Những điểm mới về chế độ hưu trí theo Luật BHXH hiện hành.
Chế độ hưu trí trong Luật bảo hiểm xã hội năm 2024 có nhiều sự thay đổi và những điểm mới đáng chú ý như việc: Giảm điều kiện về số năm đóng BHXH tối thiểu để có thể được hưởng lương hưu, trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, gia tăng thêm nhiều quyền lợi và tính hấp dẫn khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng. Trường hợp tạm dừng hoặc chấm dứt lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng. Tất cả đều có trong Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, hãy cùng AGS tìm hiểu và khám phá về nhưng thay đổi mới trong luật BHXH nhé!
1. Giảm số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu hàng tháng từ 20 năm xuống còn 15 năm.
. Đối với quy định này nhằm gia tăng thêm cơ hội hưởng lương hưu của những người tham gia BHXH thông qua việc giảm điều kiện về số năm đóng BHXH tối thiểu. Cụ thể, số năm đóng tối thiểu để được hưởng lương hưu hằng tháng được điều chỉnh từ 20 năm xuống còn 15 năm (theo Điều 64 và Điều 98). . Trước đó, Nghị quyết số 28-NQ/TW đã đề ra định hướng cải cách với nội dung: sửa đổi điều kiện hưởng chế độ hưu trí theo hướng giảm dần thời gian đóng BHXH tối thiểu từ 20 năm xuống 15 năm, tiến tới còn 10 năm. Mức hưởng sẽ được tính toán phù hợp nhằm tạo điều kiện cho người lao động lớn tuổi, có thời gian tham gia BHXH ngắn, vẫn có thể tiếp cận và thụ hưởng quyền lợi hưu trí.
. Thực tiễn cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến nhiều người lựa chọn nhận BHXH một lần là do thời gian tích lũy 20 năm để đủ điều kiện hưởng lương hưu còn khá dài, làm giảm động lực tham gia và gắn bó lâu dài với hệ thống BHXH. Bên cạnh đó, Luật BHXH năm 2024 cũng bảo đảm tính thống nhất với Bộ luật Lao động năm 2019 về quy định tuổi nghỉ hưu và điều kiện hưởng lương hưu.
. Quy định mới nêu rõ: người lao động khi đủ tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng. Việc giảm điều kiện số năm đóng tối thiểu từ 20 năm xuống còn 15 năm nhằm tạo cơ hội cho những người tham gia BHXH muộn hoặc có quá trình đóng không liên tục vẫn có thể tích lũy đủ thời gian để hưởng lương hưu. Qua đó, người lao động không chỉ được nhận lương hưu hằng tháng mà còn được bảo đảm quyền lợi về bảo hiểm y tế.
. Bên cạnh đó, quy định này cũng góp phần hạn chế tình trạng người lao động lựa chọn nhận BHXH một lần, do đã đủ điều kiện để hưởng lương hưu lâu dài. Tuy nhiên, quy định về số năm đóng tối thiểu 15 năm không áp dụng đối với trường hợp hưởng lương hưu do suy giảm khả năng lao động. Ngoài ra, Luật BHXH năm 2024 cũng quy định cụ thể về tỷ lệ hưởng lương hưu đối với lao động nam và lao động nữ khi có đủ 15 năm đóng BHXH; trong đó, mức hưởng tối đa vẫn được giữ nguyên là 75%.
. Thời gian đóng đối với lao động nam, trường hợp có thời gian đóng BHXH từ 15 năm đến dưới 20 năm thì mức hưởng lương hưu được tính như sau: 15 năm đóng tương ứng 40%, mỗi năm đóng thêm được cộng 1%, và đủ 20 năm đóng tương ứng 45%. Từ sau mốc 20 năm, cứ mỗi năm đóng thêm, tỷ lệ hưởng được cộng 2%. Đối với lao động nữ, 15 năm đóng BHXH tương ứng với tỷ lệ hưởng 45%; sau đó, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%.
. Bên cạnh đó, Luật BHXH năm 2024 cũng quy định cách tính lương hưu đối với người lao động đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng có thời gian đóng BHXH tại Việt Nam dưới 15 năm, trong trường hợp thời gian tham gia được tính theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Theo đó, mỗi năm đóng BHXH tại Việt Nam trong trường hợp này được tính bằng 2,25%.
. Với mức lương hưu hằng tháng ổn định, được Nhà nước điều chỉnh định kỳ và trong thời gian hưởng lương hưu còn được quỹ BHXH chi trả bảo hiểm y tế, chính sách này góp phần bảo đảm tốt hơn đời sống của người lao động khi về già. Qua đó, ngày càng nhiều người có cơ hội được hưởng lương hưu, ổn định cuộc sống và được chăm sóc sức khỏe thông qua chính sách BHYT.
2. Trường hợp trợ cấp một lần khi nghỉ hưu:
Luật BHXH năm 2024 đã sửa đổi, bổ sung quy định về trợ cấp một lần khi nghỉ hưu nhằm khuyến khích người lao động tiếp tục làm việc và đóng BHXH sau khi đủ tuổi nghỉ hưu (theo Điều 68 và Điều 100). So với quy định hiện hành chỉ áp dụng một mức trợ cấp, luật mới quy định hai mức trợ cấp một lần đối với người lao động có thời gian đóng BHXH vượt quá mức tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa 75% (tức là trên 35 năm đối với lao động nam và trên 30 năm đối với lao động nữ), cụ thể: . Mức thứ nhất: Bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm đóng vượt quá số năm tương ứng tại thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định. . Mức thứ hai: Trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng vẫn tiếp tục làm việc và đóng BHXH, thì mỗi năm đóng thêm sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu sẽ được hưởng trợ cấp bằng 2 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.
Quy định này tạo động lực để người lao động kéo dài thời gian làm việc, gia tăng thời gian đóng BHXH, qua đó vừa nâng cao quyền lợi cá nhân, vừa góp phần bảo đảm tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội.
3. Bổ sung thêm nhiều quyền lợi tăng tính hấp dẫn cho người lao động đồng thời bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu thay vì rút BHXH một lần.
3.1. Trường hợp hưởng BHXH một lần:
Nghị quyết số 28-NQ/TW đã đề ra định hướng: xây dựng các quy định phù hợp nhằm giảm tình trạng hưởng BHXH một lần, theo hướng tăng quyền lợi đối với người lao động bảo lưu thời gian tham gia BHXH để hưởng chế độ hưu trí, đồng thời giảm quyền lợi nếu lựa chọn nhận BHXH một lần. Thực hiện định hướng này, Luật BHXH năm 2024 đã có nhiều sửa đổi, bổ sung theo hướng gia tăng quyền lợi và nâng cao tính hấp dẫn của chế độ hưu trí, qua đó khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu thay vì nhận BHXH một lần. Theo quy định, người lao động sau khi chấm dứt tham gia BHXH, nếu có yêu cầu thì vẫn được giải quyết hưởng BHXH một lần (theo Điều 70 và Điều 102) trong một số trường hợp dưới đây: . Đủ tuổi được hưởng lương hưu nhưng chưa đủ thời gian đóng BHXH 15 năm.
. Ra nước ngoài để định cư sinh sống không quay lại Việt Nam.
. Những người đang mắc bệnh: ung thư, bại liệt, sơ gan mất bù, lao động nặng, AIDS.
. Người có mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, người khuyết tật đặc biệt nặng.
. Người lao động có thời gian đóng BHXH trước ngày 1/7/2025, sau 12 tháng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mà cũng không có ý định tham gia BHXH tự nguyện và có khoản thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm.
. Các đối tượng thuộc lực lượng vũ trang khi phục viên, xuất ngũ, thôi việc không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mà cũng không thuộc đối tượng tham gia BHXH tự nguyện và không đủ điều kiện để hưởng lương hưu.
3.2. Trường hợp không hưởng BHXH một lần mà bảo lưu thời gian đóng:
Người lao động không hưởng BHXH một lần mà bảo lưu thời gian đóng để tiếp tục tham gia thì có cơ hội được hưởng các quyền lợi cao hơn như: . Khi tiếp tục tham gia được hưởng các chế độ với mức hưởng cao hơn do các chế độ đều tính theo thời gian đóng hay gọi là thời gian tham gia BHXH (ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,..)
. Được hưởng lương hưu với điều kiện dễ dàng hơn.
. Trong khoảng thời gian hưởng lương hưu còn được quỹ BHXH đóng BHYT.
. Được nhận trợ cấp hàng tháng khi không đủ điều kiện hưởng lương hưu và chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
. Trong thời gian hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng được NSNN đóng BHYT. Ngoài ra người lao động còn có cơ hội được hưởng chính sách hỗ trợ về mặt tín dụng đối với người lao động có thời gian đóng BHXH mà bị mất việc.
4. Một số quy định về các trường hợp tạm dừng, chấm dứt lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng:
4.1. Đối với trường hợp tạm dừng:
Áp dụng việc tạm dừng hưởng lương hưu trợ cấp BHXH hàng tháng đối với người đang hưởng BHXH khi thuộc một trong các trường hợp sau: . Xuất cảnh trái phép.
. Bị tòa án tuyên bố mất tích.
. Không xác minh được thông tin người thụ hưởng theo quy định tại điểm C Khoản 2 Điều 11 của Luật BHXH 2024.
4.2.Đối với trường hợp chấm dứt:
Chấm dứt việc hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng đối với người đang hưởng khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: . Chết hoặc bị tòa án tuyên bố đã chết.
. Từ chối hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng bằng văn bản.
. Kết luận của cơ quan có thẩm quyền về việc hưởng BHXH không đúng theo quy định của pháp luật.
5. Một số lưu ý về việc hưởng BHXH (bắt buộc và tự nguyện)
5.1. Đối với BHXH bắt buộc:
Người lao động thuộc các đối tượng quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, g và i khoản 1 Điều 2 của Luật BHXH năm 2024, nếu đã tham gia BHXH trước thời điểm luật này có hiệu lực và có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 20 năm trở lên, thì mức lương hưu hằng tháng thấp nhất được bảo đảm bằng mức tham chiếu theo quy định.5.2. Đối với BHXH tự nguyện:
Người tham gia BHXH tự nguyện trước ngày 01/01/2021 và có đủ từ 20 năm đóng BHXH trở lên thì được hưởng lương hưu khi đủ 60 tuổi đối với nam và đủ 55 tuổi đối với nữ. Trường hợp người lao động có nguyện vọng, có thể lựa chọn hưởng lương hưu theo quy định tại Điều 98 của Luật này. Tóm lại, chế độ hưu trí của BHXH nhằm đảm bảo mặt tài chính cho người lao động khi hết độ tuổi lao động, giúp cho họ có thu nhập ổn định để trang trải cuộc sống và các chi phí y tế có liên quan. Thông qua việc đảm bảo điều kiện về tuổi đời và thời gian đóng BHXH bắt buộc hoặc các sản phẩm hưu trí tự nguyện trước đó nhằm mục tiêu về đảm bảo an sinh xã hội.Nguồn: Quy định mới về chế độ hưu trí của Luật BHXH 2024- BHXH Việt Nam: https://baohiemxahoi.gov.vn/tintuc/Pages/linh-vuc-bao-hiem-xa-hoi.aspx?itemID=24224&CateID=168
