Đọc bảng lương: Cách người lao động tự kiểm tra thuế PIT của mình

VCA Yến ACC

7 thg 1, 2026

Với nhiều người đi làm, bảng lương mỗi tháng chỉ được mở ra để nhìn nhanh con số thực nhận. Tiền đã về tài khoản là xong. Nhưng chính thói quen đó khiến không ít người bị trừ thuế PIT sai trong thời gian dài mà không hề hay biết.

Thuế PIT không phải lúc nào cũng sai vì doanh nghiệp làm sai luật. Phần lớn vấn đề nằm ở chỗ người lao động không hiểu bảng lương đang phản ánh điều gì, nên cũng không biết mình đang mất quyền lợi ở đâu.

1. Thu nhập tính thuế không giống lương hợp đồng

Lương ghi trong hợp đồng chỉ là điểm bắt đầu. Thuế PIT được tính trên thu nhập tính thuế, và con số này thường khác khá xa so với lương hợp đồng.

Sự khác biệt nằm ở cách bảng lương xử lý các khoản:

Phụ cấp, hỗ trợ có khoản chịu thuế, có khoản được miễn
Có khoản chỉ được miễn nếu chi đúng mức, đủ hồ sơ
Có khoản bị gộp chung khiến người lao động không nhận ra mình đang bị tính thuế trên phần nào

Nếu bảng lương chỉ thể hiện một dòng “thu nhập” hoặc “tổng lương”, người lao động gần như không có cơ sở để kiểm tra xem thuế có đang bị tính cao hơn thực tế hay không.

2. Bảo hiểm và giảm trừ gia cảnh: hai yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến thuế

Thuế PIT luôn được tính sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc và giảm trừ gia cảnh. Chỉ cần sai hoặc thiếu ở hai phần này, số thuế bị trừ hàng tháng sẽ lệch ngay.

Với bảo hiểm, người lao động nên để ý:

Lương làm căn cứ đóng có đúng hợp đồng không
Mức trích có thấp hoặc cao bất thường không

Nhiều người thấy bảo hiểm trừ ít thì nghĩ là có lợi, nhưng thực tế bảo hiểm trừ thiếu thường khiến thuế PIT tăng, vì thu nhập tính thuế không được giảm đúng mức.

Với giảm trừ gia cảnh, không phải cứ đăng ký là tự động được trừ mãi. Việc áp dụng có thể bị gián đoạn do:

Đăng ký muộn thời điểm
Thiếu hồ sơ
Chuyển công ty nhưng chưa đăng ký lại

Nếu trong bảng lương không thể hiện rõ phần giảm trừ, rất có thể quyền lợi đang bị bỏ sót.

3. Thuế khấu trừ hàng tháng chỉ là tạm tính, không phải kết quả cuối cùng

Một điểm khiến nhiều người lao động hiểu nhầm là cho rằng thuế bị trừ mỗi tháng chính là số thuế cuối cùng phải nộp. Thực tế, đây chỉ là khoản tạm khấu trừ. Vì vậy:

Có người cả năm bị trừ đều nhưng quyết toán lại được hoàn
Có người bị trừ ít, đến cuối năm mới phát sinh số phải nộp thêm

Nếu chỉ nhìn bảng lương từng tháng mà không hiểu bản chất này, người lao động rất dễ bị động khi đến kỳ quyết toán thuế.

4. Những dấu hiệu cho thấy bảng lương cần được kiểm tra lại

Người lao động không cần biết công thức tính thuế, nhưng nên chú ý khi:

Thu nhập không thay đổi nhiều nhưng thuế biến động mạnh giữa các tháng
Đã đăng ký người phụ thuộc nhưng thuế không giảm
Bảo hiểm trừ thấp nhưng thuế lại cao hơn trước

Những dấu hiệu này không khẳng định chắc chắn là sai, nhưng đủ để người lao động nên hỏi lại phòng nhân sự hoặc kế toán, thay vì im lặng chấp nhận.

Kết luận: Hiểu bảng lương không phải để nghi ngờ doanh nghiệp, mà để tự bảo vệ quyền lợi của chính mình. Chỉ cần đọc kỹ bảng lương thêm vài phút mỗi tháng, người lao động có thể phát hiện sớm nhiều trường hợp trừ thuế chưa hợp lý, tránh thiệt thòi kéo dài cả năm mà không biết lý do.