Loài mèo trong văn hóa dân gian và đảo mèo tại Nhật Bản
Nhật Bản luôn được biết đến là thiên đường của những người yêu mèo, nơi mà dấu ấn của loài vật này hiện diện ở khắp mọi nơi — từ những ngôi chùa cổ kính như Gotokuji cho đến các phương tiện truyền thông đại chúng. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa người Nhật và loài mèo không chỉ đơn thuần là sự yêu mến. Đi xuyên qua chiều dài lịch sử từ thế kỷ 12 cho đến thời kỳ Edo đô thị hóa, loài mèo trong văn hóa Nhật Bản vừa là biểu tượng của sự may mắn, lại vừa là nguồn cảm hứng cho những câu chuyện dân gian ma mị về các sinh vật linh dị.
Thời kỳ Edo đánh dấu sự ra đời của một hình tượng mèo siêu nhiên mới trong văn hóa dân gian Nhật Bản: Bakeneko – loài mèo có khả năng biến hình. Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ giai đoạn này kéo theo sự bùng nổ về số lượng của cả con người lẫn loài mèo. Mèo xuất hiện ở khắp nơi, từ vai trò nuôi trong nhà để săn chuột cho đến những đàn mèo hoang sống dựa vào nguồn thức ăn thừa từ các quầy sushi và ramen. Chính sự gắn kết mật thiết và phổ biến này trong đời sống thường nhật đã khơi nguồn cho những câu chuyện truyền kỳ về việc loài mèo có thể hóa thân thành con người.
Có thể lý giải như sau. Những ngôi nhà Nhật Bản hầu hết được thắp sáng bằng đèn dầu cá. Mèo rất thích đến gần để liếm láp và vào ban đêm, dưới ánh đèn rực rỡ, chúng đổ bóng rất lớn lên các bức tường, dường như biến thành những sinh vật to lớn và khi chúng vươn người như thể đứng bằng hai chân sau.
Thời Edo cũng có tin đồn bắt đầu lan truyền rằng một số kỹ nữ mua vui quanh ở thủ đô Edo hoàn toàn không phải là con người, mà là bakeneko biến thành.
Ngoài ra, có một nguồn khác kể về một bà lão nghèo mơ thấy một con mèo. Con mèo bảo bà làm một con mèo bằng đất sét để bán ở chợ. Người phụ nữ chào bán tượng mèo và kể câu chuyện của mình, bán ngày càng nhiều tượng mèo cho đến khi giàu có và hạnh phúc. Những bức tượng mèo tương tự này vẫn được bán trên toàn thế giới ngày nay với tên gọi Maneki Neko. Rõ ràng, cả hai câu chuyện đều không thể là sự thật, nhưng điều đó không ngăn cản doanh số bán hàng tăng vọt. Thật thú vị khi mọi câu chuyện dân gian đều có mục đích kiếm tiền. Ngay cả các họa sỹ ukiyo-e cũng phát hiện ra rằng tác phẩm bakeneko của họ bán chạy hơn.
Biểu tượng mèo siêu nhiên có tầm ảnh hưởng lâu đời nhất từ thời Edo chính là Maneki Neko – chú mèo cầu tài lộc quen thuộc. Tuy ngày nay được sản xuất chủ yếu vì mục đích thương mại, nhưng gốc rễ của chú mèo vẫy tay này lại là một câu chuyện cổ tích có thật. Chuyện kể rằng tại ngôi chùa Gotokuji, một chú mèo nhỏ đã vô tình cứu mạng một vị lãnh chúa Samurai trước một tia sét hiểm ác giữa cơn bão lớn. Để trả ơn, vị lãnh chúa đã đứng ra bảo trợ cho ngôi chùa. Di sản đó vẫn duy trì đến tận ngày nay, nơi hàng ngàn bức tượng Maneki Neko được trao đến tay du khách như một lời chúc may mắn.
Điểm đến tiếp theo trong hành trình khám phá các đảo mèo Nhật Bản không thể bỏ qua Ogijima. Hòn đảo này nằm tại thành phố Takamatsu thuộc tỉnh Kagawa, Nhật Bản. Tên gọi của hòn đảo mang ý nghĩa “đảo cây đực”, tạo thành một cặp hoàn hảo với Megijima “đảo cây cái” nằm cách đó chỉ khoảng 1km. Hai hòn đảo song hành giữa biển xanh như biểu tượng của sự hòa hợp và gắn kết tự nhiên, khiến du khách không khỏi tò mò khi đặt chân khám phá.
Trên đảo có khoảng 200 chú mèo sinh sống, phần lớn tụ tập quanh ngôi đền Toyotama-hime. Những chú mèo tại đây vô cùng hoạt bát và tinh nghịch, thường chạy đến quấn quýt quanh du khách, thậm chí “đòi” được cho ăn bằng ánh mắt đáng yêu khó cưỡng. Trái lại, ở khu vực cảng cá phía Đông Nam, mèo lại mang một vẻ điềm tĩnh hơn hẳn. Chúng thong dong sải bước dọc bờ cảng, tụ tập thành từng nhóm nhỏ hoặc nằm dài thư giãn dưới bóng râm, tận hưởng nhịp sống chậm rãi và bình yên đặc trưng của hòn đảo.
1. Hình tượng loài mèo trong truyền thuyết dân gian Nhật Bản xưa
Truyền thuyết về những sinh vật mèo siêu nhiên tại Nhật Bản bắt nguồn từ thế kỷ 12 với sự xuất hiện của Nekomata. Tại những cánh rừng thuộc tỉnh Nara cổ kính, người ta truyền tai nhau về một quái thú hai đuôi khổng lồ chuyên săn thịt người. Tuy nhiên, đằng sau sự đáng sợ đó, giới nghiên cứu cho rằng đây có thể là những ký ức thêu dệt từ một con hổ lạc sang từ Trung Quốc hoặc chỉ đơn giản là những con vật không may mắc bệnh dại.Thời kỳ Edo đánh dấu sự ra đời của một hình tượng mèo siêu nhiên mới trong văn hóa dân gian Nhật Bản: Bakeneko – loài mèo có khả năng biến hình. Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ giai đoạn này kéo theo sự bùng nổ về số lượng của cả con người lẫn loài mèo. Mèo xuất hiện ở khắp nơi, từ vai trò nuôi trong nhà để săn chuột cho đến những đàn mèo hoang sống dựa vào nguồn thức ăn thừa từ các quầy sushi và ramen. Chính sự gắn kết mật thiết và phổ biến này trong đời sống thường nhật đã khơi nguồn cho những câu chuyện truyền kỳ về việc loài mèo có thể hóa thân thành con người.
Ngoài ra, có một nguồn khác kể về một bà lão nghèo mơ thấy một con mèo. Con mèo bảo bà làm một con mèo bằng đất sét để bán ở chợ. Người phụ nữ chào bán tượng mèo và kể câu chuyện của mình, bán ngày càng nhiều tượng mèo cho đến khi giàu có và hạnh phúc. Những bức tượng mèo tương tự này vẫn được bán trên toàn thế giới ngày nay với tên gọi Maneki Neko. Rõ ràng, cả hai câu chuyện đều không thể là sự thật, nhưng điều đó không ngăn cản doanh số bán hàng tăng vọt. Thật thú vị khi mọi câu chuyện dân gian đều có mục đích kiếm tiền. Ngay cả các họa sỹ ukiyo-e cũng phát hiện ra rằng tác phẩm bakeneko của họ bán chạy hơn.
Biểu tượng mèo siêu nhiên có tầm ảnh hưởng lâu đời nhất từ thời Edo chính là Maneki Neko – chú mèo cầu tài lộc quen thuộc. Tuy ngày nay được sản xuất chủ yếu vì mục đích thương mại, nhưng gốc rễ của chú mèo vẫy tay này lại là một câu chuyện cổ tích có thật. Chuyện kể rằng tại ngôi chùa Gotokuji, một chú mèo nhỏ đã vô tình cứu mạng một vị lãnh chúa Samurai trước một tia sét hiểm ác giữa cơn bão lớn. Để trả ơn, vị lãnh chúa đã đứng ra bảo trợ cho ngôi chùa. Di sản đó vẫn duy trì đến tận ngày nay, nơi hàng ngàn bức tượng Maneki Neko được trao đến tay du khách như một lời chúc may mắn.
Du khách phương tây lần đầu nhìn thấy đều nghĩ rằng con mèo này đang làm động tác chào tạm biệt. Nhưng trên thực tế, đó là hành động “gọi khách” đến với cửa hàng. Theo thời gian, bức tượng may mắn này lan rộng khắp Châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.
Tại Nhật, Maneki Neko còn có ngày kỷ niệm của riêng mình là 29 tháng 9 hằng năm.u
Văn hóa dân gian Nhật Bản vẫn còn rất nhiều câu chuyện thú vị liên quan đến loài mèo. Hầu hết truyện thần thoại về mèo đều được sinh ra vào thời Edo, tuy nhiên tất nhiên vào thời hiện đại vẫn có những loài mèo siêu nhiên mới được hình thành. Nhật Bản yêu mèo, và hẳn là cũng rất sợ mèo tinh.
Văn hóa dân gian truyền thống: Truyền thuyết về mèo Bekeneko và mèo Nekomata khổng lồ
Văn hóa hiện đại: mèo Kitty, Mèo máy Doraemon, cô gái mèo Miêu Nhĩ
Hình tượng mèo xuất hiện trong nhiều câu niệm ngữ hàng ngày:
Tọa lạc tại tỉnh Ehime, Nhật Bản, đảo Aoshima là một hòn đảo nhỏ yên bình giữa biển nội địa Seto, nhưng lại nổi tiếng khắp thế giới nhờ mèo. Nơi đây có đến hơn 150 “cư dân” bốn chân sinh sống tự do, có thể nói số lượng này còn vượt xa số người sinh sống, khi toàn đảo chỉ có khoảng 14 hộ dân.
Chỉ cần đặt chân đến Aoshima, du khách sẽ dễ dàng bắt gặp những chú mèo thân thiện, tung tăng dạo chơi khắp bến cảng, nằm sưởi nắng trên bờ tường hay quấn quýt bên du khách như những “chủ nhân” thực sự của hòn đảo. Không ồn ào hay náo nhiệt, đảo Aoshima mang một nét đẹp bình dị và nên thơ, làm cho bất kỳ ai yêu mèo cũng đều muốn một lần ghé thăm để tận hưởng cảm giác bình yên giữa “thiên đường” của những người bạn bốn chân đáng yêu này.
Nếu bạn đang lên kế hoạch vi vu Nhật Bản, Enoshima – hòn đảo nhỏ ngoài khơi thành phố Fujisawa, tỉnh Kanagawa – chắc chắn là một điểm đến không thể bỏ qua. Nơi đây sở hữu bức tranh thiên nhiên tuyệt mỹ, là sự giao thoa hoàn hảo giữa núi non trùng điệp và đại dương bao la.
Đến với Enoshima, du khách sẽ được đắm mình trong làn nước biển trong vắt, mát lành. Đặc biệt, các cặp đôi còn có thể cùng nhau ghé thăm Đồi Tình Nhân đầy lãng mạn để cầu nguyện cho tình yêu thêm bền chặt, vĩnh cửu. Không chỉ có cảnh sắc nên thơ, Enoshima còn là "thiên đường" của những người yêu động vật bởi số lượng mèo cư ngụ tại đây cực kỳ đông đảo. Vào những mùa thấp điểm du lịch, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những "vị chủ nhà" bốn chân này thong thả dạo bước khắp các con phố, với số lượng nhiều đến mức gần như ngang ngửa với dân số của cả hòn đảo.
Đảo Muzukijima (Phà Takaoka - Cảng Matsuyama hoặc Cảng Takahama đi Muzuki) nằm tại tỉnh Ehime, Nhật Bản. Hòn đảo nổi tiếng là "Vương quốc mèo" với những chú mèo lông màu cam độc đáo, phong cảnh làng quê yên bình và con đường ngắm cảnh vòng quanh đảo.
Ngoài Aoshima, Nhật Bản còn có một “thiên đường” khác dành cho những người yêu mèo chính là đảo Tashirojima thuộc tỉnh Miyagi. Hòn đảo nhỏ này cũng là nơi sinh sống của hàng trăm chú mèo hoang, được người dân chăm sóc và tôn trọng như những linh vật tại đây. Tương truyền rằng, Tashirojima được mệnh danh là “Đảo Mèo” từ thời Edo xa xưa. Khi ấy, người dân nơi đây sống bằng nghề nuôi tằm dệt lụa, nhưng chuột lại liên tục phá hoại, khiến những kén tằm bị cắn phá không ngừng. Để giải quyết tình trạng này, người đứng đầu đảo đã nghĩ ra một cách vô cùng độc đáo: nuôi mèo và thả chúng tự do khắp nơi để tiêu diệt chuột.
Ngoài ra, khi đến đây du khách không chỉ được gặp gỡ những chú mèo thân thiện mà còn có thể tận hưởng một hành trình khám phá thú vị khắp đảo. Nổi bật nhất là ngôi miếu thờ mèo linh thiêng, nơi người dân gửi gắm lời cầu chúc bình an và may mắn. Bên cạnh đó, đảo còn có khu nghỉ dưỡng độc đáo mang phong cách “mèo” dễ thương, được gọi là đảo Manga, hứa hẹn mang đến cho du khách trải nghiệm vừa đáng yêu vừa khác biệt.
Tại Nhật, Maneki Neko còn có ngày kỷ niệm của riêng mình là 29 tháng 9 hằng năm.u
2. Ngày của mèo ở Nhật Bản
Mèo là loại động vật được yêu thương tại đất nước mặt trời mọc. Người Nhật dành ngày 22 tháng 2 hàng năm là “Ngày của mèo”Văn hóa dân gian truyền thống: Truyền thuyết về mèo Bekeneko và mèo Nekomata khổng lồ
Văn hóa hiện đại: mèo Kitty, Mèo máy Doraemon, cô gái mèo Miêu Nhĩ
- Neko ni koban: Nghĩa đen là "đưa tiền vàng cho mèo" (tương tự câu "đàn gảy tai trâu"), chỉ việc tặng thứ quý giá cho người không biết dùng.
- Neko no te mo karitai: Nghĩa là "muốn mượn cả tay của mèo", diễn tả sự bận rộn đến mức cần thêm bất kỳ sự giúp đỡ nào, dù là nhỏ nhất.
2. Những thiên đường dành cho người yêu mèo tại Nhật Bản
2.1 Đảo Aoshima
Chỉ cần đặt chân đến Aoshima, du khách sẽ dễ dàng bắt gặp những chú mèo thân thiện, tung tăng dạo chơi khắp bến cảng, nằm sưởi nắng trên bờ tường hay quấn quýt bên du khách như những “chủ nhân” thực sự của hòn đảo. Không ồn ào hay náo nhiệt, đảo Aoshima mang một nét đẹp bình dị và nên thơ, làm cho bất kỳ ai yêu mèo cũng đều muốn một lần ghé thăm để tận hưởng cảm giác bình yên giữa “thiên đường” của những người bạn bốn chân đáng yêu này.
2.2 Đảo Enoshima
Đến với Enoshima, du khách sẽ được đắm mình trong làn nước biển trong vắt, mát lành. Đặc biệt, các cặp đôi còn có thể cùng nhau ghé thăm Đồi Tình Nhân đầy lãng mạn để cầu nguyện cho tình yêu thêm bền chặt, vĩnh cửu. Không chỉ có cảnh sắc nên thơ, Enoshima còn là "thiên đường" của những người yêu động vật bởi số lượng mèo cư ngụ tại đây cực kỳ đông đảo. Vào những mùa thấp điểm du lịch, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những "vị chủ nhà" bốn chân này thong thả dạo bước khắp các con phố, với số lượng nhiều đến mức gần như ngang ngửa với dân số của cả hòn đảo.
2.3 Đảo Muzukijima
- Vương quốc mèo cam: Hòn đảo nổi tiếng với các vườn cam, quýt bạt ngàn. Có lẽ vì thế mà phần lớn mèo trên đảo đều sở hữu bộ lông màu cam rực rỡ, vô cùng thân thiện và dạn người.
- Muzuki Skyline: Con đường ngắm cảnh tuyệt đẹp dài khoảng 15 km, uốn lượn qua các vườn cam và mở ra tầm nhìn toàn cảnh ra Biển Nội địa Seto.
- Trải nghiệm yên bình: Du khách đến đây chủ yếu để đi dạo, chơi với mèo và tận hưởng bầu không khí trong lành, tách biệt với nhịp sống đô thị nhộn nhịp.
2.4 Đảo mèo Tashirojima – tỉnh Miyagi
Ngoài ra, khi đến đây du khách không chỉ được gặp gỡ những chú mèo thân thiện mà còn có thể tận hưởng một hành trình khám phá thú vị khắp đảo. Nổi bật nhất là ngôi miếu thờ mèo linh thiêng, nơi người dân gửi gắm lời cầu chúc bình an và may mắn. Bên cạnh đó, đảo còn có khu nghỉ dưỡng độc đáo mang phong cách “mèo” dễ thương, được gọi là đảo Manga, hứa hẹn mang đến cho du khách trải nghiệm vừa đáng yêu vừa khác biệt.
2.5 Đảo mèo Ogijima – tỉnh Kagawa
Trên đảo có khoảng 200 chú mèo sinh sống, phần lớn tụ tập quanh ngôi đền Toyotama-hime. Những chú mèo tại đây vô cùng hoạt bát và tinh nghịch, thường chạy đến quấn quýt quanh du khách, thậm chí “đòi” được cho ăn bằng ánh mắt đáng yêu khó cưỡng. Trái lại, ở khu vực cảng cá phía Đông Nam, mèo lại mang một vẻ điềm tĩnh hơn hẳn. Chúng thong dong sải bước dọc bờ cảng, tụ tập thành từng nhóm nhỏ hoặc nằm dài thư giãn dưới bóng râm, tận hưởng nhịp sống chậm rãi và bình yên đặc trưng của hòn đảo.
3. Mèo trong văn hóa đại chúng (Anime/Manga)
Mèo đóng vai trò chủ đạo trong nghệ thuật đương đại Nhật Bản:- Doraemon: Chú mèo máy đến từ tương lai, một biểu tượng văn hóa toàn cầu.
- Hello Kitty: Nhân vật chú mèo không có miệng nổi tiếng khắp thế giới của hãng Sanrio.
- Neko Cafe (Quán cà phê mèo): Mô hình quán nước kết hợp cho phép khách hàng vuốt ve, chơi đùa với mèo, bắt nguồn từ Nhật Bản và lan rộng ra toàn cầu.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp
