Tác động của chính sách thuế và bảo hiểm xã hội mới đối với hộ kinh doanh tại Việt Nam

HAN Xuân Anh ACC

22 thg 1, 2026

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hệ thống pháp luật Việt Nam đang trải qua những cải cách quan trọng về chính sách thuế và bảo hiểm xã hội. Đặc biệt, giai đoạn từ năm 2024 đến giữa năm 2025 ghi nhận hàng loạt văn bản pháp lý mới như Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Luật Thuế GTGT 2024, Nghị định 70/2025/NĐ-CP, Nghị quyết 198/2025/QH15.

1. Đặt vấn đề

Hộ kinh doanh tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong việc tạo việc làm, phân phối hàng hóa và phát triển kinh tế địa phương. Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến tháng 6/2025 cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2,2 triệu hộ hoạt động ổn định và thực hiện nghĩa vụ thuế, đóng góp đáng kể cho ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, cùng với vai trò đó, hộ kinh doanh đang phải đối mặt với những thay đổi căn bản về môi trường pháp lý. Các chính sách thuế và bảo hiểm xã hội mới hướng tới mục tiêu tăng cường minh bạch, giảm thất thu ngân sách, mở rộng an sinh xã hội và thúc đẩy chuyển đổi số, đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh phát triển theo hướng chính quy hơn. Bên cạnh những cơ hội mang lại, các quy định mới cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là việc gia tăng chi phí tuân thủ, yêu cầu kê khai – nộp thuế điện tử và tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trong điều kiện năng lực quản trị của nhiều hộ kinh doanh còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, việc phân tích tác động của chính sách thuế và bảo hiểm xã hội mới đối với hộ kinh doanh là cần thiết nhằm đánh giá đầy đủ cả mặt tích cực và tiêu cực, qua đó làm cơ sở cho việc hoàn thiện chính sách và hỗ trợ khu vực hộ kinh doanh phát triển bền vững.

2. Tổng quan những thay đổi chính sách ảnh hưởng đến hộ kinh doanh

2.1. Thay đổi về bảo hiểm xã hội bắt buộc

2.1.1. Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo Luật bảo hiểm xã hội 2014, chủ hộ kinh doanh không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc mà chỉ tham gia trên cơ sở tự nguyện. Tuy nhiên, Luật bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ 01/7/2025) đã mở rộng phạm vi tham gia, đưa chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào nhóm đối tượng phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Cụ thể, theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP, chủ hộ kinh doanh:

Nộp thuế theo phương pháp kê khai: Tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc từ 01/7/2025
Các chủ hộ kinh doanh còn lại: Tham gia từ 01/7/2029

2.1.2. Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Chủ hộ kinh doanh phải đóng tổng cộng 25% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, bao gồm:

3% vào quỹ ốm đau – thai sản
22% vào quỹ hưu trí – tử tuất

Tiền lương làm căn cứ đóng:

Tối thiểu: mức tham chiếu (hiện tương đương lương cơ sở 2.340.000 đồng/tháng)
Tối đa: 20 lần mức tham chiếu

Mức đóng bảo hiểm xã hội:

Tối thiểu: 585.000 đồng/tháng
Tối đa: 11.700.000 đồng/tháng

2.1.3. Phương thức đóng

Chủ hộ kinh doanh có thể lựa chọn đóng bảo hiểm xã hội:

Hàng tháng
3 tháng/lần
6 tháng/lần

Việc đóng có thể thực hiện trực tiếp hoặc thông qua tổ chức trung gian, tạo sự linh hoạt trong thực hiện nghĩa vụ.

2.2. Thay đổi về chính sách thuế

2.2.1. Áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền

Theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, từ 01/6/2025, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên và hoạt động trong các lĩnh vực bán lẻ, ăn uống, khách sạn, vận tải, giải trí… bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, kết nối trực tiếp với cơ quan thuế.

2.2.2. Điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế

Trước 01/01/2026: hộ kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm phải nộp thuế GTGT và TNCN.
Từ 01/01/2026: Ngưỡng chịu thuế được nâng lên 200 triệu đồng/năm, theo Luật Thuế GTGT 2024.

Chính sách này giúp giảm đáng kể gánh nặng thuế cho hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ.

2.3. Chuyển đổi phương thức kê khai và quản lý thuế

Từ 01/6/2025: Bãi bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên.
Từ 01/01/2026: Xóa bỏ hoàn toàn thuế khoán đối với mọi hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh; đồng thời bãi bỏ thuế môn bài.

Tất cả hộ kinh doanh sẽ chuyển sang kê khai thuế theo doanh thu thực tế, áp dụng tỷ lệ thuế theo Thông tư 40/2021/TT-BTC.

3. Tác động của chính sách thuế và bảo hiểm xã hội đối với hộ kinh doanh

3.1. Tác động tích cực

Mở rộng an sinh xã hội: Chủ hộ kinh doanh được bảo đảm quyền lợi về ốm đau, thai sản, hưu trí và tử tuất, giảm rủi ro tài chính dài hạn.
Hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ: Việc nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế giúp nhiều hộ quy mô nhỏ được miễn hoặc giảm nghĩa vụ thuế.
Tăng tính minh bạch và công bằng: Bãi bỏ thuế khoán giúp nghĩa vụ thuế phản ánh sát thực tế kinh doanh, hạn chế thất thu và chênh lệch.
Thúc đẩy chuyển đổi số: Hóa đơn điện tử và kê khai trực tuyến giúp hộ kinh doanh từng bước chuyên nghiệp hóa, nâng cao uy tín và khả năng tiếp cận tín dụng.

3.2. Tác động tiêu cực

Gia tăng chi phí tuân thủ: Đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và đầu tư hạ tầng công nghệ tạo áp lực tài chính cho hộ kinh doanh nhỏ.
Hạn chế năng lực quản trị: Nhiều hộ kinh doanh thiếu kỹ năng kế toán, công nghệ, dẫn đến khó khăn trong kê khai và tuân thủ.
Áp lực dòng tiền: Thuế tính trên doanh thu chưa phản ánh đầy đủ lợi nhuận thực tế, đặc biệt với ngành có chi phí cao.
Rủi ro chuyển sang phi chính thức: Một bộ phận hộ kinh doanh có thể thu hẹp hoặc ngừng hoạt động nếu không được hỗ trợ kịp thời.

4. Kết luận và kiến nghị chính sách

Các cải cách về thuế và bảo hiểm xã hội giai đoạn 2024–2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý khu vực hộ kinh doanh tại Việt Nam, hướng tới minh bạch – công bằng – bền vững. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả thực chất, cần có các giải pháp hỗ trợ đi kèm, bao gồm:

Đào tạo kỹ năng số, kế toán và kê khai thuế miễn phí cho hộ kinh doanh nhỏ
Cung cấp phần mềm hóa đơn điện tử và kế toán chi phí thấp
Xem xét lộ trình giảm hoặc hỗ trợ mức đóng bảo hiểm xã hội trong giai đoạn đầu
Đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường tư vấn tại cơ sở

Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa quản lý chặt chẽ và hỗ trợ chuyển đổi, cải cách thuế và bảo hiểm xã hội mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy khu vực hộ kinh doanh phát triển chính thức, bền vững và hội nhập sâu vào nền kinh tế quốc gia.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé!