Bảo hiểm xã hội là gì? Cập nhật quy định mới áp dụng năm 2026 người lao động cần biết

AGS Ngân HR

24 thg 1, 2026

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những chế độ an sinh quan trọng nhất đối với người lao động. Khi tham gia BHXH, người lao động sẽ được bảo vệ về thu nhập và quyền lợi trong các trường hợp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp hoặc khi đến tuổi nghỉ hưu.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do các sự kiện nêu trên. Có thể hiểu đơn giản, BHXH là một “quỹ dự phòng” giúp người lao động ổn định cuộc sống khi gặp rủi ro hoặc khi không còn khả năng lao động.

1. Ai phải tham gia BHXH?

Đối với người lao động Việt Nam, Luật BHXH 2014 quy định những người làm việc theo hợp đồng lao động từ một tháng trở lên, cán bộ, công chức, viên chức, người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương và người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn đều thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Đối với người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, theo Nghị định 143/2018/NĐ-CP, họ phải tham gia BHXH nếu có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề hợp pháp và ký hợp đồng lao động từ một năm trở lên với doanh nghiệp tại Việt Nam. Quy định này không phân biệt người lao động cư trú hay không cư trú, mà căn cứ vào mối quan hệ lao động hợp pháp tại Việt Nam.

2. Mức đóng BHXH hiện nay

Tổng tỷ lệ đóng BHXH hiện nay là 25,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng. Trong đó, người lao động đóng 8% và người sử dụng lao động đóng 17,5%.

Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là mức lương ghi trong hợp đồng lao động, tuy nhiên không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng và không được vượt quá 20 lần mức lương cơ sở theo quy định.

3. Mức lương tối thiểu vùng và ảnh hưởng đến BHXH

Mức lương tối thiểu vùng là căn cứ quan trọng để xác định mức lương đóng BHXH thấp nhất. Khi Chính phủ ban hành nghị định điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng mới, doanh nghiệp bắt buộc phải điều chỉnh mức đóng BHXH tương ứng cho người lao động.

Mức lương tối thiểu vùng năm 2026 (áp dụng từ 01/01/2026) như sau:

Vùng I: 5.310.000 VNĐ/tháng
Vùng II: 4.730.000 VNĐ/tháng
Vùng III: 4.140.000 VNĐ/tháng
Vùng IV: 3.700.000 VNĐ/tháng

Doanh nghiệp phải đảm bảo mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của người lao động không thấp hơn mức này tại thời điểm đóng

Vì vậy, từ ngày 1/1/2026 áp dụng mức lương tối thiểu vùng mới theo nghị định mới, thì toàn bộ hồ sơ tiền lương và mức đóng BHXH cũng cần được rà soát và cập nhật lại cho phù hợp.

4. Quyền lợi khi tham gia BHXH

Khi tham gia BHXH, người lao động được hưởng nhiều chế độ quan trọng nhằm đảm bảo thu nhập và đời sống trong các giai đoạn khó khăn.

Về chế độ ốm đau, người lao động được hưởng trợ cấp bằng 75% mức tiền lương đóng BHXH. Số ngày nghỉ hưởng chế độ phụ thuộc vào số năm tham gia BHXH và điều kiện làm việc.

Về chế độ thai sản, lao động nữ được nghỉ 6 tháng khi sinh con. Mức hưởng trong thời gian nghỉ là 100% mức bình quân tiền lương đóng BHXH của 6 tháng trước khi nghỉ. Ngoài ra, người lao động còn được trợ cấp một lần khi sinh con bằng hai lần mức lương cơ sở cho mỗi con.

Đối với chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, người lao động có thể được hưởng trợ cấp một lần hoặc hằng tháng tùy theo mức độ suy giảm khả năng lao động. Trong những trường hợp nghiêm trọng, người lao động có thể được trợ cấp dài hạn hoặc suốt đời theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015.

Về chế độ hưu trí, khi người lao động đủ tuổi nghỉ hưu và đủ số năm đóng BHXH theo quy định, họ sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng. Mức hưởng tối đa hiện nay là 75% mức bình quân tiền lương đóng BHXH.

Ngoài ra, khi người lao động qua đời, thân nhân sẽ được hưởng các chế độ tử tuất như trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất một lần hoặc hằng tháng, tùy từng trường hợp cụ thể.

5. Vì sao doanh nghiệp cần tuân thủ đúng quy định BHXH?

Việc đóng BHXH đầy đủ và đúng quy định không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẽ hạn chế được rủi ro bị truy thu, xử phạt hành chính, đồng thời nâng cao uy tín với người lao động. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp thu hút và giữ chân nhân sự, xây dựng hình ảnh doanh nghiệp chuyên nghiệp và phát triển bền vững.

Bảo hiểm xã hội là nền tảng an sinh quan trọng giúp người lao động đảm bảo thu nhập và ổn định cuộc sống khi gặp rủi ro hoặc khi về hưu. Việc tham gia BHXH không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi lâu dài của người lao động. Đối với doanh nghiệp, tuân thủ đúng quy định BHXH giúp hạn chế rủi ro pháp lý, xây dựng uy tín và phát triển bền vững. Trong bối cảnh chính sách liên tục cập nhật, việc theo dõi và thực hiện đúng quy định là yếu tố then chốt để đảm bảo quyền lợi cho cả người lao động và doanh nghiệp.