Kế toán quản trị chi phí là gì? Vai trò và 3 phương pháp phổ biến

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu kế toán quản trị chi phí là gì và 3 phương pháp kế toán quản trị chi phí phổ biến hiện nay đang được nhiều doanh nghiệp áp dụng để kiểm soát chi phí tốt hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và tối ưu lợi nhuận một cách bền vững.

1. Kế toán quản trị chi phí là gì?

Kế toán quản trị chi phí là một phần không thể thiếu trong hệ thống kế toán quản trị của doanh nghiệp. Với vai trò là một kênh thông tin quan trọng, nhiệm vụ chính của kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin về chi phí quản trị của doanh nghiệp để hỗ trợ quá trình đánh giá, kiểm soát tài chính và ra quyết định tối ưu ở cấp quản lý.

Nội dung của kế toán quản trị chi phí bao gồm các hạng mục cơ bản như:

- Ghi nhận và phân loại chi phí: Tiến hành ghi nhận, phân loại chi phí theo từng loại, đối tượng, giúp cho doanh nghiệp có thể quản lý và kiểm soát chi phí hiệu quả hơn;

- Thiết lập định mức, dự toán chi phí: Giúp cho doanh nghiệp có thể quản lý và kiểm soát chi phí một cách chặt chẽ hơn;

- Hạch toán chi phí hoạt động, tính toán giá sản phẩm: Hạch toán chi phí hoạt động theo từng loại chi phí, tính toán giá thành sản phẩm giúp cho doanh nghiệp có thể tối ưu hóa quá trình sản xuất, kinh doanh và tăng cường hiệu quả hoạt động;

- Theo dõi, phân tích thông tin biến động chi phí: Giúp cho doanh nghiệp có thể đưa ra các quyết định kịp thời để giảm thiểu chi phí và tăng cường lợi nhuận;

- Xây dựng báo cáo kế toán quản trị chi phí: Giúp cho cấp quản lý có thể đánh giá chi phí hoạt động của doanh nghiệp và đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp.

2. Mục tiêu của Kế toán quản trị chi phí

- Mục tiêu chính của kế toán quản trị chi phí là xác định các khoản chi phí cần thiết để doanh nghiệp hoạt động và phân tích chiến lược giá của sản phẩm và dịch vụ, nhằm cung cấp thông tin nội bộ hỗ trợ công tác quản lý.

- Kế toán quản trị chi phí cung cấp cơ sở quan trọng để giúp người quản lý doanh nghiệp đưa ra những quyết định chính xác và hợp lý, đảm bảo sự vận hành hiệu quả của doanh nghiệp.

Mặc dù có vai trò quan trọng trong vận hành doanh nghiệp, tuy nhiên kế toán quản trị chi phí vẫn gặp một số hạn chế như sau:

- Công tác kế toán quản trị chi phí, quy trình thiết lập mô hình kế toán quản trị chi phí chưa được các doanh nghiệp quan tâm đúng mức. Tầm quan trọng của kế toán quản trị chưa được đánh giá cao, dẫn đến các chiến lược quản lý kinh doanh và điều hành doanh nghiệp không đạt hiệu quả cao;

- Việc áp dụng hiện chỉ ở mức độ sơ khai, chưa thực sự được triển khai và tích hợp sâu vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp;

- Hiện nay, hầu hết các doanh nghiệp chỉ tập trung xây dựng bộ máy kế toán tài chính, chưa đầu tư đầy đủ cho bộ máy kế toán quản trị, đặc biệt là kế toán quản trị chi phí.

3. Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống kế toán của doanh nghiệp, giữ vai trò cung cấp thông tin nội bộ phục vụ công tác quản lý và điều hành. Thông qua việc phân tích các dữ liệu kế toán ban đầu, kế toán quản trị chi phí giúp doanh nghiệp hiểu rõ cơ cấu chi phí, nguyên nhân phát sinh và mức độ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

Khác với kế toán tài chính vốn tập trung vào quá khứ, kế toán quản trị chi phí hướng đến tương lai, được xây dựng dựa trên nhu cầu thông tin phục vụ lập kế hoạch, xây dựng chiến lược và kiểm soát hoạt động kinh doanh.

Trong thực tiễn, kế toán quản trị chi phí đóng vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp, cụ thể:

Cung cấp thông tin chi phí kịp thời và chính xác, hỗ trợ ban lãnh đạo xây dựng mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh và tài chính;
Hỗ trợ quá trình ra quyết định liên quan đến nhân sự, phân bổ nguồn lực, điều hành và giám sát tài chính, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị;
Đánh giá, kiểm tra mức độ thực hiện kế hoạch của các phòng ban, từ đó kịp thời điều chỉnh để đảm bảo mục tiêu đã đề ra;
Xây dựng và so sánh nhiều phương án tài chính, giúp nhà quản lý lựa chọn giải pháp tối ưu và hiệu quả nhất.

4. Các phương pháp Kế toán quản trị chi phí thường dùng

4.1. Kế toán quản trị chi phí mục tiêu (Target Costing)

4.1.1. Định nghĩa của kế toán quản trị chi phí mục tiêu:

Kế toán quản trị chi phí mục tiêu là phương pháp quản trị chi phí được áp dụng ngay từ giai đoạn lập kế hoạch và thiết kế sản phẩm mới. Phương pháp này sử dụng các công cụ quản trị để xác định mức chi phí tối đa cho phép, nhằm đảm bảo sản phẩm đạt được mục tiêu lợi nhuận trong suốt vòng đời.

Trọng tâm của kế toán quản trị chi phí mục tiêu là xác định chi phí dựa trên giá bán dự kiến và lợi nhuận kỳ vọng, từ đó kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất – kinh doanh. Phương pháp này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ phận như nghiên cứu & phát triển, sản xuất, marketing và kế toán nhằm cắt giảm tổng chi phí ngay từ đầu, thay vì điều chỉnh sau khi sản phẩm đã hoàn thiện.

Tóm lại, kế toán quản trị chi phí mục tiêu giúp doanh nghiệp tính toán và kiểm soát chi phí sản xuất – bán hàng dựa trên lợi nhuận mong muốn và mức giá thị trường.

4.1.2. Lợi ích của kế toán quản trị chi phí mục tiêu:

- Tối ưu hóa chi phí sản xuất: Giúp doanh nghiệp phân tích phương án tự sản xuất hoặc mua ngoài với chi phí thấp nhất, tạo nền tảng cho chiến lược giá cạnh tranh;

- Rút ngắn chu kỳ phát triển sản phẩm: Giảm thời gian từ khâu thiết kế đến khi sản phẩm ra thị trường, hạn chế lãng phí và nâng cao giá trị mang lại cho khách hàng;

- Gia tăng khả năng sinh lời: Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng giá bán phù hợp với chi phí, thị trường và giá trị kỳ vọng của khách hàng.

4.2. Kế toán quản trị chi phí Kaizen

4.1.1. Định nghĩa của kế toán quản trị chi phí Kaizen:

Kế toán quản trị chi phí Kaizen tập trung vào việc cải tiến liên tục nhằm giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất trong quá trình hoạt động. “Kaizen” trong tiếng Nhật có nghĩa là cải tiến không ngừng, phản ánh đúng bản chất của phương pháp này.

Khác với kế toán quản trị chi phí mục tiêu (áp dụng chủ yếu ở giai đoạn thiết kế), Kaizen hướng đến việc đáp ứng mục tiêu lợi nhuận của từng kỳ kinh doanh, thông qua việc rà soát và tối ưu toàn bộ quy trình sản xuất – vận hành hiện hữu.

Phương pháp Kaizen chú trọng các cải tiến nhỏ nhưng liên tục, từ năng suất lao động, quy trình làm việc đến việc giảm hao hụt nguyên vật liệu và chi phí phát sinh.

4.1.2. Lợi ích của kế toán quản trị chi phí Kaizen:

- Thúc đẩy cải tiến liên tục: Doanh nghiệp từng bước giảm chi phí thông qua các mục tiêu nhỏ, dễ triển khai và đo lường;

- Tối ưu hóa quy trình sản xuất: Phân tích và cải tiến công nghệ, quy trình giúp giảm chi phí lao động, nguyên vật liệu và chi phí gián tiếp;

- Nâng cao năng lực cạnh tranh: Cắt giảm chi phí hiệu quả, từ đó tăng lợi nhuận và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Việc kết hợp kế toán quản trị chi phí mục tiêu và Kaizen giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí toàn diện trong suốt vòng đời sản phẩm, từ thiết kế đến sản xuất và tiêu thụ.

4.3. Kế toán quản trị chi phí định mức

4.1.1. Định nghĩa của kế toán quản trị chi phí định mức:

Kế toán quản trị chi phí định mức là phương pháp áp dụng cho các doanh nghiệp có quy trình sản xuất ổn định và khả năng xây dựng, quản lý định mức chi phí rõ ràng. Phương pháp này xác lập các mức chi phí tiêu chuẩn làm cơ sở để so sánh với chi phí thực tế phát sinh.

Trong đó, định mức chi phí thường bao gồm hai loại:

Định mức lý tưởng: Chỉ đạt được trong điều kiện sản xuất hoàn hảo;

Định mức thực tế: Có thể đạt được trong điều kiện bình thường, có tính đến thời gian nghỉ ngơi và ngừng máy hợp lý.

4.1.2. Lợi ích của kế toán quản trị chi phí định mức:

- Cung cấp chuẩn mực so sánh để kiểm soát và phân tích chênh lệch chi phí;

- Tạo động lực cho người lao động tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất;

- Giúp số liệu chi phí, giá thành ổn định và dễ dự báo hơn;

- Đơn giản hóa hệ thống kế toán so với phương pháp tập hợp chi phí thực tế.

5. Những lưu ý khi xây dựng kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Để hỗ trợ ra quyết định hiệu quả trong ngắn hạn và hoạch định chiến lược kinh doanh dài hạn, mô hình kế toán quản trị chi phí cần phản ánh thông tin chính xác, kịp thời và có tính ứng dụng cao. Khi xây dựng và triển khai mô hình này, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý một số yếu tố sau:

5.1. Đảm bảo tính đầy đủ và khái quát:

Mô hình kế toán quản trị chi phí cần phản ánh toàn diện vai trò của quản trị chi phí, đặc biệt là khả năng nhận diện, phân loại và kiểm soát chi phí sản xuất – kinh doanh. Thông tin cung cấp phải trung thực, hợp lý và kịp thời, làm cơ sở cho các quyết định quản lý và điều hành.

5.2. Thiết kế mô hình đơn giản, dễ triển khai:

Tính đơn giản giúp mô hình kế toán quản trị chi phí dễ áp dụng và vận hành hiệu quả. Doanh nghiệp cần cân nhắc trình độ chuyên môn của đội ngũ nhân sự và nhà quản trị, đồng thời tối ưu, tinh gọn quy trình sản xuất – kinh doanh nhằm hạn chế sự phức tạp không cần thiết trong hệ thống kế toán quản trị.

5.3. Đáp ứng đúng nhu cầu thông tin của nhà quản trị:

Thông tin từ kế toán quản trị chi phí phải đáp ứng đầy đủ cả dữ liệu tổng hợp và chi tiết, phù hợp với từng giai đoạn trong quá trình quản trị: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát, đánh giá và điều chỉnh. Vì vậy, mô hình cần được xây dựng chặt chẽ, logic và linh hoạt, đảm bảo cung cấp thông tin đúng - đủ - kịp thời cho doanh nghiệp.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.