Kiểm soát chất lượng kiểm toán: Từ VSQC đến ISQM – Điều kiểm toán viên cần thực sự hiểu

    Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp, yêu cầu về chất lượng kiểm toán không còn dừng lại ở việc “tuân thủ chuẩn mực”, mà đã chuyển sang “quản trị rủi ro chất lượng” một cách chủ động. Các vụ việc liên quan đến sai sót kiểm toán, mất uy tín nghề nghiệp trên thế giới đã buộc ngành kiểm toán phải nhìn lại cách thức kiểm soát chất lượng truyền thống.

    Đó là lý do hệ thống VSQC dần được thay thế bằng ISQM – một bước chuyển quan trọng trong tư duy và cách tiếp cận kiểm soát chất lượng kiểm toán. Với kiểm toán viên, đặc biệt là đội ngũ chuẩn bị bước vào mùa cao điểm, việc hiểu đúng và áp dụng đúng ISQM không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực nghề nghiệp.    VSQC (Vietnam Standards on Quality Control) được xây dựng dựa trên cách tiếp cận truyền thống, tập trung vào việc thiết lập chính sách và quy trình kiểm soát chất lượng ở cấp độ công ty kiểm toán. Trọng tâm của VSQC nằm ở việc đảm bảo các yếu tố như đạo đức nghề nghiệp, năng lực nhân sự, soát xét hồ sơ và tuân thủ chuẩn mực kiểm toán.

    Trong thực tế, VSQC giúp doanh nghiệp kiểm toán hình thành khung kiểm soát cơ bản, nhưng lại mang tính phản ứng nhiều hơn chủ động. Việc kiểm soát thường diễn ra sau khi cuộc kiểm toán đã hoàn thành, thông qua các đợt kiểm tra nội bộ hoặc kiểm tra của cơ quan quản lý. Điều này khiến nhiều rủi ro chất lượng chỉ được phát hiện khi hậu quả đã xảy ra.

2. ISQM – Tư duy quản trị rủi ro chất lượng kiểm toán

    ISQM (International Standard on Quality Management) đánh dấu một sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận. Thay vì chỉ “kiểm soát”, ISQM yêu cầu doanh nghiệp kiểm toán phải quản trị chất lượng dựa trên việc nhận diện, đánh giá và ứng phó với rủi ro chất lượng ngay từ đầu.

    ISQM đặt trọng tâm vào trách nhiệm lãnh đạo, văn hóa chất lượng và sự chủ động của từng thành viên trong nhóm kiểm toán. Mỗi công ty phải tự xây dựng hệ thống quản lý chất lượng phù hợp với quy mô, đặc thù khách hàng và mức độ rủi ro của mình, thay vì áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc.

    Điều này đồng nghĩa với việc kiểm toán viên không còn chỉ “làm theo checklist”, mà phải thực sự hiểu vì sao một rủi ro chất lượng tồn tại và cách kiểm soát nó trong từng hoàn cảnh cụ thể.

3. So sánh bản chất: VSQC và ISQM khác nhau ở đâu?

    Sự khác biệt lớn nhất giữa VSQC và ISQM không nằm ở thuật ngữ, mà nằm ở tư duy nghề nghiệp. VSQC thiên về tuân thủ quy trình có sẵn, trong khi ISQM yêu cầu tư duy phân tích, đánh giá rủi ro và trách nhiệm cá nhân cao hơn.

    Nếu VSQC xem kiểm soát chất lượng là nhiệm vụ của bộ phận kiểm soát nội bộ, thì ISQM coi đó là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống – từ đối tác ký báo cáo đến kiểm toán viên trẻ. Chất lượng kiểm toán vì thế không còn là “bước cuối cùng”, mà được hình thành xuyên suốt từ khâu chấp nhận khách hàng, lập kế hoạch, thực hiện cho đến soát xét.

4. Kiểm toán viên cần làm gì để thích ứng với ISQM?

    Việc áp dụng ISQM không chỉ là thay đổi quy trình, mà còn là thay đổi cách học và cách làm nghề. Kiểm toán viên cần chủ động nghiên cứu chuẩn mực, ghi chép lại bằng ngôn ngữ của mình và liên hệ trực tiếp với các tình huống thực tế trong hồ sơ kiểm toán.

    Khi bạn hiểu rõ bản chất của rủi ro chất lượng và cách kiểm soát, bạn không chỉ làm tốt hơn trong mùa cao điểm, mà còn từng bước nâng cao tư duy nghề nghiệp, tiến gần hơn tới hình ảnh một kiểm toán viên chuyên nghiệp đúng nghĩa.

Kết luận

    Sự chuyển dịch từ VSQC sang ISQM không phải là thay đổi hình thức, mà là bước tiến tất yếu của nghề kiểm toán trong bối cảnh mới. Đối với kiểm toán viên, đặc biệt là đội ngũ trẻ, việc chủ động học và viết lại kiến thức về ISQM chính là cách hiệu quả nhất để ghi nhớ, áp dụng và nâng cao chất lượng công việc.

    Kiểm soát chất lượng không còn là nghĩa vụ, mà là nền tảng để nghề kiểm toán giữ vững uy tín và giá trị lâu dài.

Thông tin khác

Thông tin tuyển dụng và hướng dẫn