Tác động của toàn cầu hóa đến chuẩn mực kế toán Việt Nam

HAN HIEN ACC

28 thg 2, 2026

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn cầu hóa không chỉ ảnh hưởng đến thương mại và đầu tư mà còn tác động mạnh mẽ đến hệ thống tài chính – kế toán của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, quá trình này đang thúc đẩy sự thay đổi đáng kể trong việc xây dựng và áp dụng chuẩn mực kế toán.

1. Toàn cầu hóa và áp lực thay đổi chuẩn mực kế toán

Toàn cầu hóa đã làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của nền kinh tế thế giới. Dòng vốn đầu tư, hoạt động thương mại và các thương vụ mua bán – sáp nhập xuyên biên giới ngày càng gia tăng, kéo theo nhu cầu cấp thiết về một hệ thống báo cáo tài chính minh bạch, thống nhất và có khả năng so sánh giữa các quốc gia. Trong môi trường đó, kế toán không còn là câu chuyện nội bộ của từng nền kinh tế mà trở thành “ngôn ngữ chung” của thị trường toàn cầu.

Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành đã được nhiều quốc gia áp dụng hoặc chuyển đổi từng phần. IFRS hướng tới việc phản ánh bản chất kinh tế của giao dịch thay vì chỉ dựa trên hình thức pháp lý, đồng thời nhấn mạnh tính minh bạch và giá trị hợp lý. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư quốc tế khi phân tích và so sánh báo cáo tài chính giữa các doanh nghiệp ở nhiều quốc gia khác nhau.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam không thể đứng ngoài xu hướng chung. Áp lực hội nhập kinh tế quốc tế buộc hệ thống chuẩn mực kế toán trong nước phải từng bước điều chỉnh để phù hợp với thông lệ toàn cầu.

2. Thực trạng chuẩn mực kế toán Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

Hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) được ban hành và quản lý bởi Bộ Tài chính, đã đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa công tác kế toán trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, phần lớn các chuẩn mực này được xây dựng dựa trên nền tảng IFRS ở giai đoạn trước, khi môi trường kinh doanh và thị trường tài chính chưa phát triển mạnh như hiện nay.

Sự khác biệt giữa VAS và IFRS thể hiện ở nhiều khía cạnh, từ cách ghi nhận doanh thu, đo lường tài sản theo giá trị hợp lý cho đến xử lý công cụ tài chính phức tạp. Trong khi IFRS nhấn mạnh yếu tố xét đoán nghề nghiệp và bản chất kinh tế, VAS vẫn còn chịu ảnh hưởng của cách tiếp cận mang tính quy định chi tiết và thận trọng truyền thống.

Dưới tác động của toàn cầu hóa, những khác biệt này ngày càng bộc lộ rõ. Doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài hoặc tham gia thị trường vốn quốc tế thường phải lập thêm bộ báo cáo theo IFRS để đáp ứng yêu cầu minh bạch. Điều này làm tăng chi phí và khối lượng công việc, đồng thời cho thấy sự cần thiết của việc cải cách hệ thống chuẩn mực trong nước.

3. Lộ trình chuyển đổi và sự hình thành chuẩn mực mới

Nhận thức rõ yêu cầu hội nhập, cơ quan quản lý đã xây dựng lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng cơ chế tự nguyện đối với một số doanh nghiệp có nhu cầu và đủ điều kiện. Song song với đó, Việt Nam cũng định hướng xây dựng hệ thống Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam theo hướng tiệm cận IFRS nhưng vẫn phù hợp với môi trường pháp lý trong nước. Quá trình này không chỉ đơn thuần là dịch thuật hoặc sao chép chuẩn mực quốc tế, mà là sự điều chỉnh có chọn lọc nhằm đảm bảo tính khả thi. Việc chuyển đổi cần cân nhắc đến đặc điểm của doanh nghiệp Việt Nam, trình độ nguồn nhân lực và mức độ phát triển của thị trường tài chính. Trong tiến trình đó, mỗi văn bản pháp lý mới được ban hành đều có thể xem là một bước tiến trong quá trình hội nhập kế toán quốc tế.

Sau gần 10 năm áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC (gọi tắt là TT200), Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC (gọi tắt là TT99) vào ngày 27/10/2025 nhằm thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, quy định thống nhất về chứng từ, tài khoản, ghi sổ và trình bày Báo cáo tài chính đối với mọi loại hình doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam. TT99 được ban hành với mục tiêu đưa kế toán doanh nghiệp Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập, linh hoạt, minh bạch hơn. Nếu TT200 mang tính hướng dẫn chi tiết thì TT99 lại là bộ khung mở, cho phép doanh nghiệp chủ động hơn nhưng đồng thời cũng đòi hỏi năng lực hệ thống và kiểm soát cao hơn.

Việc ban hành TT99 được xem là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý kế toán tại Việt Nam. Dưới tác động của toàn cầu hóa và lộ trình tiệm cận IFRS, Thông tư 99 không chỉ đơn thuần là văn bản hướng dẫn ghi chép mà còn thể hiện tư duy đổi mới trong quản lý và chuẩn hóa thông tin tài chính. Sự thay đổi này phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc thu hẹp khoảng cách giữa hệ thống kế toán Việt Nam và thông lệ quốc tế. Việt Nam lựa chọn cách tiếp cận từng bước, giúp doanh nghiệp có thời gian thích nghi và nâng cao năng lực chuyên môn. Đây là chiến lược phù hợp trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi yêu cầu cải cách phải đi đôi với tính ổn định của môi trường kinh doanh.

4. Cơ hội và thách thức trong giai đoạn chuyển đổi

Toàn cầu hóa và các thay đổi trong hệ thống chuẩn mực kế toán mang lại nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Khi báo cáo tài chính được lập theo hướng tiệm cận quốc tế, khả năng tiếp cận nguồn vốn nước ngoài sẽ được cải thiện. Mức độ minh bạch cao hơn cũng giúp nâng cao uy tín và vị thế của doanh nghiệp trên thị trường. Đối với đội ngũ kế toán viên, đây là cơ hội nâng cao trình độ chuyên môn và mở rộng cơ hội nghề nghiệp.

Tuy nhiên, đi kèm với đó là áp lực học hỏi liên tục, thay đổi tư duy từ cách làm theo quy định chi tiết sang cách tiếp cận dựa trên nguyên tắc và xét đoán nghề nghiệp. Chi phí chuyển đổi, nâng cấp hệ thống công nghệ và đào tạo nhân sự cũng là những thách thức không nhỏ, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Sự khác biệt giữa quy định kế toán và quy định thuế trong nước cũng cần được điều chỉnh đồng bộ để tránh phát sinh chồng chéo.

5. Tương lai của chuẩn mực kế toán Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong những năm tới, chuẩn mực kế toán Việt Nam khả năng sẽ dần được hoàn thiện theo hướng tiệm cận sâu hơn với IFRS. Sự phát triển của thị trường vốn, yêu cầu minh bạch hóa thông tin và áp lực cạnh tranh quốc tế sẽ là những động lực thúc đẩy quá trình này. Toàn cầu hóa không chỉ tạo ra áp lực thay đổi mà còn mở ra cơ hội để hệ thống kế toán Việt Nam nâng tầm, bắt kịp chuẩn mực quốc tế và đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khi chuẩn mực kế toán được cải thiện, chất lượng quản trị doanh nghiệp cũng sẽ được nâng cao, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn.

Tóm lại, tác động của toàn cầu hóa đến chuẩn mực kế toán Việt Nam là một xu hướng tất yếu và không thể đảo ngược. Thay vì xem đây là thách thức đơn thuần, doanh nghiệp và kế toán viên cần nhìn nhận đó là cơ hội để đổi mới, việc chủ động thích ứng sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh tế toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé!