Lạm dụng AI trong kiểm toán: Khi công nghệ trở thành con dao hai lưỡi

 Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc ngành kiểm toán. Từ phân tích dữ liệu lớn, phát hiện gian lận đến tự động hóa các thủ tục lặp lại, AI giúp kiểm toán viên làm việc nhanh hơn và bao quát hơn. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, lạm dụng AI trong kiểm toán đang trở thành một rủi ro tiềm ẩn, đe dọa chất lượng kiểm toán và giá trị cốt lõi của nghề.

Không thể phủ nhận rằng AI mang lại nhiều lợi ích:

• Phân tích 100% dữ liệu thay vì chỉ chọn mẫu.

• Phát hiện các giao dịch bất thường mà con người dễ bỏ sót.

• Tiết kiệm thời gian cho các thủ tục kiểm toán mang tính lặp lại.

• Hỗ trợ kiểm toán viên tập trung hơn vào các vấn đề trọng yếu và xét đoán nghề nghiệp.

Chính vì những ưu điểm này, AI ngày càng được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn kiểm toán.

Lạm dụng AI xảy ra khi kiểm toán viên:

• Phụ thuộc quá mức vào kết quả AI, coi AI là “người ra quyết định”.

• Thay thế xét đoán nghề nghiệp bằng thuật toán.

• Không hiểu cách AI hoạt động, nhưng vẫn sử dụng kết quả đầu ra.

• Bỏ qua bước kiểm tra, xác minh của con người.

• Sử dụng công cụ AI không được kiểm soát, tiềm ẩn rủi ro về bảo mật và đạo đức nghề nghiệp.

Trong những trường hợp này, AI không còn là công cụ hỗ trợ mà trở thành yếu tố làm suy yếu chất lượng kiểm toán.

Việc lạm dụng AI có thể dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng:

• Sai sót kiểm toán do dữ liệu đầu vào sai hoặc mô hình bị thiên lệch.

• Mất tính hoài nghi nghề nghiệp, một nguyên tắc cốt lõi của kiểm toán.

• Khó giải trình trước khách hàng, cơ quan quản lý khi không thể giải thích logic của AI.

• Rủi ro pháp lý và uy tín cho kiểm toán viên và công ty kiểm toán.

• Giảm vai trò chuyên môn của con người, biến kiểm toán thành một quy trình máy móc.

• Đánh giá rủi ro kiểm toán.

• Đưa ra xét đoán chuyên môn.

• Chịu trách nhiệm cuối cùng về ý kiến kiểm toán.

Để tránh lạm dụng AI trong kiểm toán, cần:

• Xác định rõ phạm vi và mục đích sử dụng AI.

• Luôn có bước soát xét và phê duyệt của con người.

• Đảm bảo minh bạch, khả năng giải trình trong hồ sơ kiểm toán.

• Tuân thủ chuẩn mực kiểm toán, đạo đức nghề nghiệp và quy định bảo mật dữ liệu.

• Đào tạo kiểm toán viên về giới hạn và rủi ro của AI.