Tương Lai Tài Chính Doanh Nghiệp: Sẵn Sàng Đón Đầu Làn Sóng Tiêu Chuẩn Kế Toán Mới (IFRS/VAS)

1. IFRS và VAS Mới: Khác Biệt Cơ Bản và Tầm Quan Trọng

IFRS: Ngôn Ngữ Tài Chính Toàn Cầu

Một số điểm khác biệt nổi bật so với VAS hiện tại:

• Tài sản và Nợ phải trả: IFRS ưu tiên đánh giá theo giá trị hợp lý trên thị trường, trái ngược với xu hướng dựa vào giá gốc lịch sử của VAS, dẫn đến việc ghi nhận lãi/lỗ chưa thực hiện.

• Tài sản Thuê (IFRS 16 - Leases): Hầu hết các hợp đồng thuê tài sản sẽ được ghi nhận trên Bảng Cân đối Kế toán dưới dạng Tài sản Quyền sử dụng và Nợ phải trả thuê, xóa bỏ khái niệm thuê hoạt động khỏi Bảng Cân đối Kế toán.

• Doanh thu từ Hợp đồng với Khách hàng (IFRS 15): Áp dụng mô hình 5 bước chặt chẽ để ghi nhận doanh thu, đặc biệt quan trọng với các ngành Xây dựng, Công nghệ và Viễn thông.

• Dự phòng Tổn thất Tín dụng (IFRS 9): Thay đổi từ mô hình "tổn thất đã phát sinh" sang mô hình "tổn thất dự kiến" (Expected Credit Loss - ECL), đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động đánh giá rủi ro và trích lập dự phòng sớm hơn.

VAS Mới: Hài Hòa và Hiện Đại Hóa

Mặc dù Việt Nam đang trong lộ trình áp dụng IFRS, Bộ Tài chính vẫn song song rà soát và bổ sung các Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) hiện hành nhằm thu hẹp khoảng cách với IFRS. Điều này giúp doanh nghiệp có sự chuyển tiếp mềm dẻo hơn, đảm bảo BCTC vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước đồng thời dần tiệm cận với thông lệ quốc tế.

2. Thách Thức và Cơ Hội cho Doanh Nghiệp Việt Nam

Thách Thức

1. Thay đổi Hệ thống Dữ liệu và Công nghệ: Việc chuyển đổi sang IFRS đòi hỏi thay đổi lớn trong hệ thống phần mềm kế toán (ERP), quy trình thu thập dữ liệu và báo cáo để xử lý các tính toán phức tạp như ECL hay Giá trị Hợp lý.

2. Nguồn nhân lực: Thiếu hụt đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm sâu về IFRS và có khả năng chuyển đổi dữ liệu từ VAS sang IFRS.

3. Chi phí và Thời gian: Quá trình chuyển đổi là một dự án lớn, tiêu tốn nhiều chi phí tư vấn và thời gian đào tạo.

Cơ Hội

1. Tiếp cận Nguồn Vốn Toàn cầu: BCTC lập theo IFRS được chấp nhận rộng rãi, giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức tài chính quốc tế.

2. Minh bạch và Giá trị Thực: BCTC phản ánh trung thực hơn về hiệu quả kinh doanh và tình hình tài chính thực tế của doanh nghiệp, nâng cao uy tín và giá trị thị trường.

3. Cải thiện Hiệu quả Quản trị: Việc áp dụng IFRS buộc doanh nghiệp phải chuẩn hóa quy trình, tăng cường quản trị rủi ro và dự báo tài chính tốt hơn.

3. Lộ Trình Chuẩn Bị Tối Ưu cho Doanh Nghiệp

Để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, doanh nghiệp cần thực hiện một lộ trình bài bản:

Giai đoạn 1: Đánh giá Tác động và Lập Kế hoạch

• Phân tích khoảng trống (Gap Analysis): Đánh giá chi tiết sự khác biệt giữa VAS hiện tại và các IFRS cần áp dụng.

• Xác định các Vấn đề Trọng yếu: Tập trung vào các chuẩn mực có ảnh hưởng lớn nhất đến ngành nghề và cấu trúc tài sản/nợ phải trả của công ty (Ví dụ: IFRS 9 cho ngành Tài chính, IFRS 16 cho ngành Hàng không, Bán lẻ).

Giai đoạn 2: Phát triển và Tùy chỉnh Hệ thống

• Nâng cấp Hệ thống IT: Điều chỉnh hoặc thay thế phần mềm kế toán để hỗ trợ việc ghi nhận, tính toán kép (VAS và IFRS) và tạo báo cáo theo các yêu cầu mới.

• Xây dựng Chính sách Kế toán IFRS: Thiết lập bộ chính sách và sổ tay hướng dẫn chi tiết cho từng nghiệp vụ theo IFRS.

Giai đoạn 3: Đào tạo và Thử nghiệm

• Đào tạo chuyên sâu: Tổ chức các khóa học IFRS cho toàn bộ nhân sự kế toán, tài chính và quản lý cấp cao.

• Lập Báo cáo Song song (Dual Reporting): Thực hiện báo cáo kép trong ít nhất một kỳ kế toán để xác định và điều chỉnh các lỗi sai sót, đảm bảo tính chính xác trước khi áp dụng chính thức.

Giai đoạn 4: Hoàn thiện và Áp dụng

• Kiểm toán Báo cáo Chuyển đổi: Phối hợp chặt chẽ với đơn vị kiểm toán để kiểm tra BCTC IFRS đầu tiên và các thuyết minh đi kèm.

• Truyền thông Nội bộ và Bên ngoài: Đảm bảo các bên liên quan hiểu rõ những thay đổi trong BCTC.

Sự xuất hiện của các tiêu chuẩn kế toán mới, dù là IFRS hay VAS được cập nhật, không chỉ là gánh nặng tuân thủ mà còn là cơ hội chiến lược để doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị, tăng cường niềm tin với thị trường và mở rộng cánh cửa tiếp cận nguồn vốn quốc tế.