Kế toán trưởng & Kế toán trong doanh nghiệp: Quy định – Nhiệm vụ – Điều kiện – Thực tế áp dụng

Trong một đơn vị kế toán, vị trí kế toán trưởng giữ vai trò cực kỳ quan trọng. Đây không chỉ là người thực hiện các nghiệp vụ kế toán hàng ngày mà còn là người đảm bảo tuân thủ pháp luật, tổ chức bộ máy kế toán và chịu trách nhiệm về các báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Đối với những người làm nghề kế toán hoặc đang định hướng phát triển nghề nghiệp lên vị trí này, việc hiểu rõ quy định, nhiệm vụ và thực tế áp dụng trong doanh nghiệp là điều rất cần thiết.

Kế toán trưởng theo quy định của Luật Kế toán 2015 là người đứng đầu bộ máy kế toán của đơn vị kế toán, chịu trách nhiệm tổ chức và thực hiện công tác kế toán trong doanh nghiệp.

Nhiệm vụ chính của kế toán trưởng bao gồm:

• Tổ chức vận hành hệ thống kế toán trong đơn vị theo quy định pháp luật.
• Lập và chịu trách nhiệm về báo cáo tài chính theo chế độ kế toán và chuẩn mực kế toán hiện hành.
• Đảm bảo các số liệu kế toán, báo cáo thuế, báo cáo tài chính là chính xác và tuân thủ pháp luật.

Trong một số trường hợp (đơn vị có vốn nhà nước hoặc trên 50% vốn nhà nước), kế toán trưởng có quyền đề xuất ý kiến bằng văn bản về nhân sự kế toán, khen thưởng, kỷ luật…

Kế toán trưởng còn là cầu nối giữa doanh nghiệp và các cơ quan thuế, kiểm toán, giúp doanh nghiệp vận hành theo đúng khuôn khổ pháp lý.

Hiện nay pháp luật kế toán yêu cầu hầu hết các doanh nghiệp phải bố trí kế toán trưởng trong bộ máy kế toán. Không phải doanh nghiệp nào cũng có thể “chỉ có kế toán thực hiện công việc” mà không có vị trí kế toán trưởng.

Tuy vậy, luật cũng có những ngoại lệ dành cho:

• Đơn vị kế toán chỉ có một kế toán viên: nếu chưa đủ điều kiện bổ nhiệm kế toán trưởng, đơn vị có thể bố trí người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ kế toán trưởng trong thời gian tối đa 12 tháng, sau đó vẫn phải bổ nhiệm kế toán trưởng hợp pháp theo quy định.
• Doanh nghiệp siêu nhỏ theo luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có thể bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải có kế toán trưởng.

Để được bổ nhiệm làm kế toán trưởng, người đó phải đáp ứng điều kiện theo Khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán 2015 như sau:

• Có trình độ chuyên môn về kế toán từ trung cấp trở lên.
• Có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng do cơ sở đào tạo có thẩm quyền cấp.
• Có thời gian công tác thực tế trong nghề kế toán:
• Tối thiểu 02 năm nếu người có bằng đại học chuyên ngành kế toán.
• Tối thiểu 03 năm nếu người có trình độ trung cấp/cao đẳng kế toán.

Chứng chỉ kế toán trưởng thường có giá trị sử dụng trong 5 năm kể từ ngày cấp để bổ nhiệm kế toán trưởng lần đầu; nếu quá thời hạn này mà chưa được bổ nhiệm, người đó phải học lại khóa bồi dưỡng để được cấp lại chứng chỉ.

Theo quy định tại Điều 55 Luật Kế toán 2015, kế toán trưởng có các quyền và nghĩa vụ rõ ràng sau:

Trách nhiệm:

• Chịu trách nhiệm tuân thủ pháp luật về kế toán và tài chính trong đơn vị.
• Tổ chức bộ máy kế toán theo đúng quy định.
• Chịu trách nhiệm lập và thông qua các báo cáo tài chính tuân thủ chế độ quy định.
• Quyền hạn chuyên môn:
• Được thực hiện độc lập các công việc chuyên môn kế toán.
• Trong các đơn vị thuộc sở hữu nhà nước, ngoài quyền chuyên môn, kế toán trưởng có thể đề xuất bằng văn bản đối với các quyết định về nhân sự kế toán, khen thưởng hay kỷ luật trong bộ phận kế toán.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ hoặc đơn vị kế toán chỉ có một nhân viên kế toán thường đặt câu hỏi: “Liệu người này có được bổ nhiệm luôn làm kế toán trưởng không?”

Theo quy định tại Nghị định 174/2016/NĐ-CP, đơn vị phải bố trí kế toán trưởng trừ các trường hợp doanh nghiệp rất nhỏ hoặc khi người phụ trách kế toán chưa đủ điều kiện tiêu chuẩn để làm kế toán trưởng. Nếu nhân viên kế toán của đơn vị chỉ có một người nhưng họ chưa đáp ứng đủ điều kiện bổ nhiệm kế toán trưởng (chứng chỉ + thời gian làm việc) thì đơn vị có thể:

Bố trí người phụ trách kế toán, hoặc Thuê dịch vụ kế toán trưởng theo quy định pháp luật.

Trong trường hợp này, đơn vị vẫn phải hoàn thành thủ tục bổ nhiệm kế toán trưởng khi đủ điều kiện hoặc sau thời gian tối đa cho phép bố trí người phụ trách kế toán.

Trong thực tế, ngoài các quy định pháp lý, kế toán trưởng còn giữ vai trò quản lý toàn bộ hoạt động kế toán trong doanh nghiệp, làm việc với các cơ quan thuế, hỗ trợ ban lãnh đạo trong việc tối ưu hóa chi phí, kiểm soát rủi ro và báo cáo tài chính đúng quy định, góp phần nâng cao hiệu quả tài chính tổng thể của công ty.

Vị trí kế toán trưởng là một trong những vị trí then chốt của bộ máy kế toán doanh nghiệp, không chỉ yêu cầu kiến thức chuyên môn mà còn đòi hỏi chứng chỉ, thời gian công tác và kinh nghiệm thực tế. Pháp luật hiện nay quy định rất rõ tiêu chuẩn, trình tự bổ nhiệm và quyền – trách nhiệm của kế toán trưởng để đảm bảo hoạt động kế toán – tài chính được tuân thủ đầy đủ và minh bạch.