định tỷ giá.

Để bảo đảm tính minh bạch và thuận tiện khi kiểm tra, đối chiếu, doanh nghiệp nên lưu trữ thông tin tỷ giá của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ.
Ngoài ra, kế toán cần lưu giữ tờ khai hải quan, hóa đơn điện tử, hợp đồng xuất khẩu, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan để giải trình khi có yêu cầu.

Việc lưu trữ đầy đủ căn cứ xác định tỷ giá giúp doanh nghiệp chứng minh rằng sự khác biệt giữa các chứng từ xuất phát từ việc áp dụng các quy định khác nhau, thay vì do sai sót trong quá trình ghi nhận hoặc kê khai.

Thứ tư, cần kiểm tra thời điểm lập hóa đơn xuất khẩu.

Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 123/2020/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP, đối với hàng hóa xuất khẩu, bao gồm cả gia công xuất khẩu, thời điểm lập hóa đơn thương mại điện tử, hóa đơn GTGT điện tử hoặc hóa đơn bán hàng điện tử do người bán tự xác định nhưng chậm nhất không quá ngày làm việc tiếp theo kể từ ngày hàng hóa được thông quan theo quy định pháp luật về hải quan.

Như vậy, doanh nghiệp cần theo dõi thời điểm thông quan để lập hóa đơn đúng thời hạn. Việc xác định tỷ giá trên hóa đơn cũng cần gắn với chính sách tỷ giá và thời điểm phát sinh nghiệp vụ tương ứng, không nên tùy tiện lấy tỷ giá hải quan chỉ vì hóa đơn được lập sau khi tờ khai đã thông quan.

Thứ năm, cần thống nhất chính sách tỷ giá kế toán trong doanh nghiệp.

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp xác định tỷ giá giao dịch thực tế phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý, nhưng phải bảo đảm các điều kiện theo quy định và áp dụng nhất quán.

Việc thay đổi tỷ giá hoặc phương pháp xác định tỷ giá không nên thực hiện tùy tiện theo từng hóa đơn nhằm tạo ra số liệu thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Kế toán cần xây dựng quy trình xác định tỷ giá rõ ràng, có căn cứ và bảo đảm khả năng đối chiếu giữa hóa đơn, chứng từ ngân hàng, tờ khai hải quan và sổ kế toán.

Kết luận

Tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu, tỷ giá hải quan và tỷ giá ghi nhận doanh thu kế toán là những loại tỷ giá phục vụ các mục đích khác nhau. Theo hướng dẫn của Cục Thuế tại Công văn 6810/CT-QLNT ngày 14/09/2026, tỷ giá thể hiện trên hóa đơn đối với nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ được xác định theo tỷ giá giao dịch thực tế của pháp luật kế toán.

Trong khi đó, tỷ giá tính thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu vẫn thực hiện theo quy định của pháp luật về hải quan.
Vì vậy, doanh nghiệp không bắt buộc phải sử dụng một tỷ giá duy nhất cho cả hóa đơn, tờ khai hải quan và sổ sách kế toán. Điều quan trọng là xác định đúng mục đích sử dụng, thời điểm phát sinh giao dịch và căn cứ pháp lý tương ứng để bảo đảm tính chính xác, minh bạch trong công tác kế toán và quản lý thuế.
Nguồn: Tổng hợp

Thông tin khác

Next Post Previous Post