Văn hóa làm việc Nhật Bản và Việt Nam trong lĩnh vực tài chính - Kế toán - Kiểm toán

Hai Anh HR

25 thg 1, 2026

Trong bối cảnh hợp tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản ngày càng sâu rộng, ngày càng nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư và mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Bên cạnh các yếu tố về pháp lý, thuế và kế toán, sự khác biệt về văn hóa làm việc – đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, kế toán và kiểm toán – là một trong những thách thức lớn đối với cả doanh nghiệp Nhật lẫn đội ngũ nhân sự Việt Nam.

Lĩnh vực tài chính đòi hỏi độ chính xác cao, tính tuân thủ nghiêm ngặt và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận. Khi hai nền văn hóa làm việc khác nhau gặp nhau, nếu không được thấu hiểu đúng cách, rất dễ phát sinh hiểu lầm, chậm trễ hoặc rủi ro trong quản lý tài chính. Bài viết này sẽ phân tích những điểm tương đồng và khác biệt trong văn hóa làm việc Nhật Bản và Việt Nam trong lĩnh vực tài chính, đồng thời đưa ra góc nhìn thực tiễn giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn tại Việt Nam.

1. Tư duy về trách nhiệm và tính kỷ luật trong công việc tài chính

1.1 Văn hóa Nhật Bản: Trách nhiệm tập thể và kỷ luật tuyệt đối

Trong văn hóa làm việc Nhật Bản, đặc biệt là lĩnh vực tài chính – kế toán, tính kỷ luật và trách nhiệm tập thể được đặt lên hàng đầu. Một báo cáo tài chính không chỉ là trách nhiệm của cá nhân kế toán phụ trách mà còn là trách nhiệm của cả bộ phận và ban lãnh đạo.

Người Nhật có xu hướng:

Kiểm tra nhiều vòng trước khi nộp báo cáo
Ưu tiên độ chính xác hơn tốc độ
Hạn chế tối đa sai sót, dù là nhỏ nhất

Sai sót trong báo cáo tài chính không chỉ ảnh hưởng đến công việc mà còn được xem là ảnh hưởng đến uy tín cá nhân và tập thể, do đó nhân viên thường rất cẩn trọng và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt.

1.2 Văn hóa Việt Nam: Linh hoạt và chú trọng cá nhân phụ trách

Tại Việt Nam, trong nhiều doanh nghiệp, trách nhiệm tài chính thường được giao rõ cho từng cá nhân hoặc bộ phận. Nhân viên kế toán có xu hướng linh hoạt hơn trong xử lý công việc, ưu tiên giải quyết nhanh để đáp ứng yêu cầu vận hành thực tế.

Điểm mạnh của văn hóa này là:

Khả năng thích ứng nhanh
Xử lý tình huống linh hoạt
Tiết kiệm thời gian trong các vấn đề phát sinh

Tuy nhiên, nếu thiếu quy trình kiểm soát chặt chẽ, điều này có thể dẫn đến rủi ro về sai sót hoặc không đồng bộ với phong cách quản trị của doanh nghiệp Nhật.

2. Cách tiếp cận quy trình và hệ thống kiểm soát nội bộ

2.1 Doanh nghiệp Nhật: Quy trình hóa và tiêu chuẩn hóa

Doanh nghiệp Nhật Bản nổi tiếng với việc xây dựng quy trình chi tiết, đặc biệt trong kế toán và kiểm toán. Mỗi nghiệp vụ đều có hướng dẫn rõ ràng, biểu mẫu thống nhất và yêu cầu lưu trữ hồ sơ đầy đủ.

Trong lĩnh vực tài chính, điều này thể hiện qua:

Hệ thống kiểm soát nội bộ nhiều lớp
Phân tách rõ ràng chức năng (lập – kiểm tra – phê duyệt)
Tài liệu hóa toàn bộ quy trình

Cách làm này giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, dễ dàng kiểm toán và đảm bảo tính minh bạch lâu dài.

2.2 Doanh nghiệp Việt Nam: Linh hoạt nhưng phụ thuộc con người

Ngược lại, nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân thay vì quy trình chuẩn hóa. Trong thực tế, một người có thể đảm nhiệm nhiều vai trò trong kế toán – tài chính.

Điều này giúp doanh nghiệp vận hành linh hoạt, nhưng khi làm việc với công ty Nhật, sự thiếu chi tiết trong quy trình hoặc hồ sơ có thể gây khó khăn trong:

Kiểm toán
Giải trình với công ty mẹ tại Nhật
Tuân thủ các tiêu chuẩn quản trị nội bộ toàn cầu

3. Giao tiếp và ra quyết định trong công việc tài chính

3.1 Phong cách Nhật Bản: Thận trọng và đồng thuận

Người Nhật rất thận trọng khi đưa ra quyết định, đặc biệt là các quyết định liên quan đến tài chính. Trước khi phê duyệt, họ thường:

Thảo luận nhiều cấp
Xin ý kiến tập thể
Đảm bảo tất cả rủi ro đã được xem xét

Trong kế toán – kiểm toán, điều này có thể khiến quá trình phê duyệt kéo dài, nhưng đổi lại là sự an tâm và tính bền vững trong quản lý.

3.2 Phong cách Việt Nam: Nhanh gọn và thực tiễn

Doanh nghiệp Việt Nam thường quen với việc ra quyết định nhanh để phù hợp với môi trường kinh doanh biến động. Trong lĩnh vực tài chính, sự nhanh nhạy này giúp giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh như thanh toán, dòng tiền hay xử lý thuế.

Tuy nhiên, sự khác biệt này đôi khi khiến hai bên hiểu nhầm:

- Người Nhật cho rằng quy trình quá “vội vàng"

- Người Việt cảm thấy quyết định bị “chậm trễ không cần thiết”

4. Quan điểm về tuân thủ pháp luật và kiểm toán

4.1 Người Nhật: Tuân thủ là ưu tiên tuyệt đối

Doanh nghiệp Nhật Bản coi tuân thủ pháp luật và chuẩn mực kế toán là nguyên tắc cốt lõi. Trong nhiều trường hợp, họ sẵn sàng chấp nhận chi phí cao hơn để đảm bảo báo cáo tài chính minh bạch và đúng quy định.

Kiểm toán không chỉ để đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn là công cụ:

Đánh giá hiệu quả quản trị
Phòng ngừa rủi ro dài hạn
Bảo vệ uy tín doanh nghiệp

4. Vai trò của công ty kế toán – kiểm toán Nhật Bản tại Việt Nam

Chính sự khác biệt văn hóa này khiến vai trò của công ty kế toán – kiểm toán Nhật Bản tại Việt Nam trở nên đặc biệt quan trọng. Không chỉ cung cấp dịch vụ chuyên môn, các công ty này còn đóng vai trò:

Cầu nối văn hóa Nhật – Việt
Tư vấn cách vận hành phù hợp với chuẩn mực Nhật nhưng tuân thủ luật Việt Nam
Hỗ trợ doanh nghiệp giảm rủi ro trong giao tiếp và quản trị tài chính

Sự am hiểu cả hai nền văn hóa giúp doanh nghiệp Nhật yên tâm hoạt động tại Việt Nam và giúp đội ngũ Việt Nam làm việc hiệu quả hơn trong môi trường quốc tế.

Kết bài

Sự khác biệt trong văn hóa làm việc giữa Nhật Bản và Việt Nam trong lĩnh vực tài chính là điều tất yếu, nhưng không phải là rào cản nếu được thấu hiểu và quản lý đúng cách. Ngược lại, khi biết kết hợp tính kỷ luật, chuẩn mực của Nhật Bản với sự linh hoạt, thực tiễn của Việt Nam, doanh nghiệp có thể xây dựng một hệ thống tài chính vững chắc và hiệu quả.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc lựa chọn một đối tác kế toán – kiểm toán am hiểu cả hai nền văn hóa sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp Nhật Bản phát triển bền vững tại Việt Nam, đồng thời nâng cao chuẩn mực quản trị tài chính theo thông lệ quốc tế.