Lợi ích và thách thức ngành kiểm toán khi có tác động AI

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang thay đổi mạnh mẽ cách thức hoạt động của nghề kiểm toán. Công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (big data), điện toán đám mây và tự động hóa cơ hội để tăng tính chính xác, tốc độ và minh bạch trong quá trình kiểm toán. Từ việc tự động phân tích hàng triệu dòng dữ liệu đến khả năng nhận diện bất thường và dự báo rủi ro, AI đang tái định nghĩa tiêu chuẩn về tốc độ, độ chính xác và tính minh bạch.  Việc ứng dụng những công nghệ này cũng đặt ra nhiều thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp về năng lực chi phí và đạo đức. Hãy cùng AGS tìm hiểu về những lợi ích và thách thức của ngành kiểm toán khi có tác động của AI nhé!

1. Tổng quan về trí tuệ nhân tạo:

 - Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần định hình lại bức tranh của ngành kiểm toán. Bước sang năm 2025, AI không chỉ dừng ở hỗ trợ mà đã trở thành trụ cột quan trọng giúp kiểm toán viên nâng cao hiệu quả công việc.
 - Trí tuệ nhân tạo (AI) trong kiểm toán là việc sử dụng công nghệ AI để tự động thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu tài chính, giúp phát hiện sai sót hoặc rủi ro nhanh hơn và chính xác hơn. Công nghệ này hỗ trợ kiểm toán viên trong việc đối chiếu số liệu, nhận diện bất thường và lập báo cáo theo chuẩn mực kế toán, từ đó nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của quá trình kiểm toán.
 - Năm 2026 được xem là cột mốc quan trọng khi trí tuệ nhân tạo (AI) kiểm toán không còn là xu hướng thử nghiệm mà trở thành công cụ cốt lõi. Doanh nghiệp ngày càng đòi hỏi tốc độ, tính minh bạch và khả năng dự báo, và đây chính là lúc trí tuệ nhân tạo (AI) phát huy tối đa sức mạnh. Sự thay đổi của thị trường cùng áp lực cạnh tranh buộc các công ty kiểm toán và doanh nghiệp phải áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kiểm toán để giữ vững vị thế và nâng cao năng lực. 
AI ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào kiểm toán

2. Xu hướng và sức mạnh của AI trong ngành kiểm toán:

 - AI không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành công cụ không thể thiếu trong quy trình kiểm toán hiện đại. Các phần mềm AI như MindBridge, CaseWare IDEA, hay EY Helix được thiết kế để:
   + Phân tích hàng triệu dòng dữ liệu kế toán trong vài phút.
   + Phát hiện các mẫu bất thường (anomalies), dấu hiệu gian lận, sai lệch hoặc bất tuân chuẩn mực.
   + Tự động kiểm tra đối chiếu (reconciliation) và xác minh chứng từ.
   + Hỗ trợ lập báo cáo kiểm toán nhanh chóng, giảm sai sót thủ công.
 - Theo báo cáo của Deloitte (2024), hơn 67% công ty kiểm toán lớn đã ứng dụng ít nhất một giải pháp AI trong quy trình kiểm toán nội bộ hoặc kiểm toán báo cáo tài chính. AI giúp tăng tốc độ, độ chính xác và khả năng bao quát dữ liệu, đặc biệt khi lượng thông tin tài chính ngày càng khổng lồ.
Các tổ chức quốc tế như IFAC, IAASB và ACCA đều nhấn mạnh vai trò của AI trong kiểm toán tương lai.
  - ACCA (Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc). Trong báo cáo “The Future of Audit in the AI Era” (2024), ACCA dự báo đến năm 2030:
    + 90% quy trình kiểm toán sẽ có yếu tố tự động hóa.
    + Kiểm toán viên cần thành thạo kỹ năng dữ liệu và công nghệ.
    + AI không thay thế mà là “đồng nghiệp kỹ thuật số” hỗ trợ con người.
 - IAASB (Hội đồng Chuẩn mực Kiểm toán và Đảm bảo Quốc tế): IAASB đã đưa AI và công nghệ dữ liệu vào “Technology Position Paper 2025”, nhấn mạnh việc điều chỉnh chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) để phù hợp với môi trường kỹ thuật số và dữ liệu lớn (Big Data).
 - Các Big4 toàn cầu: PwC đầu tư hơn 1 tỷ USD vào chiến lược “AI Audit Cloud”.
KPMG hợp tác với Microsoft Azure AI để phát triển nền tảng kiểm toán tự động.
Deloitte ra mắt hệ thống Omnia – một nền tảng kiểm toán AI toàn diện, ứng dụng học sâu để đánh giá rủi ro.
Hiệp hội kế toán công chứng Anh quốc

3. Lợi ích của trí tuệ nhân tạo AI trong kiểm toán:

 - Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những công nghệ có tác động lớn nhất đến ngành kiểm toán. Việc ứng dụng AI không chỉ giúp tối ưu quy trình làm việc, mà còn mở ra nhiều cơ hội mới trong việc nâng cao chất lượng và tính minh bạch của báo cáo tài chính. Dưới đây là toàn bộ những lợi ích của trí tuệ nhân tạo AI trong kiểm toán:
   + Tăng hiệu suất làm việc: AI có khả năng xử lý và phân tích khối lượng dữ liệu tài chính – kế toán khổng lồ chỉ trong thời gian ngắn. Điều này giúp rút ngắn quy trình kiểm tra, tổng hợp và lập báo cáo. Nhờ vậy, kiểm toán viên có nhiều thời gian hơn để tập trung vào các nhiệm vụ chiến lược và phân tích chuyên sâu thay vì công việc thủ công lặp lại.
   + Nâng cao độ chính xác và kiểm soát rủi ro: Một trong những lợi ích nổi bật của AI là khả năng phát hiện bất thường, sai lệch hoặc dấu hiệu gian lận mà con người dễ bỏ sót. Bằng việc đưa ra cảnh báo sớm, hệ thống giúp doanh nghiệp và kiểm toán viên kịp thời xử lý, giảm thiểu rủi ro và hạn chế sai sót do yếu tố chủ quan.
   + Đảm bảo minh bạch, tuân thủ chuẩn mực quốc tế: AI hỗ trợ đối chiếu dữ liệu theo các chuẩn mực kế toán quốc tế như IFRS và VAS, góp phần xây dựng báo cáo tài chính minh bạch, chuẩn xác và phù hợp với yêu cầu toàn cầu. Điều này không chỉ nâng cao uy tín của doanh nghiệp mà còn giúp tăng khả năng đáp ứng yêu cầu pháp lý.
   + Hỗ trợ ra quyết định nhanh: Với khả năng cung cấp phân tích chuyên sâu và báo cáo gần như tức thời, AI giúp ban lãnh đạo doanh nghiệp phản ứng kịp thời trước biến động thị trường. Đây là yếu tố then chốt trong môi trường kinh doanh cạnh tranh và thay đổi nhanh chóng hiện nay.
   + Vận hành liên tục 24/7: Khác với con người, AI có thể làm việc liên tục không ngừng nghỉ. Việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu kiểm toán diễn ra 24/7, đảm bảo tiến độ công việc và nâng cao hiệu quả hoạt động, ngay cả ngoài giờ hành chính.
   + Cải thiện chất lượng kiểm toán: Sử dụng AI hoặc phân tích dữ liệu để phát hiện rủi ro, gian lận, kiểm tra kiểm soát nội bộ tốt hơn. Bài Perception of digital transformation effect on audit quality: the case of Vietnam ghi nhận mối quan hệ tích cực giữa chuyển đổi số và chất lượng kiểm toán trong mắt các chuyên gia. 
   + Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kế toán - kiểm toán có nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường sang các nước khác nhờ kết nối internet. Cuộc CMCN là cơ hội tạo động lực để các kế toán - kiểm toán viên, các tổ chức hành nghề kế toán - kiểm toán phát triển, nắm bắt và thay đổi kịp thời để thích nghi với công nghệ mới, nâng cao năng suất lao động và chất lượng công việc.

4. Thách thức khi áp dụng trí tuệ nhân tạo AI trong kiểm toán:

 - Bên cạnh những cơ hội lớn mà Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại, ngành kế toán – kiểm toán Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Dưới đây là những thách thức khi áp dụng trí tuệ nhân tạo AI trong ngành kiểm toán:
   + Thứ nhất, việc áp dụng các chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế vẫn còn nhiều vướng mắc. Mặc dù Việt Nam đã xây dựng hệ thống chuẩn mực riêng phù hợp với điều kiện kinh tế trong nước, nhưng một số chuẩn mực chưa tiệm cận thông lệ quốc tế, gây khó khăn cho quá trình hội nhập. Vì vậy, cần nghiên cứu, cập nhật đồng bộ các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là liên quan đến giá trị hợp lý và công cụ tài chính.
   + Thứ hai, hệ thống pháp lý cho hoạt động kế toán – kiểm toán chưa thật sự đồng bộ và hiệu quả, khiến việc triển khai vào thực tế còn nhiều hạn chế.
   + Thứ ba, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn thiếu. Để làm việc trong môi trường quốc tế, lao động ngành này không chỉ cần kiến thức chuyên môn vững vàng mà còn phải đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và có phong cách làm việc chuyên nghiệp, hiệu quả.
   + Thứ tư, hạ tầng công nghệ thông tin của Việt Nam vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư nâng cấp hệ thống, cải thiện chất lượng dữ liệu và hợp tác với các đối tác uy tín để đảm bảo an toàn thông tin. Chi phí triển khai AI, bao gồm ngân sách cho phần mềm, hạ tầng công nghệ và đào tạo nhân sự, là một thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty kiểm toán nhỏ. 
   + Thứ năm, sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt khi các doanh nghiệp nước ngoài tham gia thị trường. Nếu không đổi mới và nâng cao năng lực, nhiều công ty trong nước có thể phải thu hẹp quy mô, thậm chí rút lui khỏi thị trường.
   + Thứ sáu, tư duy quản lý theo lối cũ và văn hóa doanh nghiệp chậm đổi mới cũng là rào cản lớn. Các công ty kế toán – kiểm toán cần thay đổi tư duy, xây dựng chiến lược vận hành dựa trên công nghệ số để tạo bước đột phá và phát triển bền vững.
   + AI chỉ thực sự hiệu quả khi có nguồn dữ liệu chất lượng cao để huấn luyện. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với vấn đề dữ liệu không đầy đủ, không đồng nhất hoặc lưu trữ thủ công. Điều này làm cho việc huấn luyện hệ thống AI trở nên khó khăn và không chính xác, ảnh hưởng đến kết quả phân tích và kiểm toán.
Hạn chế về công nghệ thông tin trong kiểm toán

5. Kỹ năng cần có để không bị thay thế bởi AI:

 - Theo khuyến nghị của IFAC & World Economic Forum (2025), kiểm toán viên thế hệ mới cần phát triển 5 nhóm kỹ năng chính:
   + Tư duy phân tích & phản biện (Critical Thinking): Đánh giá dữ liệu, hiểu nguyên nhân đằng sau kết quả AI đưa ra.
   + Kỹ năng công nghệ (Tech Literacy): Sử dụng thành thạo các nền tảng phân tích dữ liệu, RPA, Python, Power BI, hoặc MindBridge.
   + Hiểu biết về rủi ro & bảo mật dữ liệu (Data Governance): Đảm bảo quy trình AI tuân thủ đạo đức nghề nghiệp, bảo mật và tuân thủ pháp luật.
   + Giao tiếp & tư vấn (Advisory Skills): Trở thành người tư vấn chiến lược, không chỉ là người “kiểm tra sổ sách”.
   + Đạo đức nghề nghiệp & trách nhiệm xã hội: Giữ niềm tin công chúng — thứ mà máy móc không thể thay thế.
“AI không lấy đi việc làm của kiểm toán viên; nó loại bỏ những công việc nhàm chán, để con người tập trung vào những giá trị thực sự.”

6. Sự thay đổi của kiểm toán khi ứng dụng AI:

 - Phó tổng Kiểm toán Nhà nước Bùi Quốc Dũng cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tái định hình nghề kiểm toán, nhưng không thể thay thế được con người.
Phó tổng Kiểm toán Nhà nước Bùi Quốc Dũng
Tại hội thảo quốc tế về nâng cao năng lực kiểm toán ngày 13/10, Phó tổng Kiểm toán Nhà nước Bùi Quốc Dũng nhận định sự phát triển của AI cho phép cơ quan kiểm toán quét, xử lý toàn bộ tập dữ liệu, giảm yếu tố chủ quan trong đánh giá.
 - Theo ông, các thuật toán học máy, học sâu giúp chuyển đổi khối lượng lớn văn bản, hồ sơ thành thông tin có thể truy cập, đối chiếu. Việc này giúp kiểm toán viên phát hiện sai phạm và có thể dự báo xu hướng, sai sót... để can thiệp sớm. Song Phó tổng Kiểm toán Nhà nước cho rằng AI không thể thay thế con người bởi kinh nghiệm, trực giác và đạo đức nghề nghiệp vẫn là những nhân tố quyết định chất lượng kiểm toán viên. Ông dẫn chứng một báo cáo quyết toán thuế của doanh nghiệp được lập với sự hỗ trợ của các phần mềm chuyên ngành có thể rất "chuẩn mực, đẹp mắt" nên AI khó phát hiện sai sót. Tuy nhiên, kiểm toán viên có thể phát hiện ra những dấu hiệu đáng ngờ nhờ kinh nghiệm và sự nhạy bén.
"AI là công cụ hỗ trợ, giúp tăng hiệu quả, chứ không thể thay thế hoàn toàn kiểm toán viên", ông Dũng nói. Theo ông, điều này đòi hỏi kiểm toán viên phải có trình độ, năng lực sử dụng công nghệ để xử lý những công việc mà trí tuệ nhân tạo không thể đảm nhiệm.
 - Trí tuệ nhân tạo chắc chắn sẽ là “trợ lý đắc lực” giúp kiểm toán viên nâng cao hiệu quả công việc, mở rộng phạm vi kiểm toán và dự báo rủi ro chính xác hơn. Tuy nhiên, giá trị con người bao gồm tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và khả năng phán đoán vẫn là yếu tố cốt lõi mà máy móc không thể thay thế.
Nguồn: Cơ hội thách thức nghề Kế toán, Kiểm toán Việt Nam trong bối cảnh công nghệ số - Công Thương.
https://ojs.tapchicongthuong.vn/vi/ojs-post/co-hoi-va-thach-thuc-cua-nghe-ke-toan-kiem-toan-viet-nam-trong-boi-canh-cong-nghe-so-105782.htm?utm

Thông tin khác

Next Post Previous Post