Vai trò của chỉ đạo, giám sát và soát xét trong kiểm toán theo ISA 220

HCM LINH ADI

7 thg 1, 2026

Trong kiểm toán, chất lượng không chỉ đến từ quy trình kỹ thuật mà còn từ cách kiểm toán viên phụ trách (engagement partner) quản lý nhóm kiểm toán. Chuẩn mực kiểm toán quốc tế ISA 220 dành một phần quan trọng để quy định về chỉ đạo, giám sát và soát xét – ba yếu tố then chốt đảm bảo cuộc kiểm toán được thực hiện minh bạch, chính xác và đáng tin cậy.

1. Chỉ đạo (Direction)

Engagement partner phải thông tin rõ ràng trách nhiệm cho từng thành viên trong nhóm kiểm toán.
Nội dung chỉ đạo bao gồm:
- Đóng góp vào chất lượng kiểm toán qua hành vi và giao tiếp.
- Thực hành hoài nghi nghề nghiệp, tránh thiên kiến.
- Tuân thủ yêu cầu đạo đức.
- Hiểu rõ mục tiêu và hướng dẫn chi tiết về thủ tục kiểm toán.
Quan trọng hơn, chỉ đạo phải nhấn mạnh rằng áp lực về ngân sách hay nguồn lực không được làm giảm chất lượng thủ tục kiểm toán.

2. Giám sát (Supervision)

Engagement partner phải theo dõi tiến độ kiểm toán, bao gồm:
- So sánh tiến độ với kế hoạch kiểm toán.
- Đánh giá xem mục tiêu công việc đã đạt được chưa.
- Kiểm tra tính đầy đủ của nguồn lực.
Giám sát còn bao gồm việc điều chỉnh phân công công việc khi phát sinh vấn đề phức tạp, và coaching, đào tạo tại chỗ để nâng cao năng lực cho kiểm toán viên trẻ.
Một môi trường giám sát tốt cho phép thành viên nhóm nêu ý kiến hoặc lo ngại mà không sợ bị trả đũa.

3. Soát xét (Review)

Soát xét giúp engagement partner khẳng định rằng các yêu cầu của ISA đã được đáp ứng.
Nội dung soát xét bao gồm:
- Công việc có tuân thủ chuẩn mực và quy định pháp luật không.
- Các vấn đề trọng yếu đã được nêu ra và xử lý.
- Bằng chứng kiểm toán có đủ và thích hợp để hỗ trợ ý kiến kiểm toán.
- Các kết luận đã được ghi nhận và tài liệu hóa đầy đủ.
Soát xét phải được thực hiện kịp thời trong suốt quá trình kiểm toán, không chỉ ở giai đoạn cuối, để đảm bảo mọi vấn đề được giải quyết trước khi phát hành báo cáo kiểm toán.

4. Tính linh hoạt (Scalability)

ISA 220 cho phép engagement partner điều chỉnh mức độ chỉ đạo, giám sát và soát xét tùy theo:

Kinh nghiệm của thành viên nhóm.
Độ phức tạp của cuộc kiểm toán.
Mức độ rủi ro sai sót trọng yếu.
Cấu trúc và vị trí địa lý của nhóm kiểm toán (ví dụ: làm việc từ xa cần bổ sung công cụ CNTT để giao tiếp).

5. Tham vấn và soát xét chất lượng (Consultation & Engagement Quality Review)

Với các vấn đề phức tạp hoặc gây tranh cãi, engagement partner phải đảm bảo nhóm kiểm toán tham vấn nội bộ hoặc bên ngoài để có kết luận phù hợp.
Trong các cuộc kiểm toán yêu cầu soát xét chất lượng độc lập (Engagement Quality Review), engagement partner phải phối hợp chặt chẽ với reviewer và không được ký báo cáo kiểm toán cho đến khi quá trình này hoàn tất.

6. Giải quyết bất đồng (Differences of Opinion)

Nếu có bất đồng trong nhóm hoặc với reviewer, engagement partner phải đảm bảo tuân thủ chính sách của công ty để giải quyết.
Trong trường hợp không thể giải quyết, engagement partner có thể cân nhắc tìm tư vấn pháp lý hoặc rút khỏi hợp đồng kiểm toán.

ISA 220 khẳng định rằng chỉ đạo, giám sát và soát xét là ba trụ cột quan trọng để đảm bảo chất lượng kiểm toán. Engagement partner không chỉ là người quản lý công việc, mà còn là người dẫn dắt văn hóa chất lượng, tạo môi trường minh bạch và đảm bảo mọi thành viên trong nhóm kiểm toán cùng hướng đến mục tiêu chung.

Trong bối cảnh kiểm toán ngày càng phức tạp, việc thực hiện nghiêm túc các yêu cầu này giúp doanh nghiệp kiểm toán duy trì uy tín, giảm thiểu rủi ro pháp lý và củng cố niềm tin của công chúng vào báo cáo tài chính.