Nguyên Tắc Kế Toán Được Chấp Nhận Chung (GAAP) Là Gì?

HCM Na ACC

25 thg 1, 2026

Trong thế giới tài chính, nếu mỗi doanh nghiệp tự ghi chép sổ sách theo quy tắc riêng của mình, việc so sánh hiệu quả kinh doanh sẽ trở nên bất khả thi. Đó chính là lý do GAAP (Nguyên tắc Kế toán được Chấp nhận Chung) ra đời. Được ví như "ngôn ngữ chung" của ngành kế toán, GAAP thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe để đảm bảo tính minh bạch và trung thực của báo cáo tài chính. Vậy chính xác GAAP bao gồm những quy tắc nào và tại sao nó lại là "kim chỉ nam" cho mọi kế toán viên hiện nay? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết này.

Nguyên tắc Kế toán được Chấp nhận Chung (GAAP) là gì?

Định nghĩa của GAAP

Nguyên tắc Kế toán được Chấp nhận Chung (GAAP – Generally Accepted Accounting Principles) là một bộ khung các tiêu chuẩn, quy tắc và thủ tục được xác lập để hướng dẫn việc lập và trình bày các báo cáo tài chính. GAAP không chỉ là một danh sách các quy định mà là một sự đồng thuận về các nguyên tắc kế toán tốt nhất tại một thời điểm nhất định.

Mục đích cốt lõi của GAAP là đảm bảo tính nhất quán, minh bạch và khả năng so sánh của các thông tin tài chính giữa các công ty và giữa các kỳ kế toán khác nhau. Việc tuân thủ GAAP giúp các nhà đầu tư, chủ nợ và các bên liên quan khác có thể đưa ra các quyết định kinh tế sáng suốt dựa trên dữ liệu đáng tin cậy.
Đặc điểm nổi bật của GAAP

GAAP sở hữu ba đặc điểm nền tảng giúp duy trì tính liêm chính của báo cáo tài chính.

Thứ nhất là Tính Hệ thống (Systematic), nghĩa là GAAP được xây dựng trên một khung lý thuyết rõ ràng, logic, không chỉ là các quy tắc ngẫu nhiên.

Thứ hai là Tính Khách quan (Objective), yêu cầu mọi giao dịch phải được ghi nhận dựa trên bằng chứng xác thực và có thể kiểm chứng được, không bị chi phối bởi quan điểm cá nhân.

Cuối cùng, Tính Nhất quán (Consistent) đòi hỏi doanh nghiệp phải áp dụng các phương pháp kế toán đã chọn một cách đồng bộ từ kỳ này sang kỳ khác.
Vai trò của GAAP trong thị trường tài chính

GAAP đóng vai trò là “ngôn ngữ chung” cho kinh doanh. Nó giúp chuẩn hóa cách thức ghi nhận và báo cáo thông tin tài chính, từ đó hỗ trợ nhà đầu tư trong việc phân tích và so sánh hiệu quả hoạt động của các công ty thuộc các ngành nghề khác nhau. Bằng cách giảm thiểu sự tùy tiện trong lập báo cáo, GAAP giảm thiểu đáng kể rủi ro gian lận và sai sót, củng cố niềm tin vào tính chính xác của dữ liệu tài chính công khai.

10 Nguyên tắc Kế toán được Chấp nhận Chung

10 nguyên tắc sau đây là nền tảng lý thuyết cho việc lập báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán GAAP và cần được hiểu rõ:

Nguyên tắc Thực thể kinh doanh (Business Entity Principle)

Nguyên tắc này khẳng định rằng các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp phải được giữ tách biệt hoàn toàn với các hoạt động cá nhân của chủ sở hữu, đối tác hoặc bất kỳ thực thể kinh doanh nào khác. Tài sản và nợ phải trả của doanh nghiệp là riêng biệt và báo cáo tài chính chỉ phản ánh các giao dịch của bản thân thực thể đó.

Nguyên tắc Thước đo tiền tệ (Monetary Unit Principle)

Chỉ những giao dịch và sự kiện có thể được định lượng và biểu hiện bằng tiền tệ mới được ghi nhận trong sổ sách kế toán. Nguyên tắc này cũng giả định rằng giá trị của đơn vị tiền tệ là ổn định, bỏ qua những thay đổi nhỏ do lạm phát.

Nguyên tắc Kỳ kế toán (Periodicity / Time-Period Principle)

Để đảm bảo tính kịp thời, hoạt động liên tục của một doanh nghiệp được chia thành các khoảng thời gian nhân tạo (như hàng tháng, hàng quý, hoặc hàng năm) để lập các báo cáo tài chính. Điều này cho phép người dùng báo cáo đánh giá hiệu suất của công ty một cách thường xuyên.

Nguyên tắc Giá gốc (Historical Cost Principle)

Tài sản phải được ghi nhận trên báo cáo tài chính theo chi phí mua ban đầu (giá gốc) của chúng. Nguyên tắc này ưu tiên tính khách quan và có thể kiểm chứng, thay vì định giá lại theo giá thị trường hiện tại, vốn có tính chủ quan và biến động cao.

Nguyên tắc Cơ sở dồn tích (Accrual Basis Principle)

Đây là một nguyên tắc cốt lõi của nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung, quy định rằng doanh thu phải được ghi nhận khi kiếm được (khi hàng hóa/dịch vụ được cung cấp), và chi phí phải được ghi nhận khi phát sinh, bất kể thời điểm tiền mặt thực tế được nhận hay chi ra.

Nguyên tắc Hoạt động liên tục (Going Concern Principle)

Trừ khi có bằng chứng rõ ràng ngược lại, kế toán viên luôn giả định rằng doanh nghiệp sẽ tiếp tục hoạt động trong tương lai gần và không có ý định hoặc nhu cầu phải thanh lý tài sản. Giả định này ảnh hưởng đến cách định giá tài sản dài hạn.

Nguyên tắc Công bố đầy đủ (Full Disclosure Principle)

Nguyên tắc này yêu cầu tất cả các thông tin quan trọng và có liên quan, có khả năng ảnh hưởng đến quyết định của người dùng báo cáo, phải được tiết lộ một cách đầy đủ và dễ hiểu. Việc công bố thường được thực hiện thông qua các thuyết minh đính kèm báo cáo tài chính.

Nguyên tắc Phù hợp (Matching Principle)

Chi phí liên quan đến việc tạo ra doanh thu phải được ghi nhận trong cùng kỳ kế toán với doanh thu đó. Nguyên tắc phù hợp đảm bảo rằng báo cáo thu nhập phản ánh chính xác nỗ lực (chi phí) cần thiết để đạt được thành quả (doanh thu) trong một khoảng thời gian nhất định.

Nguyên tắc Nhất quán (Consistency Principle)

Khi một doanh nghiệp đã chọn một phương pháp kế toán (ví dụ: phương pháp khấu hao), họ phải tiếp tục áp dụng phương pháp đó một cách nhất quán trong các kỳ kế toán tiếp theo. Bất kỳ sự thay đổi nào cũng phải được công bố và giải thích rõ ràng trong thuyết minh.
Nguyên tắc Trọng yếu và Thận trọng (Materiality and Conservatism)
Trọng yếu (Materiality): Chỉ các mục có giá trị hoặc tính chất đáng kể, có thể làm thay đổi quyết định của người đọc báo cáo, mới cần phải được xử lý chính xác theo GAAP. Các mục nhỏ (không trọng yếu) có thể được xử lý đơn giản hóa.
Thận trọng (Conservatism): Khi đối mặt với sự không chắc chắn, kế toán viên nên lựa chọn phương pháp hoặc ước tính ít làm tăng lợi nhuận ròng và giá trị tài sản nhất. Nguyên tắc này nhằm tránh việc báo cáo quá lạc quan về tình hình tài chính

So sánh: Sự khác biệt cốt lõi giữa GAAP và IFRS

Mặc dù cả GAAP và IFRS (International Financial Reporting Standards) đều là các bộ chuẩn mực kế toán nhằm nâng cao tính minh bạch, chúng có những khác biệt cơ bản về triết lý và cách tiếp cận.

Tổng quan về IFRS

IFRS là một bộ tiêu chuẩn kế toán toàn cầu do Hội đồng Tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành, được áp dụng tại hơn 140 quốc gia, bao gồm Liên minh Châu Âu, Canada và Úc. IFRS đại diện cho một nỗ lực nhằm tạo ra một ngôn ngữ kế toán thống nhất trên toàn thế giới.
Khác biệt về Cơ sở Nguyên tắc

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở triết lý nền tảng:GAAP (US GAAP): Là chuẩn mực Hướng đến Quy tắc (Rules-based). Nó cung cấp các quy tắc chi tiết và cụ thể cho hầu hết các trường hợp giao dịch, khiến việc áp dụng dễ dàng hơn nhưng cũng kém linh hoạt hơn.
IFRS: Là chuẩn mực Hướng đến Nguyên tắc (Principles-based). IFRS tập trung vào việc thiết lập các nguyên tắc chung và yêu cầu kế toán viên sử dụng phán đoán chuyên môn để áp dụng chúng vào các tình huống thực tế, dẫn đến tính linh hoạt cao hơn.

Hiểu rõ về GAAP là bước đầu tiên để bạn làm chủ ngôn ngữ của kinh doanh. Cho dù bạn đang xây dựng một startup, quản lý một bộ phận hay đơn giản là đang tìm kiếm cơ hội đầu tư, việc nắm vững các nguyên tắc này sẽ giúp bạn đưa ra những quyết định dựa trên số liệu thực thay vì cảm tính. Đừng coi GAAP là một rào cản phức tạp, hãy coi đó là công cụ bảo vệ bạn và doanh nghiệp của mình trên con đường phát triển bền vững.