Chuyển đổi sang IFRS tại Việt Nam: Cơ hội và Thách thức
I. Tại sao cần chuyển đổi sang IFRS?
1. Tăng cường tính minh bạch và so sánh quốc tế
2. Thu hút đầu tư nước ngoài
3. Tăng cường quản trị doanh nghiệp
II. Các thách thức trong quá trình chuyển đổi
1. Khác biệt về văn hóa và quy định kế toán
1.1. Khác biệt giữa IFRS và VAS trong cách tính lợi nhuận chịu thuế
Quyết định 345/QĐ-BTC quy định “Doanh nghiệp phải trình bày, thuyết minh chi tiết trong báo cáo tài chính đối với các nội dung khác biệt giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế (nếu có). Doanh nghiệp thực hiện việc kê khai, nộp thuế theo quy định của pháp luật về thuế”. Vì vậy, nảy sinh câu hỏi thường gặp: “Khi chuyển đổi, cách tính lợi nhuận chịu thuế như thế nào?”
Cho đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa rõ cách tính thuế sẽ thay đổi như thế nào. Tuy rằng thuế có các quy định riêng, giữa cách tính doanh thu và chi phí theo quy định thuế và kế toán có những khác biệt về thời điểm và cách ghi nhận. Tuy nhiên, phần lớn cách tính lợi nhuận cho mục đích tính thuế dựa trên tham chiếu với VAS, dùng lợi nhuận trên sổ kế toán VAS là cơ sở để điều chỉnh cho các thu nhập và chi phí về tính hợp lệ và tính đầy đủ của các chứng từ kế toán, để có được lợi nhuận tính thuế.
Nếu doanh nghiệp chuyển đổi sang IFRS thay thế hoàn toàn VAS, vậy lợi nhuận tính thuế có tham chiếu với IFRS thay vì VAS? Đây là một câu hỏi vẫn chưa được trả lời. Để quản trị rủi ro, các doanh nghiệp có thể vẫn phải duy trì song song các báo cáo theo VAS và IFRS.
1.2. Ảnh hưởng đến đo lường và quản trị hiệu quả hoạt động
Do có sự khác biệt trong cách đo lường và thời điểm ghi nhận, doanh nghiệp có thể đạt KPIs nếu báo cáo theo VAS nhưng không đạt KPIs nếu đo lường theo IFRS, hoặc ngược lại, làm thay đổi lương thưởng và đãi ngộ đối với ban điều hành và nhân viên, cũng như kỳ vọng của thị trường và các cổ đông.
Như vậy khi xây dựng ngân sách và xác định KPIs, doanh nghiệp phải thống nhất được cách thức ghi nhận và đo lường để tránh các tranh cãi ảnh hưởng đến động lực và tinh thần làm việc của tập thể nhân viên. Ngoài ra, các hợp đồng mua bán, các điều khoản thương mại với khách hàng, nhà cung cấp và các đối tác có thể cần phải rà soát và điều chỉnh theo IFRS để phản ánh kịp thời nỗ lực của ban điều hành và tập thể nhân viên trong từng thời kỳ.
2. Chi phí và thời gian
Chuyển đổi sang IFRS đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư một lượng lớn thời gian và tiền bạc. Các doanh nghiệp cần phải đào tạo nhân viên, nâng cấp hệ thống kế toán và phần mềm, cũng như thuê các chuyên gia tư vấn để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ. Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí chuyển đổi có thể là một gánh nặng lớn. Ngoài ra, thời gian cần thiết để hoàn thành quá trình chuyển đổi cũng có thể làm gián đoạn hoạt động kinh doanh và gây áp lực lên các nguồn lực của doanh nghiệp.
Cụ thể, đó là việc dồn chi phí và thời gian cũng như các nguồn lực vào việc: Thu thập dữ liệu, chỉnh sửa quy trình hoạt động và hệ thống.
Những ai đã từng tham gia lập báo cáo IFRS, nhất là báo cáo hợp nhất, dựa vào sổ kế toán đang ghi nhận bút toán theo VAS, sẽ thấu hiểu được độ phức tạp và lượng thời gian lớn cũng như sự vất vả hơn thường lệ của kế toán viên khi thu thập, phân tích, sắp xếp lại dữ liệu theo các yêu cầu ghi nhận và trình bày của IFRS mà không có sẵn trong hệ thống dữ liệu hiện tại của công ty.
Vì vậy, nếu phải lập báo cáo IFRS định kỳ, một mong muốn rất tự nhiên của doanh nghiệp là hệ thống lại tất cả các dữ liệu cần thiết này, đảm bảo doanh nghiệp có đầy đủ quy trình để thu thập và luôn có sẵn dữ liệu đáng tin cậy trong hệ thống để phục vụ quá trình lập báo cáo nhanh chóng, không cần phải tốn thời gian thu thập xử lý dữ liệu mỗi khi cần. Hơn nữa, các doanh nghiệp cần rà soát để đảm bảo các trường thông tin thu thập phải đầy đủ các thông số cần thiết để phục vụ cho việc lập báo cáo, nhưng cũng không thừa để tránh lãng phí nguồn lực nhập và bảo quản dữ liệu.
Hiện nay, trên thị trường có nhiều giải pháp công nghệ phục vụ cho nhu cầu này. Đi kèm với đó là ngộ nhận rằng khi cài đặt một phần mềm ERP, chỉ cần áp dụng toàn bộ hệ thống quy trình và tài khoản sẵn có là công ty sẽ thu thập được đầy đủ dữ liệu cần thiết cho việc lập báo cáo IFRS.
Tuy nhiên, sự thật là các doanh nghiệp cần một giải pháp ERP có áp dụng IFRS “may đo” cho phù hợp với doanh nghiệp của mình. Để đạt được điều này, các chuyên gia IFRS phải theo sát, xuyên suốt quá trình doanh nghiệp triển khai hệ thống để đưa ra cố vấn phù hợp với doanh nghiệp.
4. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao
Con người là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của việc chuyển đổi IFRS. Đánh giá đúng tầm quan trọng và tính chất phức tạp của IFRS, các doanh nghiệp sẽ có sự chuẩn bị đầy đủ về nguồn lực và đào tạo đội ngũ nhân sự giúp công ty không chỉ tuân thủ theo các yêu cầu mới của luật định mà tự chủ trong công tác đo lường và báo cáo, gia tăng tính minh bạch của thông tin, và đạt được sự tin tưởng của các nhà đầu tư và đối tác.
Việt Nam hiện nay vẫn còn thiếu hụt các chuyên gia kế toán và kiểm toán có kinh nghiệm và kiến thức sâu rộng về IFRS. Điều này đặt ra một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp trong việc tìm kiếm và đào tạo nhân lực phù hợp cho quá trình chuyển đổi. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ các tổ chức chuyên môn và các đối tác quốc tế để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả.
III. Các bước chuẩn bị và triển khai
1. Đánh giá hiện trạng
2. Lập kế hoạch chuyển đổi
3. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
4. Thử nghiệm và điều chỉnh
Kết luận
Chuyển đổi từ VAS sang IFRS là một quá trình phức tạp và đầy thách thức, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam. Bằng cách tăng cường tính minh bạch, thu hút đầu tư và cải thiện quản trị doanh nghiệp, IFRS có thể giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để thành công, các doanh nghiệp cần có một kế hoạch chuyển đổi chi tiết, đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, cũng như sẵn sàng đối mặt với các thách thức phát sinh trong quá trình thực hiện.
Việc chuyển đổi sang IFRS không chỉ là một yêu cầu bắt buộc để đáp ứng các quy định quốc tế mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam cải thiện chất lượng báo cáo tài chính, nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Để đạt được thành công, doanh nghiệp cần có sự cam kết và hỗ trợ từ ban lãnh đạo, sự tham gia tích cực của toàn bộ nhân viên và sự hợp tác chặt chẽ với các đối tác và chuyên gia trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán. Chỉ khi đó, quá trình chuyển đổi từ VAS sang IFRS mới có thể diễn ra suôn sẻ và mang lại những lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp.
Nguồn: https://kpmg.com/vn/vi/home/phan-tich-chuyen-sau/2021/06/nh_ng-kho-kh_n-va-thach-thc-trong-qua-trinh-chuyn-i-sang-ifrs.html
