Sai phạm thuế TNDN mà doanh nghiệp hay mắc phải và cách phòng tránh

HCM SƯƠNG ACC

8 thg 1, 2026

Thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là một trong những sắc thuế quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận sau thuế và nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện báo cáo và quyết toán thuế, không ít doanh nghiệp vô tình mắc sai phạm do thiếu hiểu biết hoặc chưa chuẩn hóa quy trình kế toán. Những sai phạm này có thể dẫn đến bị truy thu thuế, phạt chậm nộp, thậm chí ấn định thuế.

Bài viết dưới đây tổng hợp các sai phạm thuế TNDN thường gặp nhất và cách phòng tránh để doanh nghiệp hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra.

1. Sai phạm thuế TNDN thường gặp

1.1 Chi phí không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ

Nhiều doanh nghiệp ghi nhận các khoản chi thực tế phát sinh nhưng thiếu:

Hóa đơn GTGT hợp lệ

Hợp đồng, biên bản nghiệm thu, thanh lý

Chứng từ thanh toán không đúng quy định

➡️ Hậu quả: Chi phí bị loại → tăng thu nhập chịu thuế.

1.2 Chi phí vượt định mức theo quy định

Một số khoản chi bị khống chế:

Chi phục vụ người lao động không đúng quy định (phúc lợi vượt 01 tháng lương bình quân)

Chi tài trợ không đúng mục đích

Chi dự phòng vượt mức trích hợp lệ

➡️ Hậu quả: Chi phí bị loại trong quyết toán.

1.3 Hạch toán lẫn lộn giữa chi phí của kỳ này sang kỳ khác

Doanh nghiệp không trích trước chi phí hoặc trích sai kỳ, bao gồm:

Chi phí lương

Chi phí dịch vụ mua ngoài

Chi phí thuê ngoài

Chi phí bảo hành, sửa chữa lớn

➡️ Hậu quả: Bị cơ quan thuế xác định sai thời điểm chi phí được trừ.

1.4 Doanh thu không được ghi nhận đúng thời điểm

Một số sai phạm phổ biến:

Xuất hóa đơn chậm

Giao hàng nhưng chưa ghi nhận doanh thu

Nhận tiền trước nhưng không xác định đúng bản chất giao dịch

➡️ Hậu quả: Doanh thu âm – dương bất thường, dễ bị truy thu.

1.5 Không đối chiếu và xử lý công nợ khách hàng – nhà cung cấp

Các vấn đề thường gặp:

Công nợ treo nhiều năm

Công nợ không đối chiếu định kỳ

Nợ không có khả năng thu hồi nhưng không xử lý đúng quy trình

➡️ Hậu quả: Chi phí dự phòng công nợ bị loại do không đủ căn cứ.

1.6 Chi phí lãi vay không đủ điều kiện được trừ

Một số trường hợp bị loại:

Lãi vay cá nhân không qua ngân hàng

Lãi vay vượt mức trần quy định

Doanh nghiệp thiếu chứng từ chứng minh dùng vốn vay đúng mục đích

➡️ Hậu quả: Cơ quan thuế loại toàn bộ hoặc một phần lãi vay.

1.7 Không theo dõi tài sản cố định (TSCĐ) đầy đủ

Sai phạm thường gồm:

Không ghi tăng TSCĐ

Không trích khấu hao đúng quy định

Sử dụng sai phương pháp khấu hao

➡️ Hậu quả: Khấu hao bị loại → tăng thuế TNDN.

1.8 Chi phí liên quan đến hóa đơn rủi ro, hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn

Rủi ro gặp phải khi:

Mua hàng nhưng không kiểm tra tình trạng hoạt động của nhà cung cấp

Không lưu trữ đầy đủ hợp đồng, chứng từ giao nhận

➡️ Hậu quả: Chi phí bị loại + nguy cơ bị ấn định thuế.

2. Cách phòng tránh sai phạm thuế TNDN

2.1 Chuẩn hóa hồ sơ – chứng từ ngay từ đầu

Checklist hồ sơ hợp lệ cho mỗi nghiệp vụ:

Hợp đồng

Báo giá

Biên bản giao nhận/biên bản nghiệm thu

Phiếu xuất/phiếu nhập (nếu có)

Hóa đơn hợp lệ

Chứng từ thanh toán đúng quy định

2.2 Đối chiếu công nợ định kỳ

Thực hiện hàng tháng – quý:

Đối chiếu công nợ khách hàng

Đối chiếu công nợ nhà cung cấp

Lập biên bản đối chiếu có chữ ký hai bên

2.3 Rà soát chi phí được trừ – không được trừ

Xây dựng bảng phân loại chi phí theo quy định thuế:

Chi phí được trừ

Chi phí không được trừ

Chi phí được trừ có điều kiện

Chi phí bị khống chế

2.4 Kiểm tra định kỳ tình trạng hóa đơn của đối tác

Kế toán nên:

Kiểm tra MST trên hệ thống thuế

Tra cứu tình trạng hoạt động trước khi thanh toán

Lưu lại bằng chứng tra cứu để bảo vệ doanh nghiệp

2.5 Trích trước chi phí đúng kỳ

Đảm bảo các khoản chi như:

Lương
Dịch vụ thuê ngoài
Logistics
Sửa chữa lớn

được phân bổ đúng thời điểm.

2.6 Tổ chức lại hệ thống sổ sách và quy trình kế toán

Doanh nghiệp nên:

Chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ

Sử dụng phần mềm kế toán – ERP để hạn chế sai sót

Kiểm tra nội bộ định kỳ

3. Kết luận

Sai phạm thuế TNDN phần lớn xuất phát từ việc quản lý chứng từ chưa chặt chẽ, ghi nhận doanh thu – chi phí chưa đúng quy định, và thiếu quy trình kiểm soát nội bộ. Việc hiểu rõ các rủi ro và xây dựng hệ thống phòng ngừa sẽ giúp doanh nghiệp: