Hàng miễn thuế nhập khẩu: Ai đang thực sự được lợi?

1. Hàng miễn thuế nhập khẩu: Ai đang thực sự được lợi?

“Hàng miễn thuế nhập khẩu” luôn mang lại cảm giác hấp dẫn. Người tiêu dùng thường nghĩ đến giá rẻ hơn, doanh nghiệp nghĩ đến chi phí thấp hơn, còn chính sách thì được gắn với mục tiêu “khuyến khích phát triển”. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, câu hỏi đặt ra là: liệu những ưu đãi này đang phục vụ cho số đông, hay chỉ một nhóm nhất định?

2. Miễn thuế nhập khẩu là gì, và vì sao nó tồn tại?

Về lý thuyết, miễn thuế nhập khẩu được áp dụng cho một số mặt hàng nhằm đạt các mục tiêu kinh tế – xã hội như: hỗ trợ sản xuất trong nước, khuyến khích đầu tư, bảo đảm an sinh xã hội, hoặc đáp ứng nhu cầu cấp thiết như y tế, giáo dục. Đây là một công cụ chính sách không sai, thậm chí cần thiết trong nhiều bối cảnh.

Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở bản thân chính sách, mà nằm ở cách nó được áp dụng và phân bổ lợi ích.

3. Người tiêu dùng có thực sự được hưởng lợi?

Một quan niệm phổ biến là: miễn thuế nhập khẩu đồng nghĩa với giá bán thấp hơn cho người tiêu dùng. Thực tế lại không đơn giản như vậy. Không ít trường hợp, hàng hóa được miễn thuế nhưng giá bán trên thị trường vẫn cao, thậm chí không chênh lệch đáng kể so với hàng chịu thuế.

Khoảng chênh lệch từ việc miễn thuế đôi khi không đến tay người mua cuối cùng, mà bị “hấp thụ” trong chuỗi phân phối, chi phí marketing, hoặc trở thành lợi nhuận bổ sung cho doanh nghiệp nhập khẩu. Khi đó, người tiêu dùng không được hưởng lợi trực tiếp từ chính sách mà họ tưởng là dành cho mình.

4. Doanh nghiệp nào được hưởng nhiều nhất?

Trên thực tế, nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất từ miễn thuế nhập khẩu thường là các doanh nghiệp có đủ nguồn lực để tiếp cận chính sách: doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, hoặc doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực được ưu tiên.

Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ trong nước – vốn đã gặp khó khăn về vốn, công nghệ và thị trường – lại phải cạnh tranh trực tiếp với hàng nhập khẩu giá rẻ hơn nhờ ưu đãi thuế. Điều này đặt họ vào thế yếu, ngay trên sân nhà của mình.
Tác động ngược đến sản xuất trong nước

Một hệ quả ít được nhắc đến là việc miễn thuế nhập khẩu có thể làm giảm động lực phát triển sản xuất nội địa. Khi nguyên liệu, bán thành phẩm hoặc thậm chí thành phẩm nhập khẩu được ưu đãi mạnh, doanh nghiệp trong nước khó có lý do để đầu tư dài hạn vào công nghệ hay nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về lâu dài, thị trường có thể trở nên phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, trong khi năng lực sản xuất trong nước không được cải thiện tương xứng. Đây là rủi ro không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh chuỗi cung ứng.

5. Miễn thuế có đồng nghĩa với công bằng?

Miễn thuế nhập khẩu thường được trình bày như một chính sách “vì lợi ích chung”, nhưng lợi ích chung đó không phải lúc nào cũng được phân bổ công bằng. Khi người tiêu dùng không được mua hàng rẻ hơn, doanh nghiệp nhỏ bị lép vế, còn lợi ích tập trung vào một nhóm hẹp, thì câu hỏi về tính công bằng là hoàn toàn có cơ sở.

Công bằng trong chính sách thuế không chỉ nằm ở việc miễn hay không miễn, mà nằm ở ai được hưởng lợi cuối cùng và ai phải chịu phần chi phí ẩn còn lại.
Cần nhìn lại từ góc độ người dân

Hàng miễn thuế nhập khẩu không phải là điều xấu. Nhưng nếu không được thiết kế và giám sát chặt chẽ, nó có thể vô tình tạo ra khoảng cách lớn hơn giữa các nhóm doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Có lẽ đã đến lúc, thay vì chỉ hỏi “mặt hàng này có được miễn thuế hay không”, chúng ta cần hỏi thêm một câu quan trọng hơn: chính sách này đang phục vụ ai, và liệu lợi ích có thực sự đến đúng nơi cần đến?

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.