Hướng dẫn đọc và phân tích báo cáo tài chính cho người mới
Bạn đang gặp khó khăn trong việc đọc và phân tích Báo cáo tài chính? Báo cáo tài chính là nguồn thông tin quan trọng, giúp phản ánh tình hình tài sản, nguồn vốn, kết quả kinh doanh và dòng tiền của doanh nghiệp. Tuy nhiên, với nhiều chỉ tiêu, số liệu và thuật ngữ kế toán, việc tiếp cận BCTC có thể khiến người mới bắt đầu cảm thấy khó hiểu và dễ bỏ sót thông tin quan trọng. Vậy nên bắt đầu đọc BCTC từ đâu và cần chú ý những chỉ tiêu nào? Cùng AGS tìm hiểu cách đọc và phân tích các báo cáo tài chính cơ bản, cũng như những điểm cần lưu ý khi đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp trong bài viết dưới đây.
Đối với người làm kế toán hoặc kiểm toán, kỹ năng đọc báo cáo tài chính còn quan trọng hơn. Một kế toán không nên chỉ dừng lại ở việc nhập số liệu và lập báo cáo. Khi hiểu được mối quan hệ giữa các chỉ tiêu, kế toán có thể phát hiện những khoản mục bất thường trước khi báo cáo được trình bày.
Ví dụ, nếu doanh thu tăng mạnh nhưng khoản phải thu khách hàng cũng tăng nhanh, người đọc cần đặt câu hỏi liệu doanh nghiệp đã thực sự thu được tiền từ hoạt động bán hàng hay chưa. Tương tự, một doanh nghiệp có lợi nhuận nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm trong nhiều kỳ cũng cần được phân tích thêm.
Đọc báo cáo tài chính vì vậy có thể hiểu là quá trình đi từ “xem số liệu” đến “hiểu bản chất của số liệu”. Một cách tiếp cận đơn giản cho người mới là không cố gắng đọc tất cả các dòng ngay từ đầu. Thay vào đó, nên xác định:
Có thể hiểu đơn giản:
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu
Phần tài sản cho biết doanh nghiệp đang sử dụng nguồn lực vào đâu. Một số nhóm thường gặp gồm tiền và các khoản tương đương tiền, phải thu khách hàng, hàng tồn kho, tài sản cố định và các tài sản dài hạn khác.
Phần nguồn vốn cho biết những tài sản đó được hình thành từ đâu. Nguồn vốn thường được chia thành nợ phải trả và vốn chủ sở hữu.
Khi đọc bảng cân đối kế toán, người mới không nhất thiết phải phân tích ngay tất cả các tài khoản. Có thể bắt đầu bằng việc tìm những khoản có giá trị lớn hoặc biến động mạnh so với năm trước.
Ví dụ, nếu phải thu khách hàng tăng đáng kể trong khi doanh thu chỉ tăng nhẹ, cần tìm hiểu nguyên nhân. Nếu hàng tồn kho tăng nhanh, có thể cần kiểm tra tốc độ tiêu thụ hàng hóa hoặc khả năng tồn đọng hàng. Nếu nợ vay tăng mạnh, cần xem doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn vay cho hoạt động gì và khả năng thanh toán trong tương lai ra sao.
Các nhóm chỉ tiêu quan trọng thường bao gồm:
Trong đó, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh đặc biệt đáng chú ý vì phản ánh khả năng tạo tiền từ hoạt động cốt lõi.
Một doanh nghiệp có thể báo lãi nhưng chưa chắc đã có lượng tiền tương ứng trong tài khoản ngân hàng. Nguyên nhân có thể đến từ việc doanh thu đã ghi nhận nhưng khách hàng chưa thanh toán, hàng tồn kho tăng hoặc các khoản phải thu phát sinh lớn.
Do đó, khi đọc báo cáo tài chính, không nên chỉ nhìn vào lợi nhuận mà bỏ qua dòng tiền.
Ví dụ, trên Bảng cân đối kế toán có thể chỉ thể hiện một khoản phải trả với tổng số tiền lớn. Khi mở phần thuyết minh, người đọc có thể biết khoản phải trả đó bao gồm những đối tượng nào, phát sinh từ đâu và có những biến động gì trong kỳ.
Tương tự, một khoản mục chi phí lớn trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có thể được phân tích chi tiết hơn trong phần thuyết minh.
Vì vậy, khi gặp một số liệu lớn hoặc bất thường, hãy xem Thuyết minh báo cáo tài chính trước khi đưa ra kết luận.
Nếu tổng tài sản tăng, cần tìm hiểu tài sản nào đóng góp lớn nhất vào mức tăng đó. Có thể là tiền, phải thu, hàng tồn kho hoặc tài sản cố định.
Tiếp theo, chuyển sang phần nguồn vốn.
Xem doanh nghiệp đang tăng vốn chủ sở hữu hay tăng nợ phải trả. Một doanh nghiệp có tổng tài sản tăng nhưng chủ yếu do nợ vay tăng sẽ có tình hình khác với doanh nghiệp tăng tài sản nhờ lợi nhuận giữ lại hoặc tăng vốn chủ sở hữu.
Sau đó, tập trung vào các khoản mục có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh toán như tiền, phải thu, hàng tồn kho, nợ ngắn hạn và các khoản vay.
Đặc biệt, khoản phải thu khách hàng cần được xem xét cùng với doanh thu. Nếu doanh thu tăng nhưng phải thu tăng nhanh hơn nhiều, doanh nghiệp có thể đang bị chiếm dụng vốn nhiều hơn.
Bước đầu tiên là so sánh doanh thu năm nay với năm trước.
Nếu doanh thu tăng, chưa thể kết luận ngay rằng tình hình kinh doanh tốt. Cần xem giá vốn và các chi phí có tăng nhanh hơn doanh thu hay không.
Ví dụ:
Doanh thu tăng 10% nhưng giá vốn tăng 20%, lợi nhuận gộp có thể giảm. Khi đó, doanh nghiệp bán được nhiều hơn nhưng hiệu quả trên từng đồng doanh thu lại thấp hơn.
Tiếp theo, xem chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Nếu các khoản này tăng nhanh trong khi doanh thu không tăng tương ứng, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp.
Cuối cùng, phân tích lợi nhuận sau thuế và xác định nguồn lợi nhuận. Một doanh nghiệp có lợi nhuận cao từ hoạt động kinh doanh chính sẽ có chất lượng lợi nhuận khác với doanh nghiệp chủ yếu phát sinh thu nhập từ những khoản bất thường.
Nếu dòng tiền này dương và tương đối ổn định, đó thường là tín hiệu tích cực về khả năng tạo tiền từ hoạt động cốt lõi.
Nếu dòng tiền âm, không nên kết luận ngay rằng doanh nghiệp đang gặp vấn đề. Cần xem nguyên nhân đến từ đâu. Ví dụ, doanh nghiệp có thể đang tăng hàng tồn kho để chuẩn bị cho kế hoạch mở rộng hoặc phải thu khách hàng tăng do chính sách bán hàng.
Tiếp theo, xem dòng tiền đầu tư. Dòng tiền đầu tư âm có thể xuất hiện khi doanh nghiệp mua sắm máy móc, tài sản cố định hoặc thực hiện các khoản đầu tư dài hạn. Điều này chưa chắc là tiêu cực nếu khoản đầu tư tạo ra hiệu quả trong tương lai.
Cuối cùng là dòng tiền tài chính. Dòng tiền dương có thể xuất hiện khi doanh nghiệp vay thêm tiền hoặc tăng vốn. Ngược lại, dòng tiền âm có thể liên quan đến việc trả nợ hoặc chi trả lợi ích cho chủ sở hữu.
Ví dụ:
Phải thu khách hàng tăng mạnh → xem chi tiết phải thu.
Hàng tồn kho tăng mạnh → xem cơ cấu hàng tồn kho và các khoản dự phòng liên quan.
Chi phí quản lý tăng → xem các khoản chi phí chi tiết.
Nợ vay tăng → xem thông tin về các khoản vay và nghĩa vụ liên quan.
Cách đọc này giúp chuyển từ việc nhìn thấy “con số” sang hiểu “nguyên nhân phía sau con số”.
Ví dụ:
Doanh thu năm trước: 800 triệu
Doanh thu năm nay: 900 triệu
Mức tăng:
900 - 800 = 100 triệu
Tỷ lệ tăng:
100 / 800 × 100% = 12,5%
Cách phân tích này giúp nhận diện xu hướng tăng hoặc giảm của doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải trả và lợi nhuận.
Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn vào mức tăng tuyệt đối. Cần xem mức tăng đó có phù hợp với các chỉ tiêu liên quan hay không.
Ví dụ, khi phân tích Báo cáo kết quả kinh doanh, có thể xem giá vốn chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu thuần, chi phí quản lý chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu và lợi nhuận sau thuế chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu.
Cách này giúp người đọc đánh giá cơ cấu chi phí và khả năng sinh lời.
Nếu doanh thu không thay đổi nhiều nhưng tỷ trọng chi phí tăng mạnh, cần tìm hiểu nguyên nhân. Ngược lại, nếu chi phí được kiểm soát trong khi doanh thu tăng, hiệu quả hoạt động có thể được cải thiện.
Khả năng thanh toán: giúp đánh giá doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đáp ứng nghĩa vụ ngắn hạn hay không.
Cơ cấu nợ: cho biết doanh nghiệp đang sử dụng mức đòn bẩy tài chính như thế nào.
Khả năng sinh lời: có thể xem xét biên lợi nhuận gộp, biên lợi nhuận sau thuế hoặc các tỷ suất sinh lời phù hợp.
Hiệu quả sử dụng tài sản: xem xét doanh nghiệp tạo ra doanh thu và lợi nhuận từ lượng tài sản đang sử dụng như thế nào.
Chất lượng dòng tiền: so sánh lợi nhuận với dòng tiền từ hoạt động kinh doanh để đánh giá khả năng chuyển lợi nhuận kế toán thành tiền thực tế.
Không có một chỉ tiêu đơn lẻ nào có thể phản ánh toàn bộ tình hình doanh nghiệp. Việc phân tích nên được thực hiện bằng cách kết hợp nhiều chỉ tiêu và so sánh qua các kỳ.
Nếu lợi nhuận tăng nhưng phải thu khách hàng tăng mạnh, cần tìm hiểu khả năng thu hồi công nợ. Nếu lợi nhuận cao nhưng dòng tiền kinh doanh âm liên tục, cũng cần phân tích nguyên nhân.
Ví dụ:Phải thu tăng mạnh; Hàng tồn kho tăng mạnh; Nợ vay tăng nhanh; Chi phí khác phát sinh lớn; Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm; Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh giảm.
Những biến động này không đồng nghĩa với sai sót. Chúng chỉ là dấu hiệu cho thấy người đọc cần tìm hiểu thêm.
Lợi nhuận trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có mối liên hệ với vốn chủ sở hữu trên Bảng cân đối kế toán. Số dư tiền cuối kỳ trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ phải liên quan đến số tiền và tương đương tiền trên Bảng cân đối kế toán. Các khoản mục chi tiết trên Thuyết minh phải giải thích được những số liệu quan trọng trên báo cáo chính.
Do đó, khi kiểm tra BCTC, việc đối chiếu giữa các báo cáo là bước rất quan trọng.
Người đọc cần chú ý xem báo cáo nhận được ý kiến chấp nhận toàn phần hay có những vấn đề cần lưu ý như ý kiến ngoại trừ, ý kiến không chấp nhận hoặc từ chối đưa ra ý kiến.
Tuy nhiên, không nên chỉ đọc một dòng kết luận của kiểm toán viên. Nếu có vấn đề được nêu trong báo cáo kiểm toán, cần đọc phần cơ sở của ý kiến và các nội dung liên quan để hiểu bản chất.
Một trình tự đơn giản có thể áp dụng là: Bảng cân đối kế toán → Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh → Báo cáo lưu chuyển tiền tệ → Thuyết minh báo cáo tài chính → phân tích và đối chiếu.
Quan trọng hơn, khi thấy một con số bất thường, đừng vội kết luận. Hãy tìm nguyên nhân, kiểm tra số liệu chi tiết và đối chiếu với những báo cáo liên quan. Chẳng hạn, doanh thu tăng cần được xem cùng với phải thu và dòng tiền; lợi nhuận tăng cần được xem cùng với chất lượng dòng tiền; nợ tăng cần được đặt trong mối quan hệ với tài sản và khả năng thanh toán.
Đối với người mới làm kế toán hoặc kiểm toán, việc luyện đọc BCTC thường xuyên sẽ giúp hình thành tư duy kiểm tra số liệu tốt hơn. Thay vì chỉ biết một khoản mục “là bao nhiêu”, người làm nghề cần dần trả lời được ba câu hỏi: khoản mục đó hình thành từ đâu, biến động vì sao và có hợp lý hay không. Đây cũng là nền tảng để tiến xa hơn trong các công việc phân tích tài chính, lập báo cáo, kiểm toán và tư vấn thuế.
1. Vì sao cần biết cách đọc báo cáo tài chính?
Báo cáo tài chính không chỉ phục vụ công việc của kế toán mà còn cung cấp thông tin cho nhiều đối tượng khác nhau. Ban lãnh đạo có thể dựa vào báo cáo để đánh giá hiệu quả hoạt động và đưa ra quyết định kinh doanh. Ngân hàng có thể sử dụng thông tin tài chính để đánh giá khả năng trả nợ trước khi cấp tín dụng. Nhà đầu tư quan tâm đến khả năng sinh lời, dòng tiền và mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Cơ quan quản lý nhà nước cũng sử dụng các thông tin tài chính để phục vụ công tác quản lý và kiểm tra.Đối với người làm kế toán hoặc kiểm toán, kỹ năng đọc báo cáo tài chính còn quan trọng hơn. Một kế toán không nên chỉ dừng lại ở việc nhập số liệu và lập báo cáo. Khi hiểu được mối quan hệ giữa các chỉ tiêu, kế toán có thể phát hiện những khoản mục bất thường trước khi báo cáo được trình bày.
Ví dụ, nếu doanh thu tăng mạnh nhưng khoản phải thu khách hàng cũng tăng nhanh, người đọc cần đặt câu hỏi liệu doanh nghiệp đã thực sự thu được tiền từ hoạt động bán hàng hay chưa. Tương tự, một doanh nghiệp có lợi nhuận nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm trong nhiều kỳ cũng cần được phân tích thêm.
Đọc báo cáo tài chính vì vậy có thể hiểu là quá trình đi từ “xem số liệu” đến “hiểu bản chất của số liệu”. Một cách tiếp cận đơn giản cho người mới là không cố gắng đọc tất cả các dòng ngay từ đầu. Thay vào đó, nên xác định:
- Doanh nghiệp đang có bao nhiêu tài sản?
- Tài sản được hình thành từ vốn chủ sở hữu hay nợ phải trả?
- Doanh thu đến từ hoạt động nào?
- Chi phí lớn nhất nằm ở đâu?
- Doanh nghiệp đang lãi hay lỗ?
- Lợi nhuận có tạo ra dòng tiền thực tế không?
- Các khoản mục lớn hoặc bất thường được giải thích như thế nào?
2. Nắm cấu trúc bộ báo cáo tài chính trước khi đọc
Trước khi phân tích số liệu, cần xác định mình đang đọc báo cáo nào và báo cáo đó trả lời câu hỏi gì.2.1. Bảng cân đối kế toán
Bảng cân đối kế toán phản ánh tình hình tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định.Có thể hiểu đơn giản:
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu
Phần tài sản cho biết doanh nghiệp đang sử dụng nguồn lực vào đâu. Một số nhóm thường gặp gồm tiền và các khoản tương đương tiền, phải thu khách hàng, hàng tồn kho, tài sản cố định và các tài sản dài hạn khác.
Phần nguồn vốn cho biết những tài sản đó được hình thành từ đâu. Nguồn vốn thường được chia thành nợ phải trả và vốn chủ sở hữu.
Khi đọc bảng cân đối kế toán, người mới không nhất thiết phải phân tích ngay tất cả các tài khoản. Có thể bắt đầu bằng việc tìm những khoản có giá trị lớn hoặc biến động mạnh so với năm trước.
Ví dụ, nếu phải thu khách hàng tăng đáng kể trong khi doanh thu chỉ tăng nhẹ, cần tìm hiểu nguyên nhân. Nếu hàng tồn kho tăng nhanh, có thể cần kiểm tra tốc độ tiêu thụ hàng hóa hoặc khả năng tồn đọng hàng. Nếu nợ vay tăng mạnh, cần xem doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn vay cho hoạt động gì và khả năng thanh toán trong tương lai ra sao.
2.2. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
Nếu Bảng cân đối kế toán cho biết doanh nghiệp đang có gì tại một thời điểm thì Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cho biết doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả như thế nào trong một kỳ.Các nhóm chỉ tiêu quan trọng thường bao gồm:
- Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ;
- Các khoản giảm trừ doanh thu;
- Doanh thu thuần;
- Giá vốn hàng bán;
- Lợi nhuận gộp;
- Doanh thu và chi phí tài chính;
- Chi phí bán hàng;
- Chi phí quản lý doanh nghiệp;
- Thu nhập và chi phí khác;
- Lợi nhuận trước thuế;
- Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp;
- Lợi nhuận sau thuế.
2.3. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ tập trung vào dòng tiền thực tế của doanh nghiệp. Báo cáo thường được chia thành ba nhóm:Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh; Lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư; Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính.Trong đó, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh đặc biệt đáng chú ý vì phản ánh khả năng tạo tiền từ hoạt động cốt lõi.
Một doanh nghiệp có thể báo lãi nhưng chưa chắc đã có lượng tiền tương ứng trong tài khoản ngân hàng. Nguyên nhân có thể đến từ việc doanh thu đã ghi nhận nhưng khách hàng chưa thanh toán, hàng tồn kho tăng hoặc các khoản phải thu phát sinh lớn.
Do đó, khi đọc báo cáo tài chính, không nên chỉ nhìn vào lợi nhuận mà bỏ qua dòng tiền.
2.4. Thuyết minh báo cáo tài chính
Thuyết minh báo cáo tài chính có vai trò giải thích và bổ sung thông tin cho các báo cáo chính. Đây thường là phần người mới dễ bỏ qua nhưng lại rất quan trọng khi cần tìm hiểu bản chất của một khoản mục.Ví dụ, trên Bảng cân đối kế toán có thể chỉ thể hiện một khoản phải trả với tổng số tiền lớn. Khi mở phần thuyết minh, người đọc có thể biết khoản phải trả đó bao gồm những đối tượng nào, phát sinh từ đâu và có những biến động gì trong kỳ.
Tương tự, một khoản mục chi phí lớn trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có thể được phân tích chi tiết hơn trong phần thuyết minh.
Vì vậy, khi gặp một số liệu lớn hoặc bất thường, hãy xem Thuyết minh báo cáo tài chính trước khi đưa ra kết luận.
3. Hướng dẫn cách đọc từng báo cáo tài chính
Sau khi hiểu cấu trúc, người mới có thể áp dụng một trình tự đọc cụ thể để tránh bị rối bởi quá nhiều số liệu.3.1. Bắt đầu với Bảng cân đối kế toán
Trước tiên, hãy nhìn tổng tài sản và so sánh với năm trước.Nếu tổng tài sản tăng, cần tìm hiểu tài sản nào đóng góp lớn nhất vào mức tăng đó. Có thể là tiền, phải thu, hàng tồn kho hoặc tài sản cố định.
Tiếp theo, chuyển sang phần nguồn vốn.
Xem doanh nghiệp đang tăng vốn chủ sở hữu hay tăng nợ phải trả. Một doanh nghiệp có tổng tài sản tăng nhưng chủ yếu do nợ vay tăng sẽ có tình hình khác với doanh nghiệp tăng tài sản nhờ lợi nhuận giữ lại hoặc tăng vốn chủ sở hữu.
Sau đó, tập trung vào các khoản mục có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh toán như tiền, phải thu, hàng tồn kho, nợ ngắn hạn và các khoản vay.
Đặc biệt, khoản phải thu khách hàng cần được xem xét cùng với doanh thu. Nếu doanh thu tăng nhưng phải thu tăng nhanh hơn nhiều, doanh nghiệp có thể đang bị chiếm dụng vốn nhiều hơn.
3.2. Tiếp tục với Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
Sau khi biết doanh nghiệp đang có những tài sản và nguồn vốn nào, hãy xem doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận như thế nào.Bước đầu tiên là so sánh doanh thu năm nay với năm trước.
Nếu doanh thu tăng, chưa thể kết luận ngay rằng tình hình kinh doanh tốt. Cần xem giá vốn và các chi phí có tăng nhanh hơn doanh thu hay không.
Ví dụ:
Doanh thu tăng 10% nhưng giá vốn tăng 20%, lợi nhuận gộp có thể giảm. Khi đó, doanh nghiệp bán được nhiều hơn nhưng hiệu quả trên từng đồng doanh thu lại thấp hơn.
Tiếp theo, xem chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Nếu các khoản này tăng nhanh trong khi doanh thu không tăng tương ứng, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp.
Cuối cùng, phân tích lợi nhuận sau thuế và xác định nguồn lợi nhuận. Một doanh nghiệp có lợi nhuận cao từ hoạt động kinh doanh chính sẽ có chất lượng lợi nhuận khác với doanh nghiệp chủ yếu phát sinh thu nhập từ những khoản bất thường.
3.3. Đọc Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
Khi đọc báo cáo lưu chuyển tiền tệ, trước hết hãy xem dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh.Nếu dòng tiền này dương và tương đối ổn định, đó thường là tín hiệu tích cực về khả năng tạo tiền từ hoạt động cốt lõi.
Nếu dòng tiền âm, không nên kết luận ngay rằng doanh nghiệp đang gặp vấn đề. Cần xem nguyên nhân đến từ đâu. Ví dụ, doanh nghiệp có thể đang tăng hàng tồn kho để chuẩn bị cho kế hoạch mở rộng hoặc phải thu khách hàng tăng do chính sách bán hàng.
Tiếp theo, xem dòng tiền đầu tư. Dòng tiền đầu tư âm có thể xuất hiện khi doanh nghiệp mua sắm máy móc, tài sản cố định hoặc thực hiện các khoản đầu tư dài hạn. Điều này chưa chắc là tiêu cực nếu khoản đầu tư tạo ra hiệu quả trong tương lai.
Cuối cùng là dòng tiền tài chính. Dòng tiền dương có thể xuất hiện khi doanh nghiệp vay thêm tiền hoặc tăng vốn. Ngược lại, dòng tiền âm có thể liên quan đến việc trả nợ hoặc chi trả lợi ích cho chủ sở hữu.
3.4. Đọc Thuyết minh để kiểm tra nguyên nhân
Sau khi phát hiện một khoản mục đáng chú ý trên ba báo cáo chính, hãy quay lại phần Thuyết minh.Ví dụ:
Phải thu khách hàng tăng mạnh → xem chi tiết phải thu.
Hàng tồn kho tăng mạnh → xem cơ cấu hàng tồn kho và các khoản dự phòng liên quan.
Chi phí quản lý tăng → xem các khoản chi phí chi tiết.
Nợ vay tăng → xem thông tin về các khoản vay và nghĩa vụ liên quan.
Cách đọc này giúp chuyển từ việc nhìn thấy “con số” sang hiểu “nguyên nhân phía sau con số”.
4. Phân tích báo cáo tài chính bằng cách nào?
Đọc báo cáo tài chính và phân tích báo cáo tài chính là hai bước có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Đọc giúp người sử dụng hiểu các số liệu đang thể hiện điều gì; phân tích giúp đánh giá xu hướng, hiệu quả và rủi ro dựa trên các số liệu đó.4.1. Phân tích theo chiều ngang
Phân tích chiều ngang là so sánh cùng một chỉ tiêu giữa các kỳ.Ví dụ:
Doanh thu năm trước: 800 triệu
Doanh thu năm nay: 900 triệu
Mức tăng:
900 - 800 = 100 triệu
Tỷ lệ tăng:
100 / 800 × 100% = 12,5%
Cách phân tích này giúp nhận diện xu hướng tăng hoặc giảm của doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải trả và lợi nhuận.
Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn vào mức tăng tuyệt đối. Cần xem mức tăng đó có phù hợp với các chỉ tiêu liên quan hay không.
4.2. Phân tích theo chiều dọc
Phân tích chiều dọc tập trung vào tỷ trọng của từng khoản mục.Ví dụ, khi phân tích Báo cáo kết quả kinh doanh, có thể xem giá vốn chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu thuần, chi phí quản lý chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu và lợi nhuận sau thuế chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu.
Cách này giúp người đọc đánh giá cơ cấu chi phí và khả năng sinh lời.
Nếu doanh thu không thay đổi nhiều nhưng tỷ trọng chi phí tăng mạnh, cần tìm hiểu nguyên nhân. Ngược lại, nếu chi phí được kiểm soát trong khi doanh thu tăng, hiệu quả hoạt động có thể được cải thiện.
4.3. Một số chỉ tiêu nên quan tâm
Người mới không cần tính quá nhiều tỷ số ngay từ đầu. Có thể bắt đầu với một số nhóm cơ bản.Khả năng thanh toán: giúp đánh giá doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đáp ứng nghĩa vụ ngắn hạn hay không.
Cơ cấu nợ: cho biết doanh nghiệp đang sử dụng mức đòn bẩy tài chính như thế nào.
Khả năng sinh lời: có thể xem xét biên lợi nhuận gộp, biên lợi nhuận sau thuế hoặc các tỷ suất sinh lời phù hợp.
Hiệu quả sử dụng tài sản: xem xét doanh nghiệp tạo ra doanh thu và lợi nhuận từ lượng tài sản đang sử dụng như thế nào.
Chất lượng dòng tiền: so sánh lợi nhuận với dòng tiền từ hoạt động kinh doanh để đánh giá khả năng chuyển lợi nhuận kế toán thành tiền thực tế.
Không có một chỉ tiêu đơn lẻ nào có thể phản ánh toàn bộ tình hình doanh nghiệp. Việc phân tích nên được thực hiện bằng cách kết hợp nhiều chỉ tiêu và so sánh qua các kỳ.
5. Những điểm cần kiểm tra khi đọc báo cáo tài chính
Một người mới đọc báo cáo tài chính rất dễ mắc lỗi khi chỉ nhìn vào một con số rồi đưa ra kết luận. Để hạn chế điều này, nên hình thành thói quen kiểm tra theo nhiều bước.5.1. Không chỉ nhìn vào lợi nhuận
Doanh nghiệp có lợi nhuận chưa chắc đã có dòng tiền tốt.Nếu lợi nhuận tăng nhưng phải thu khách hàng tăng mạnh, cần tìm hiểu khả năng thu hồi công nợ. Nếu lợi nhuận cao nhưng dòng tiền kinh doanh âm liên tục, cũng cần phân tích nguyên nhân.
5.2. Chú ý các khoản biến động bất thường
Một khoản mục tăng hoặc giảm quá mạnh so với năm trước cần được đánh dấu để kiểm tra.Ví dụ:Phải thu tăng mạnh; Hàng tồn kho tăng mạnh; Nợ vay tăng nhanh; Chi phí khác phát sinh lớn; Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm; Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh giảm.
Những biến động này không đồng nghĩa với sai sót. Chúng chỉ là dấu hiệu cho thấy người đọc cần tìm hiểu thêm.
5.3. Kiểm tra sự liên kết giữa các báo cáo
Các báo cáo tài chính không tồn tại độc lập.Lợi nhuận trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có mối liên hệ với vốn chủ sở hữu trên Bảng cân đối kế toán. Số dư tiền cuối kỳ trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ phải liên quan đến số tiền và tương đương tiền trên Bảng cân đối kế toán. Các khoản mục chi tiết trên Thuyết minh phải giải thích được những số liệu quan trọng trên báo cáo chính.
Do đó, khi kiểm tra BCTC, việc đối chiếu giữa các báo cáo là bước rất quan trọng.
5.4. Đọc ý kiến kiểm toán nếu báo cáo đã được kiểm toán
Đối với báo cáo tài chính được kiểm toán, ý kiến của kiểm toán viên là một phần thông tin cần xem xét.Người đọc cần chú ý xem báo cáo nhận được ý kiến chấp nhận toàn phần hay có những vấn đề cần lưu ý như ý kiến ngoại trừ, ý kiến không chấp nhận hoặc từ chối đưa ra ý kiến.
Tuy nhiên, không nên chỉ đọc một dòng kết luận của kiểm toán viên. Nếu có vấn đề được nêu trong báo cáo kiểm toán, cần đọc phần cơ sở của ý kiến và các nội dung liên quan để hiểu bản chất.
Kết luận
Đọc báo cáo tài chính là kỹ năng quan trọng đối với người làm kế toán, kiểm toán, thuế, tài chính cũng như những người cần đánh giá tình hình hoạt động của doanh nghiệp. Người mới không cần cố gắng ghi nhớ toàn bộ các chỉ tiêu ngay từ đầu. Thay vào đó, nên bắt đầu bằng việc hiểu chức năng của từng báo cáo, sau đó quan sát những khoản mục lớn, các biến động đáng chú ý và mối liên hệ giữa các báo cáo.Một trình tự đơn giản có thể áp dụng là: Bảng cân đối kế toán → Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh → Báo cáo lưu chuyển tiền tệ → Thuyết minh báo cáo tài chính → phân tích và đối chiếu.
Quan trọng hơn, khi thấy một con số bất thường, đừng vội kết luận. Hãy tìm nguyên nhân, kiểm tra số liệu chi tiết và đối chiếu với những báo cáo liên quan. Chẳng hạn, doanh thu tăng cần được xem cùng với phải thu và dòng tiền; lợi nhuận tăng cần được xem cùng với chất lượng dòng tiền; nợ tăng cần được đặt trong mối quan hệ với tài sản và khả năng thanh toán.
Đối với người mới làm kế toán hoặc kiểm toán, việc luyện đọc BCTC thường xuyên sẽ giúp hình thành tư duy kiểm tra số liệu tốt hơn. Thay vì chỉ biết một khoản mục “là bao nhiêu”, người làm nghề cần dần trả lời được ba câu hỏi: khoản mục đó hình thành từ đâu, biến động vì sao và có hợp lý hay không. Đây cũng là nền tảng để tiến xa hơn trong các công việc phân tích tài chính, lập báo cáo, kiểm toán và tư vấn thuế.
Công ty AGS Accounting cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé!
Nguồn: https://www.meinvoice.vn/tin-tuc/17607/cach-doc-bao-cao-tai-chinh/
