Thông tư 109/2026/TT-BTC và quy định mới về dịch vụ thuế

1. Toàn cảnh quy định mới về dịch vụ làm thủ tục thuế

Thông tư 109/2026/TT-BTC được xây dựng nhằm hướng dẫn việc quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế theo quy định của pháp luật quản lý thuế.

Một trong những điểm đáng chú ý là cách tiếp cận trong quản lý hoạt động dịch vụ thuế có sự thay đổi so với trước đây. Thay vì tập trung chủ yếu vào các thủ tục hành chính trước khi hoạt động, quy định mới chú trọng hơn đến việc bảo đảm điều kiện trong quá trình cung cấp dịch vụ, năng lực của người thực hiện và công tác kiểm tra sau khi hoạt động.

Các nội dung được quy định tập trung vào ba nhóm chính gồm đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế, cập nhật kiến thức và kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc tự kiểm soát của các tổ chức và cá nhân cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng điều kiện tại thời điểm bắt đầu hoạt động mà còn phải duy trì các điều kiện cần thiết trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ cho khách hàng.

Đồng thời, người hành nghề cũng cần thường xuyên cập nhật các quy định mới về thuế, kế toán và những nội dung có liên quan để bảo đảm chất lượng dịch vụ.

2. Điều kiện hoạt động: Doanh nghiệp và người hành nghề cần đáp ứng gì?

Thông tư 109/2026/TT-BTC quy định về các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế. Việc cung cấp dịch vụ phải được thực hiện bởi chủ thể đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật.

Đối với đại lý thuế, một trong những vấn đề cần quan tâm là điều kiện về nhân sự thực hiện dịch vụ. Đại lý thuế phải bảo đảm có người đáp ứng yêu cầu chuyên môn để thực hiện các công việc liên quan đến dịch vụ thuế.

Theo quy định mới, đại lý thuế phải có tối thiểu 02 người làm việc toàn thời gian đáp ứng điều kiện theo quy định. Đây là yêu cầu mà doanh nghiệp cần lưu ý khi tổ chức và duy trì bộ máy nhân sự.

Bên cạnh điều kiện đối với tổ chức, năng lực của người trực tiếp thực hiện dịch vụ cũng được quan tâm. Người hành nghề phải đáp ứng các yêu cầu về trình độ, chuyên môn và năng lực nghiệp vụ theo quy định.

Đối với người có nhu cầu tham gia đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế, bằng cấp cũng là một trong những điều kiện quan trọng. Người đăng ký thông thường phải có bằng tốt nghiệp đại học hoặc sau đại học thuộc các nhóm ngành phù hợp như kinh tế, thuế, tài chính, kế toán, kiểm toán hoặc luật.

Trường hợp tốt nghiệp ngành khác, người đăng ký vẫn có thể đáp ứng điều kiện nếu chương trình đào tạo có tỷ lệ nhất định các môn học liên quan đến kinh tế, tài chính, kế toán, kiểm toán, thuế và phân tích hoạt động tài chính theo quy định.

Quy định này tạo điều kiện cho những người có nền tảng chuyên môn khác nhưng vẫn được đào tạo các nội dung liên quan đến lĩnh vực thuế và tài chính.

Ngoài năng lực chuyên môn, người cung cấp dịch vụ cũng cần chú ý đến trách nhiệm trong quá trình thực hiện công việc, đặc biệt là việc bảo mật thông tin của người nộp thuế và thực hiện đúng phạm vi dịch vụ được thỏa thuận.

3. Đánh giá năng lực chuyên môn: Những yêu cầu người hành nghề cần biết

Một nội dung quan trọng của Thông tư 109/2026/TT-BTC là quy định về đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế.

Để tham gia hoạt động dịch vụ làm thủ tục về thuế, người hành nghề cần có kiến thức phù hợp với tính chất công việc. Việc đánh giá năng lực nhằm kiểm tra mức độ đáp ứng về chuyên môn trước khi cá nhân tham gia thực hiện dịch vụ.

Hồ sơ đăng ký đánh giá năng lực bao gồm đơn đăng ký theo mẫu quy định và giấy tờ chứng minh trình độ chuyên môn. Trường hợp bằng tốt nghiệp thuộc ngành khác với các nhóm ngành được quy định, người đăng ký có thể phải cung cấp bảng điểm để chứng minh đáp ứng yêu cầu về nội dung đào tạo.

Đối với người nước ngoài, hồ sơ còn có thể bao gồm hộ chiếu và các giấy tờ liên quan theo quy định.

Nội dung đánh giá tập trung vào hai nhóm kiến thức chính là pháp luật về thuế và kế toán. Tùy từng kỳ đánh giá, việc kiểm tra có thể được thực hiện trên giấy hoặc trên máy tính, theo hình thức phù hợp với quy định của cơ quan có thẩm quyền.

Một điểm đáng chú ý là người tham gia không nhất thiết phải hoàn thành tất cả nội dung trong cùng một lần. Kết quả môn đạt yêu cầu có thể được bảo lưu trong thời hạn theo quy định, tạo điều kiện cho người tham gia tiếp tục hoàn thiện những nội dung còn thiếu.

Thông tư cũng quy định về các trường hợp được miễn một hoặc một số nội dung đánh giá. Việc miễn môn được xem xét dựa trên bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn hoặc quá trình công tác của từng trường hợp.

Do đó, trước khi đăng ký, người có nhu cầu hành nghề nên kiểm tra kỹ hồ sơ cá nhân để xác định mình có thuộc trường hợp được miễn môn hay không. Việc này giúp hạn chế trường hợp chuẩn bị hồ sơ không đầy đủ hoặc đăng ký những nội dung không cần thiết.

4. Không chỉ có chứng chỉ: Yêu cầu cập nhật kiến thức được chú trọng

Trong lĩnh vực thuế, việc có kiến thức tại thời điểm bắt đầu hành nghề là chưa đủ. Chính sách thuế thường xuyên thay đổi, từ luật, nghị định, thông tư cho đến các hướng dẫn thực hiện của cơ quan quản lý thuế.

Vì vậy, Thông tư 109/2026/TT-BTC đặt ra yêu cầu về cập nhật kiến thức đối với người tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Theo quy định mới, người hành nghề phải thực hiện cập nhật kiến thức với thời lượng tối thiểu 24 giờ trong một năm, tương đương 03 ngày học. Việc cập nhật có thể được thực hiện theo hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến tùy chương trình và quy định áp dụng.

Nội dung cập nhật kiến thức tập trung vào những thay đổi của chính sách pháp luật về thuế và các nội dung chuyên môn có liên quan đến hoạt động cung cấp dịch vụ.

Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì chất lượng của đội ngũ hành nghề. Một nhân sự có chứng chỉ hoặc đã đáp ứng điều kiện chuyên môn nhưng không theo kịp những thay đổi của pháp luật vẫn có thể gặp rủi ro khi tư vấn và xử lý hồ sơ cho khách hàng.

Việc cập nhật kiến thức vì vậy không nên được xem đơn thuần là một yêu cầu mang tính thủ tục. Doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo hằng năm, theo dõi số giờ cập nhật của từng nhân sự và lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh việc tham gia.

Người tham gia đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế trong năm có thể thuộc trường hợp được miễn yêu cầu cập nhật kiến thức của năm đó theo quy định.

5. Tăng cường hậu kiểm: Đại lý thuế cần chuẩn bị gì?

Một thay đổi đáng chú ý khác là cơ chế kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Theo hướng tiếp cận mới, cơ quan thuế có thể thực hiện kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro. Điều này có nghĩa là việc quản lý không chỉ dừng lại ở thời điểm doanh nghiệp bắt đầu hoạt động mà còn được thực hiện trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ.

Cơ chế hậu kiểm đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ. Các hồ sơ liên quan đến khách hàng và dịch vụ đã cung cấp cần được lưu trữ đầy đủ, rõ ràng và có khả năng giải trình khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Một số nhóm hồ sơ doanh nghiệp nên đặc biệt chú ý gồm hợp đồng dịch vụ, phạm vi ủy quyền của khách hàng, hồ sơ khai thuế, chứng từ liên quan, tài liệu trao đổi và hồ sơ thể hiện quá trình kiểm tra trước khi gửi thông tin đến cơ quan thuế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần phân định rõ trách nhiệm của từng nhân sự. Việc xác định ai là người tiếp nhận hồ sơ, ai thực hiện kiểm tra, ai lập tờ khai và ai chịu trách nhiệm phê duyệt sẽ giúp hạn chế sai sót trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Đối với khách hàng sử dụng dịch vụ, cơ chế hậu kiểm cũng góp phần nâng cao yêu cầu về tính minh bạch và chất lượng của các đơn vị cung cấp dịch vụ thuế. Doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn đơn vị có đội ngũ nhân sự đáp ứng điều kiện, quy trình làm việc rõ ràng và khả năng chịu trách nhiệm đối với dịch vụ cung cấp.

Khi hoạt động cung cấp dịch vụ được đặt trong cơ chế quản lý rủi ro, việc tuân thủ thường xuyên sẽ có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ chuẩn bị hồ sơ khi có kiểm tra.

Kết luận

Thông tư 109/2026/TT-BTC mang đến nhiều thay đổi trong cơ chế quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế. Điểm nổi bật của quy định mới là sự chú trọng hơn vào năng lực chuyên môn, cập nhật kiến thức thường xuyên và kiểm tra hoạt động dựa trên mức độ rủi ro. Đối với doanh nghiệp, việc tuân thủ không chỉ nằm ở việc đáp ứng điều kiện ban đầu mà còn cần được duy trì trong toàn bộ quá trình hoạt động. Đối với người hành nghề, kiến thức chuyên môn cần được cập nhật thường xuyên để theo kịp những thay đổi của chính sách thuế.

Trong thời gian chuyển tiếp, các đại lý thuế và cá nhân cung cấp dịch vụ nên chủ động rà soát điều kiện nhân sự, hồ sơ chuyên môn, chứng chỉ, kế hoạch cập nhật kiến thức và quy trình kiểm soát nội bộ. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro và thích ứng tốt hơn với phương thức quản lý mới.
Thông tư 109/2026/TT-BTC vì vậy không chỉ là sự thay đổi về mặt thủ tục mà còn thể hiện định hướng nâng cao chất lượng và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Liên Hệ AGS – Dịch Vụ Kế Toán, Kiểm Toán & Thuế cho DN Nhật Bản

Doanh nghiệp Nhật Bản đang gặp khó khăn về thuế và kế toán tại Việt Nam? Khám phá các hướng dẫn thực tiễn và cách xử lý rủi ro hiệu quả từ chuyên gia.

AGS ACCOUNTING Insight | Góc nhìn chuyên gia về Kế toán – Thuế – Kiểm toán – Pháp lý tại Việt Nam

Cơ hội nghề nghiệp tại AGS：Chính sách, phúc lợi và những câu hỏi thường gặp về tuyển dụng

Khám phá chính sách tuyển dụng, phúc lợi và cơ hội việc làm tại AGS – công ty kế toán kiểm toán hàng đầu, đồng hành cùng doanh nghiệp Nhật Bản tại Việ

AGS ACCOUNTING Insight | Góc nhìn chuyên gia về Kế toán – Thuế – Kiểm toán – Pháp lý tại Việt Nam