Nguyên tắc kế toán vốn chủ sở hữu theo Thông tư 99 được quy định ra sao?

HCM Linh ACC

9 thg 1, 2026

Từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực và trở thành căn cứ pháp lý quan trọng trong việc tổ chức công tác kế toán tại doanh nghiệp. Một trong những nội dung đáng chú ý của Thông tư này là quy định về nguyên tắc kế toán vốn chủ sở hữu, bởi đây là chỉ tiêu phản ánh trực tiếp năng lực tài chính và mức độ tự chủ về vốn của doanh nghiệp. Việc hiểu và áp dụng đúng các nguyên tắc kế toán vốn chủ sở hữu theo Thông tư 99 sẽ giúp doanh nghiệp ghi nhận chính xác giá trị vốn, nâng cao tính minh bạch của báo cáo tài chính và hạn chế các rủi ro về pháp lý, thuế.

1. Nguyên tắc xác định và theo dõi vốn chủ sở hữu

Theo Thông tư 99, vốn chủ sở hữu được xác định là phần tài sản thuần còn lại của doanh nghiệp sau khi trừ đi toàn bộ nợ phải trả và thuộc quyền sở hữu của các cổ đông, thành viên góp vốn hoặc chủ sở hữu. Khoản mục này không chỉ được ghi nhận tổng hợp mà còn phải được theo dõi chi tiết theo từng nguồn hình thành như vốn góp của chủ sở hữu, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, các quỹ thuộc vốn chủ sở hữu hay chênh lệch đánh giá lại tài sản. Việc theo dõi chi tiết giúp doanh nghiệp kiểm soát được sự biến động của từng nguồn vốn, đồng thời phục vụ tốt hơn cho công tác quản trị và lập báo cáo tài chính.

2. Nguyên tắc ghi nhận vốn góp của chủ sở hữu

Một điểm mới và quan trọng của Thông tư 99 là doanh nghiệp không được ghi nhận vốn góp căn cứ vào vốn điều lệ ghi trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, mà chỉ được ghi nhận theo số vốn thực tế đã góp. Các khoản vốn cam kết nhưng chưa góp không được phản ánh vào vốn chủ sở hữu, nhằm đảm bảo số liệu kế toán phản ánh đúng năng lực tài chính thực tế của doanh nghiệp. Trường hợp chủ sở hữu góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ, doanh nghiệp phải ghi nhận theo giá trị hợp lý của tài sản tại thời điểm góp vốn. Quy định này giúp hạn chế tình trạng ghi nhận vốn không sát thực tế, gây sai lệch thông tin trên báo cáo tài chính.

3. Ghi nhận các trường hợp góp vốn đặc thù và quản lý vốn chủ sở hữu

Đối với việc góp vốn bằng tài sản vô hình như thương hiệu, bản quyền, quyền sử dụng tài sản, doanh nghiệp cần căn cứ vào quy định của pháp luật về doanh nghiệp, pháp luật sở hữu trí tuệ cũng như bản chất của hợp đồng góp vốn để hạch toán phù hợp. Riêng với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, Thông tư 99 cho phép căn cứ vào thỏa thuận với nhà đầu tư để xác định khoản vốn nhận được là nợ phải trả hay vốn chủ sở hữu, nhưng vẫn phải tuân thủ nguyên tắc và chuẩn mực kế toán. Bên cạnh đó, việc quản lý, sử dụng các nguồn vốn thuộc vốn chủ sở hữu và phân phối lợi nhuận phải thực hiện đúng quy định của pháp luật, đảm bảo sử dụng vốn đúng mục đích và minh bạch.

Kết luận: Có thể thấy, nguyên tắc kế toán vốn chủ sở hữu theo Thông tư 99 được xây dựng theo hướng chặt chẽ, nhấn mạnh việc ghi nhận vốn theo giá trị thực tế và phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại phương pháp hạch toán vốn chủ sở hữu, cập nhật quy trình kế toán và chuẩn bị điều kiện cần thiết để áp dụng đúng quy định mới từ năm 2026, qua đó nâng cao chất lượng thông tin tài chính và giảm thiểu rủi ro trong quá trình hoạt động.