Cơ cấu tổ chức sai đang bào mòn người giỏi trong doanh nghiệp như thế nào?

VCA Yến ACC

22 thg 2, 2026

Khi người giỏi kiệt sức, doanh nghiệp thường quy về khối lượng công việc, áp lực KPI hoặc khả năng chịu tải cá nhân. Nhưng đó chỉ là phần dễ nhìn thấy. Nguyên nhân sâu hơn thường nằm ở cơ cấu tổ chức – cách doanh nghiệp phân bổ vai trò, trách nhiệm và quyền hạn.

Một cơ cấu sai không làm tổ chức sụp đổ ngay lập tức. Nó vận hành được, nhưng bằng cách tiêu hao dần người giỏi – những người luôn sẵn sàng gánh thêm để hệ thống không đổ vỡ.

1. Người giỏi trở thành “điểm tựa mặc định” của tổ chức

Trong cơ cấu tổ chức thiếu rõ ràng, người giỏi rất dễ bị mặc định là người “xử lý được mọi thứ”. Áp lực không đến từ một quyết định cụ thể, mà tích tụ qua thời gian.

Thường sẽ bắt đầu như sau:

Việc khó → giao cho người giỏi cho “chắc”
Việc gấp → gọi người giỏi xử lý trước
Việc không rõ trách nhiệm → để người giỏi làm tạm

Dần dần, người giỏi không chỉ làm công việc của mình, mà còn:

Vá lỗi quy trình
Bù năng lực cho vị trí khác
Chịu trách nhiệm cho các phần việc không thuộc vai trò ban đầu

Vấn đề cốt lõi không phải là họ làm nhiều, mà là hệ thống đang dựa vào cá nhân thay vì vận hành bằng cấu trúc.

2. Trách nhiệm cao nhưng quyền hạn thấp – nguồn áp lực âm thầm

Một dấu hiệu rất điển hình của cơ cấu tổ chức sai là sự lệch pha giữa trách nhiệm và quyền quyết định. Người giỏi thường rơi vào tình huống:

Bị yêu cầu chịu trách nhiệm cuối cùng
Nhưng không được tham gia đầy đủ vào quá trình ra quyết định
Không có quyền điều chỉnh nguồn lực, nhân sự hoặc quy trình

Hệ quả là họ thấy rủi ro nhưng không thể ngăn, biết vấn đề nằm ở đâu nhưng không được phép sửa, và vẫn bị đánh giá bằng kết quả dù không kiểm soát được nguyên nhân.

Đây là dạng áp lực nguy hiểm vì không thể giải quyết bằng nỗ lực cá nhân. Không “làm chăm hơn” để tốt lên, họ dễ rơi vào cảm giác bất lực kéo dài.

3. Người giỏi bị đẩy vào vai trò quản lý không chính danh

Trong nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, người giỏi chuyên môn thường bị kéo sang làm thêm phần quản lý, nhưng không được định danh đúng vai trò.

Họ vừa phải làm chuyên môn sâu, vừa hướng dẫn và kiểm soát người khác, đồng thời xử lý xung đột, sự cố và tiến độ công việc. Vai trò bị kéo giãn theo nhiều hướng, đòi hỏi trách nhiệm như một người quản lý thực thụ.

Trong khi đó, họ lại không có quyền nhân sự, không được phân bổ nguồn lực và không có thẩm quyền điều chỉnh quy trình. Sự lệch pha giữa trách nhiệm và quyền hạn này khiến áp lực tăng lên nhanh chóng, nhưng không có công cụ tương ứng để xử lý.

Kết quả là người giỏi bị kẹt trong một “vùng xám”:

Trách nhiệm như quản lý
Quyền hạn như nhân viên
Áp lực đến từ nhiều phía nhưng không có điểm tựa

Cơ cấu tổ chức càng mờ, áp lực đè lên người giỏi càng nặng.

4. Doanh nghiệp mất người giỏi thường bắt đầu bằng sự im lặng

Người giỏi hiếm khi nghỉ việc đột ngột. Trước đó, họ thường rút lui dần: ít đề xuất hơn, ít phản biện hơn và chỉ làm đúng phần được giao. Sự thay đổi này diễn ra âm thầm nhưng rất rõ nếu quan sát đủ lâu.

Đây không phải dấu hiệu lười biếng, mà là tín hiệu cho thấy vấn đề không nằm ở nỗ lực cá nhân. Khi họ nhận ra cơ cấu tổ chức không cho phép cải thiện thực chất, việc thu hẹp vai trò trở thành cách tự bảo vệ trước khi rời đi.

Ở giai đoạn này:

Tăng lương chỉ có tác dụng ngắn hạn
Động viên tinh thần không giải quyết được gốc rễ
Người giỏi hiểu rằng cố thêm chỉ đồng nghĩa với kiệt sức nhanh hơn

5. Vấn đề không nằm ở người, mà ở cách phân bổ áp lực

Cơ cấu tổ chức quyết định:

Ai phải chịu áp lực
Áp lực đó đến từ đâu
Và có được phân bổ công bằng hay không

Khi cơ cấu sai:

Người chịu áp lực lớn nhất thường là người có năng lực nhất
Hệ thống vận hành được nhờ sự hy sinh thầm lặng
Nhưng chi phí là sự hao mòn dài hạn của đội ngũ cốt lõi

Cơ cấu tổ chức không chỉ là sơ đồ chức danh. Nó là cách doanh nghiệp lựa chọn ai sẽ gánh rủi ro, ai được quyền quyết định và ai phải chịu trách nhiệm.

Nếu không nhìn lại cơ cấu, doanh nghiệp có thể vẫn hoạt động ổn trong ngắn hạn, nhưng sẽ dần đánh mất người giỏi – không phải vì họ yếu, mà vì họ bị đặt vào một hệ thống gây áp lực sai chỗ.