Ranh giới giữa Tránh thuế và Trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025: Cẩm nang tuân thủ cho doanh nghiệp
Trong thực tiễn quản lý thuế tại Việt Nam, các khái niệm “trốn thuế” và “tránh thuế” thường bị sử dụng lẫn lộn. Việc hiểu sai hoặc đánh đồng hai hành vi này có thể khiến doanh nghiệp vô tình rơi vào vùng rủi ro pháp lý, bị truy thu thuế, xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ngày 10/12/2025, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 10 đã thông qua Luật Quản lý thuế 2025 Luật số 108/2025/QH15.
Bài viết dưới đây tổng hợp, hệ thống và phân tích toàn diện hai khái niệm trốn thuế và tránh thuế trên cơ sở Luật Quản lý Thuế 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), đồng thời đưa ra cảnh báo rủi ro từ góc nhìn cơ quan thuế, giúp doanh nghiệp và người làm kế toán – tài chính nhận diện đúng và phòng ngừa hiệu quả.
I. TRÁNH THUẾ LÀ GÌ? NHẬN DIỆN HÀNH VI HỢP PHÁP
Tránh thuế (Tax Avoidance) được hiểu là việc người nộp thuế lựa chọn các phương án kinh doanh, tài chính, kế toán hợp pháp nhằm làm giảm số thuế phải nộp, trên cơ sở tuân thủ đúng các quy định của pháp luật thuế.
📖 1. Căn cứ pháp lý:
Pháp luật thuế Việt Nam chưa có khái niệm pháp lý chính thức về tránh thuế, tuy nhiên người nộp thuế không bị coi là vi phạm nếu việc giảm nghĩa vụ thuế được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và không thuộc các hành vi bị cấm theo theo Điều 8 Luật Quản lý thuế 2025.
🔆 2. Đặc điểm của hành vi tránh thuế
- Thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, không thuộc các hành vi bị nghiêm cấm;
- Dựa trên các ưu đãi, miễn – giảm, khấu trừ thuế do pháp luật cho phép;
- Không có yếu tố gian dối, che giấu thông tin hay làm sai lệch bản chất giao dịch;
- Thường gắn với hoạt động lập kế hoạch thuế (tax planning).
🔑 3. Một số hình thức tránh thuế thường gặp trong thực tiễn
- Tận dụng ưu đãi thuế TNDN, TNCN, VAT theo ngành nghề, địa bàn;
- Lựa chọn mô hình tổ chức, hình thức đầu tư có mức thuế suất thấp hơn;
- Phân bổ chi phí hợp lý, hợp lệ, hợp pháp;
- Lựa chọn thời điểm ghi nhận doanh thu, chi phí đúng quy định kế toán – thuế.
⚠️ Lưu ý: Tránh thuế chỉ an toàn khi có hồ sơ, chứng từ và cơ sở pháp lý rõ ràng.
II. TRỐN THUẾ LÀ GÌ? HÀNH VI BỊ NGHIÊM CẤM TUYỆT ĐỐI
Trốn thuế (Tax Evasion) là hành vi cố ý vi phạm pháp luật thuế, thông qua gian dối, che giấu hoặc khai sai thông tin nhằm làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn, miễn, giảm.
📖 1. Căn cứ pháp lý về hành vi trốn thuế
Căn cứ theo Khoản 1 Điều 8 Luật Quản lý thuế 2025:
“Điều 8. Các hành vi bị cấm trong quản lý thuế1. Thông đồng, móc nối, bao che giữa người nộp thuế và công chức quản lý thuế, cơ quan quản lý thuế để chuyển giá, trốn thuế, khoản thu khác, gian lận, trục lợi tiền thuế, tiền ngân sách nhà nước. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tiết lộ hoặc làm rò rỉ thông tin người nộp thuế trái quy định. Làm sai lệch kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về thuế. Gây phiền hà, sách nhiễu đối với người nộp thuế. Lợi dụng để chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép tiền thuế, khoản thu khác.”
👉Như vậy, Luật Quản lý thuế 2025 đã xác lập một ranh giới pháp lý nghiêm ngặt, trong đó trốn thuế và các hành vi thông đồng, bao che nhằm trục lợi tiền thuế là những hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối. Việc quy định rõ ràng này không chỉ nhằm ngăn chặn thất thu ngân sách mà còn là cơ sở để xử lý nghiêm các sai phạm, đảm bảo tính liêm chính và minh bạch trong toàn bộ hệ thống quản lý thuế.
🔔 2. Các hành vi trốn thuế phổ biến
Căn cứ theo Khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025:
“4. Hành vi trốn thuế:a) Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn;b) Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp;c) Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế;d) Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;đ) Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;e) Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định;g) Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu;h) Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế;i) Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế;k) Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế;l) Người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế đối với trường hợp sau đây: không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế có phát sinh số tiền thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.”
👉Như vậy, pháp luật thuế hiện hành đã định danh rõ ràng và liệt kê cụ thể từng hành vi trốn thuế, khẳng định đây là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối, tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao và có thể dẫn đến xử phạt nặng, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm.
⚖️ 3. Hệ quả pháp lý:
Theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt hành vi trốn thuế:
- Phạt tiền 1 lần số thuế trốn đối với người nộp thuế có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên khi thực hiện một trong các hành vi vi phạm nói trên.
- Phạt tiền 1,5 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi trên mà không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.
- Phạt tiền 2 lần số thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi trên mà có một tình tiết tăng nặng.
- Phạt tiền 2,5 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi trên có hai tình tiết tăng nặng.
- Phạt tiền 3 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi trên có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.
III. TRỐN THUẾ CÓ THỂ BỊ TRUY CỨU TRÁNH NHIỆM HÌNH SỰ
Khi hành vi trốn thuế đạt đến ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm không còn dừng ở xử phạt hành chính mà có thể bị xử lý theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
🔍 1. Điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự
Người thực hiện hành vi trốn thuế sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên; hoặc
- Số tiền trốn thuế dưới 100 triệu đồng nhưng đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
🔱 2. Chế tài áp dụng
- Đối với cá nhân:
- Bị phạt tiền từ 100 triệu đồng, hoặc phạt tù lên đến 07 năm, tùy theo mức độ, số tiền trốn thuế và tình tiết tăng nặng.
- Đối với pháp nhân thương mại:
- Phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 10 tỷ đồng;
- Đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm, hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng;
- Ngoài ra, còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 01 đến 03 năm.
👉 Có thể thấy, Điều 200 Bộ luật Hình sự đã thiết lập một “ranh giới pháp lý” rất rõ ràng: Trốn thuế không chỉ là rủi ro tài chính mà là rủi ro hình sự đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân quản lý và sự tồn tại pháp lý của doanh nghiệp.
IV. SO SÁNH TRÁNH THUẾ VÀ TRỐN THUẾ
| Tiêu chí | Tránh thuế | Trốn thuế |
|---|---|---|
| Tính chất pháp lý |
Hợp pháp | Trái pháp luật |
| Bản chất | Lựa chọn phương án tối ưu trong khuôn khổ luật | Gian dối, che giấu |
| Căn cứ xử phạt | Không | Có (hành chính/hình sự) |
| Rủi ro | Rủi ro bị ấn định thuế nếu hồ sơ yếu | Truy thu, phạt, truy cứu TNHS |
V. CẢNH BÁO RỦI RO PHÁP LÝ – GÓC NHÌN CƠ QUAN THUẾ
Từ thực tiễn thanh tra, kiểm tra thuế, cơ quan thuế thường không chỉ nhìn vào “hình thức” mà đặc biệt xem xét bản chất giao dịch. Các dấu hiệu dễ bị cơ quan thuế ấn định là rủi ro cao:
- Giao dịch có mục đích chính là giảm thuế, không có giá trị kinh tế thực;
- Chi phí lớn nhưng thiếu hồ sơ chứng minh, hợp đồng mang tính hình thức;
- Giao dịch liên kết nhưng giá không theo nguyên tắc giao dịch độc lập;
- Doanh nghiệp nhiều năm liên tục lỗ nhưng vẫn mở rộng hoạt động;
- Thay đổi mô hình kinh doanh bất thường ngay trước kỳ quyết toán thuế.
KẾT LUẬN
Tránh thuế và trốn thuế chỉ cách nhau một ranh giới rất mong manh – đó là tính trung thực, bản chất giao dịch và mức độ tuân thủ pháp luật. Doanh nghiệp chỉ thực sự an toàn khi chiến lược thuế được xây dựng trên nền tảng minh bạch, có căn cứ pháp lý rõ ràng và sẵn sàng giải trình với cơ quan thuế.
👉 Trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng tăng cường thanh tra dựa trên phân tích rủi ro, việc hiểu đúng và phân biệt rõ hai khái niệm này không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp.
Công ty AGS xin chân thành cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này, hy vọng bài viết đã mang lại cái nhìn rõ nét nhất về Luật Quản lý thuế 2025. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật các hướng dẫn chi tiết về lộ trình áp dụng luật vào năm 2026.
Thông tin khác
Thông tin tuyển dụng và hướng dẫn
Thông tin tuyển dụng và Hướng dẫnAGS luôn mở rộng cánh cửa cho những ứng viên muốn thử thách bản thân trong lĩnh vực Kế toán - Kiểm toán - Ngôn ngữ Nhật - Pháp lý - Nhân sự. Xem chi tiết bài viết để biết thêm về Thông tin tuyển dụng tại AGS bạn nhé!
.png)
Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/hanh-vi-tron-thue-se-bi-xu-ly-hanh-chinh-hinh-su-nhu-the-nao-co-phai-bi-xu-phat-hanh-chinh-roi-thi--8049.html
.jpg)
