Chuẩn hóa Kế toán và Kiểm toán Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Một điểm đáng chú ý được nhấn mạnh tại hội thảo là sự thay đổi trong nhận thức về vai trò của dữ liệu tài chính. Trước đây, ở nhiều doanh nghiệp, dữ liệu kế toán chủ yếu được xem là công cụ phục vụ mục đích tuân thủ pháp luật, lập báo cáo tài chính và quyết toán thuế với cơ quan quản lý. Thông tin kế toán thường chỉ được sử dụng sau khi kỳ kế toán kết thúc, mang tính phản ánh quá khứ nhiều hơn là hỗ trợ quản trị. Tuy nhiên, trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt và biến động nhanh chóng hiện nay, cách tiếp cận đó không còn phù hợp. Dữ liệu tài chính đang dần được nhìn nhận như một tài sản chiến lược, có giá trị tương đương với vốn, công nghệ hay nguồn nhân lực. Khi được thu thập, chuẩn hóa và phân tích đúng cách, dữ liệu tài chính có thể trở thành nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác hơn.

4.1. Dự báo dòng tiền

Một trong những giá trị lớn nhất của dữ liệu tài chính là khả năng hỗ trợ dự báo dòng tiền. Thay vì chỉ ghi nhận các khoản thu - chi đã phát sinh, doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu lịch sử kết hợp với xu hướng bán hàng, công nợ phải thu, kế hoạch thanh toán và các yếu tố thị trường để dự đoán dòng tiền trong tương lai. Khả năng dự báo này giúp doanh nghiệp chủ động cân đối nguồn vốn, chuẩn bị kế hoạch thanh toán cho nhà cung cấp, trả lương nhân sự và thực hiện các nghĩa vụ tài chính đúng hạn. Đặc biệt trong giai đoạn thị trường biến động, việc dự báo dòng tiền chính xác có thể giúp doanh nghiệp tránh được tình trạng thiếu hụt thanh khoản hoặc phải huy động vốn khẩn cấp với chi phí cao.

4.2. Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn

Dữ liệu tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả sử dụng vốn. Thông qua các chỉ tiêu như vòng quay vốn lưu động, tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư hay hiệu quả sử dụng tài sản, doanh nghiệp có thể xác định nguồn vốn đang được khai thác hiệu quả ở đâu và đang bị lãng phí ở đâu. Việc phân tích này giúp ban lãnh đạo đưa ra quyết định phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, ưu tiên các hoạt động mang lại giá trị gia tăng cao và hạn chế những khoản đầu tư có hiệu quả thấp. Trong bối cảnh chi phí vốn ngày càng tăng, quản trị hiệu quả sử dụng vốn trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

4.3. Phân tích chi phí theo từng sản phẩm hoặc dự án

Một lợi ích quan trọng khác là khả năng phân tích chi phí theo từng sản phẩm, dịch vụ hoặc dự án. Nếu chỉ theo dõi tổng chi phí toàn doanh nghiệp, nhà quản trị sẽ khó xác định hoạt động nào đang tạo ra lợi nhuận thực sự. Khi dữ liệu được tổ chức theo từng đối tượng quản trị, doanh nghiệp có thể biết chính xác chi phí nguyên vật liệu, nhân công, vận hành và chi phí gián tiếp của từng sản phẩm hoặc dự án. Điều này hỗ trợ mạnh mẽ cho việc định giá bán, tối ưu cơ cấu sản phẩm, kiểm soát chi phí và loại bỏ những hoạt động kém hiệu quả. Đối với các doanh nghiệp sản xuất, xây dựng, công nghệ hoặc dịch vụ có nhiều dự án đồng thời, khả năng phân tích chi phí chi tiết là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị và tối đa hóa lợi nhuận.

4.4. Nhận diện sớm nguy cơ mất cân đối tài chính

Dữ liệu tài chính được cập nhật theo thời gian thực còn giúp doanh nghiệp nhận diện sớm các dấu hiệu mất cân đối tài chính. Những biến động như công nợ phải thu tăng bất thường, hàng tồn kho tồn đọng kéo dài, chi phí tài chính tăng nhanh hoặc dòng tiền hoạt động suy giảm đều có thể được phát hiện thông qua hệ thống cảnh báo và phân tích dữ liệu.Việc phát hiện sớm các rủi ro này giúp doanh nghiệp có thời gian điều chỉnh chiến lược kinh doanh, tái cơ cấu chi phí, kiểm soát công nợ hoặc tìm kiếm nguồn vốn bổ sung trước khi tình trạng tài chính trở nên nghiêm trọng. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa quản trị tài chính hiện đại và cách quản lý mang tính phản ứng sau khi vấn đề đã xảy ra.

4.5. Hỗ trợ xây dựng kế hoạch đầu tư và mở rộng kinh doanh

Bên cạnh việc kiểm soát hoạt động hiện tại, dữ liệu tài chính còn là nền tảng để xây dựng kế hoạch đầu tư và mở rộng kinh doanh. Khi doanh nghiệp muốn mở thêm chi nhánh, đầu tư dây chuyền sản xuất, phát triển sản phẩm mới hoặc tham gia thị trường mới, các quyết định này cần dựa trên dữ liệu tài chính đáng tin cậy thay vì chỉ dựa vào cảm tính. Thông qua việc phân tích doanh thu, biên lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng, khả năng hoàn vốn và nhu cầu vốn đầu tư, doanh nghiệp có thể đánh giá tính khả thi của từng phương án mở rộng, từ đó lựa chọn chiến lược phù hợp với năng lực tài chính và mục tiêu phát triển dài hạn.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm tại hội thảo là khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Đây là nhóm doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam nhưng cũng là nhóm gặp nhiều khó khăn nhất trong việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng và các tổ chức tài chính.

Trong những năm gần đây, ngành ngân hàng đã đẩy mạnh chuyển đổi số với nhiều giải pháp hiện đại như ngân hàng số, chấm điểm tín dụng tự động, định danh điện tử (eKYC) và phân tích dữ liệu khách hàng theo thời gian thực. Tuy nhiên, việc số hóa quy trình cấp tín dụng không đồng nghĩa với việc mọi doanh nghiệp đều dễ dàng vay được vốn. Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất vẫn nằm ở chất lượng hệ thống kế toán và mức độ minh bạch của thông tin tài chính. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay vẫn duy trì hệ thống kế toán mang tính đối phó, chủ yếu phục vụ mục đích kê khai thuế hơn là quản trị tài chính. Việc sử dụng nhiều bảng tính thủ công, quy trình ghi nhận chưa thống nhất hoặc thiếu kiểm soát nội bộ khiến số liệu kế toán khó phản ánh chính xác tình hình hoạt động của doanh nghiệp. Khi ngân hàng tiến hành thẩm định hồ sơ vay vốn, những hạn chế này làm giảm đáng kể mức độ tin cậy của thông tin tài chính.

Bên cạnh đó, báo cáo tài chính thiếu minh bạch cũng là nguyên nhân phổ biến khiến doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng. Không ít trường hợp doanh thu, chi phí và lợi nhuận chưa được ghi nhận đầy đủ hoặc có sự chênh lệch giữa số liệu quản trị nội bộ và số liệu kê khai với cơ quan thuế. Điều này khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác năng lực tài chính, khả năng tạo dòng tiền và mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Một vấn đề khác là dữ liệu tài chính không được cập nhật đầy đủ và kịp thời. Trong môi trường kinh doanh biến động nhanh, các tổ chức tín dụng cần thông tin gần với thời điểm hiện tại để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp chỉ lập báo cáo theo quý hoặc theo năm, thiếu các báo cáo quản trị dòng tiền, công nợ và hiệu quả hoạt động theo thời gian thực. Điều này làm giảm khả năng phản ánh đúng sức khỏe tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm xin cấp tín dụng.

Ngoài ra, khả năng chứng minh hiệu quả hoạt động còn hạn chế cũng là một điểm yếu của nhiều SME. Do thiếu hệ thống phân tích dữ liệu và báo cáo quản trị chuyên sâu, doanh nghiệp khó chứng minh với ngân hàng rằng hoạt động kinh doanh đang tạo ra dòng tiền ổn định, sử dụng vốn hiệu quả và có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai. Trong khi đó, các tổ chức tín dụng ngày càng chú trọng đến khả năng tạo dòng tiền thực tế thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm như trước đây. Theo các chuyên gia tại hội thảo, giải pháp căn bản để tháo gỡ khó khăn này là chuẩn hóa hệ thống kế toán và nâng cao tính minh bạch tài chính. Khi doanh nghiệp áp dụng quy trình kế toán thống nhất, sử dụng phần mềm quản trị hiện đại và ghi nhận đầy đủ các giao dịch phát sinh, dữ liệu tài chính sẽ trở nên đáng tin cậy hơn. Việc công khai và minh bạch thông tin không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn góp phần xây dựng niềm tin với ngân hàng, nhà đầu tư và các đối tác tài chính.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, minh bạch tài chính còn mang lại nhiều lợi ích vượt ra ngoài phạm vi vay vốn truyền thống. Doanh nghiệp có hệ thống dữ liệu tài chính rõ ràng sẽ dễ dàng tham gia các chương trình xếp hạng tín nhiệm, tiếp cận quỹ đầu tư, huy động vốn cổ phần hoặc hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế. Đặc biệt, xu hướng tín dụng xanh và tài chính bền vững đang mở ra cơ hội mới cho những doanh nghiệp có khả năng cung cấp thông tin minh bạch về hoạt động tài chính, môi trường và quản trị. 

Bên cạnh đó, ESG và kế toán bền vững trở thành xu hướng tất yếu. Hội thảo cũng nhấn mạnh tác động của các xu hướng toàn cầu như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, báo cáo ESG và kế toán các-bon đối với nghề kế toán, kiểm toán. Trong tương lai, doanh nghiệp sẽ không chỉ phải báo cáo doanh thu và lợi nhuận mà còn cần cung cấp thông tin về:Phát thải khí nhà kính.

Nguồn: Nhận diện đầy đủ các xu hướng mới của ngành Kế toán, Kiểm toán trong kỷ nguyên số - https://thoibaotaichinhvietnam.vn/nhan-dien-day-du-cac-xu-huong-moi-cua-nganh-ke-toan-kiem-toan-trong-ky-nguyen-so-201326.html