Vai trò & chức năng của Kiểm toán trưởng – Phó Kiểm toán trưởng theo quy định mới 2025

1. Khung pháp lý & bối cảnh

Trước hết, cần khẳng định lại địa vị pháp lý của Kiểm toán nhà nước: KTNN là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính và tài sản công. 
Luật sửa đổi bổ sung của KTNN đã cụ thể hóa rõ tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của KTNN để phù hợp với chuẩn mực quốc tế, đảm bảo vai trò kiểm soát quyền lực, bảo vệ tài sản công, minh bạch tài chính quốc gia. 
Trong bối cảnh đó, ngày 02/01/2025, Tổng Kiểm toán nhà nước ban hành Quyết định 01/QĐ‑KTNN 2025, quy định mới về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của người đứng đầu và lãnh đạo cao cấp của KTNN — cụ thể là các Kiểm toán trưởng và Phó Kiểm toán trưởng tại các đơn vị chuyên ngành, khu vực.
Văn bản này là mốc quan trọng, giúp chuẩn hóa hoạt động lãnh đạo, điều hành và kiểm toán — từ đó gia tăng tính minh bạch, hiệu quả, chuyên nghiệp của KTNN.

2. Nhiệm vụ, quyền hạn & trách nhiệm của Kiểm toán trưởng

2.1. Vai trò lãnh đạo và điều hành

Kiểm toán trưởng lãnh đạo, quản lý công chức, cán bộ — bao gồm các thành viên trong Đoàn kiểm toán, cộng tác viên và các công chức, viên chức tham gia. 
Chỉ đạo xây dựng phương pháp chuyên môn, nghiệp vụ kiểm toán; thực hiện kiểm tra nội bộ đối với lĩnh vực phụ trách. 
Xây dựng kế hoạch kiểm toán — gồm kế hoạch hàng năm, trung hạn, phương án tổ chức kiểm toán — và sau khi được phê duyệt, tổ chức triển khai thực hiện công tác kiểm toán. 
Đảm bảo công tác kiểm soát chất lượng kiểm toán theo đúng quy chế của KTNN. 

2.2. Triển khai kiểm toán & phát hành báo cáo

- Kiểm toán trưởng chịu trách nhiệm tổ chức Đoàn kiểm toán thực hiện kiểm toán theo kế hoạch; chỉ đạo quá trình kiểm toán để đảm bảo đúng mục tiêu, nội dung, phạm vi, tiến độ. 
- Đảm bảo đánh giá, kiểm duyệt dự thảo báo cáo kiểm toán; chịu trách nhiệm trước pháp luật và lãnh đạo KTNN về tính chính xác, đầy đủ của báo cáo trước khi phát hành.
Khi cần, yêu cầu đơn vị được kiểm toán cung cấp tài liệu, dữ liệu; yêu cầu thực hiện kiến nghị kiểm toán; đề xuất kiểm tra tài khoản tại ngân hàng, kho bạc — hoặc các biện pháp cần thiết khi có sai phạm. 

2.3. Giám sát thực hiện kết luận & kiến nghị kiểm toán

Kiểm toán trưởng chịu trách nhiệm theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của đơn vị được kiểm toán. 
Nếu có sai sót, vi phạm, hoặc đơn vị không thực hiện các kiến nghị, có trách nhiệm đề xuất xử lý, hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý theo quy định. 
Quản lý, lưu trữ hồ sơ kiểm toán; giữ bí mật các tài liệu, số liệu, thông tin liên quan đến đơn vị được kiểm toán theo pháp luật. 

2.4. Đảm bảo đạo đức nghề nghiệp, công minh và trách nhiệm

- Kiểm toán trưởng — khi là Trưởng đoàn kiểm toán — phải từ chối tham gia đoàn kiểm toán nếu có quyền, lợi ích liên quan đến đơn vị được kiểm toán, hoặc có quan hệ gia đình nhằm đảm bảo tính công minh, độc lập. 
- Cấm nhận quà, lợi ích vật chất/phi vật chất từ đơn vị được kiểm toán, đảm bảo minh bạch, khách quan. 
- Nếu để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, hoặc hành vi vi phạm trong đoàn kiểm toán — Kiểm toán trưởng chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước lãnh đạo KTNN. 

3. Vai trò & trách nhiệm của Phó Kiểm toán trưởng

- Phó Kiểm toán trưởng giúp việc Kiểm toán trưởng thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công; chịu trách nhiệm trước Kiểm toán trưởng về nhiệm vụ được phân công. 
- Khi Kiểm toán trưởng vắng mặt, Phó Kiểm toán trưởng được ủy quyền thay thế lãnh đạo đơn vị, điều hành công việc với trách nhiệm pháp lý tương ứng. 
- Nếu Phó Kiểm toán trưởng làm Trưởng đoàn kiểm toán — ngoài việc thực hiện theo phân công — phải tuân thủ đúng quy định tại Luật, Quy chế của KTNN như Trưởng đoàn kiểm toán.

4. Ý nghĩa & tác động của quy định mới (2025)

- Quy định rõ ràng, chi tiết về trách nhiệm — từ lãnh đạo đơn vị, Đoàn kiểm toán, đến từng cá nhân — giúp gia tăng tính minh bạch, trách nhiệm, và ngăn ngừa xung đột lợi ích trong kiểm toán.
- Việc khẳng định quyền hạn: yêu cầu tài liệu, dữ liệu, kiến nghị xử lý vi phạm, kiểm soát chất lượng, lưu trữ hồ sơ … giúp KTNN thực hiện kiểm toán một cách quyết liệt, toàn diện hơn, phù hợp pháp luật.
- Tăng cường tính chuyên nghiệp, đạo đức nghề nghiệp, yêu cầu công minh — từ đó nâng cao uy tín, hiệu quả của hoạt động kiểm toán, góp phần bảo vệ tài sản công, ngân sách nhà nước, bảo đảm công khai minh bạch.
- Đối với đơn vị được kiểm toán: quy định chặt chẽ buộc tuân thủ — giúp răn đe sai phạm, lãng phí, sử dụng vốn công không hiệu quả.