Thông tư 99 - Những điểm mới trong hệ thống tài khoản
Bạn đang gặp khó khăn trong việc cập nhật hệ thống tài khoản kế toán theo quy định mới? Từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, mang đến nhiều thay đổi đáng chú ý trong chế độ kế toán doanh nghiệp, đặc biệt là hệ thống tài khoản kế toán. Vậy những tài khoản nào được bổ sung, thay đổi hoặc bãi bỏ? Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi chuyển đổi từ Thông tư 200 sang Thông tư 99? Cùng AGS tìm hiểu những điểm mới quan trọng trong bài viết dưới đây.
1. Hệ thống tài khoản kế toán có gì thay đổi?
Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư 99 là hệ thống tài khoản kế toán không còn được tiếp cận theo hướng quá cứng nhắc như trước. Doanh nghiệp được chủ động hơn trong việc xây dựng hệ thống tài khoản chi tiết phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản trị của mình, với điều kiện việc mở và sử dụng tài khoản không làm sai lệch thông tin trình bày trên báo cáo tài chính và doanh nghiệp phải đảm bảo tính nhất quán trong hệ thống kế toán.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các doanh nghiệp có mô hình hoạt động phức tạp, nhiều chi nhánh, nhiều nhóm sản phẩm hoặc nhiều loại giao dịch. Thay vì chỉ sử dụng cứng các tài khoản chi tiết theo danh mục có sẵn, doanh nghiệp có thể thiết kế hệ thống tài khoản chi tiết phù hợp hơn với nhu cầu quản trị nội bộ.
Tuy nhiên, quyền chủ động cao hơn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn. Doanh nghiệp cần xây dựng quy chế hạch toán kế toán nội bộ, xác định rõ nguyên tắc mở, sử dụng và quản lý tài khoản để đảm bảo số liệu giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị được thống nhất. Ngoài ra, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát hệ thống tài khoản để đảm bảo phù hợp quy định hiện hành.
2. Bổ sung tài khoản 215 – Tài sản sinh học
Một điểm mới đáng chú ý là TK 215 – Tài sản sinh học được bổ sung vào hệ thống tài khoản kế toán.
Tài khoản này dùng để phản ánh giá trị hiện có và biến động của các tài sản sinh học liên quan đến hoạt động nông nghiệp, cũng như sản phẩm nông nghiệp tại thời điểm thu hoạch theo quy định. TK 215 có các nội dung chi tiết liên quan đến súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ, súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần và cây trồng theo mùa vụ hoặc lấy sản phẩm một lần.
Việc bổ sung TK 215 giúp hệ thống kế toán phản ánh riêng bản chất của nhóm tài sản này thay vì phải xử lý trong các nhóm tài sản khác. Đây là thay đổi đáng chú ý đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi và trồng trọt.
Bên cạnh TK 215, Thông tư 99 còn bổ sung TK 2295 – Dự phòng tổn thất tài sản sinh học, nhằm phản ánh khoản dự phòng liên quan đến nhóm tài sản sinh học.
3. Một số tài khoản được đổi tên để phản ánh rõ hơn bản chất
Thông tư 99 không chỉ bổ sung tài khoản mới mà còn thay đổi tên của một số tài khoản. Việc thay đổi tên nhằm làm rõ hơn bản chất kinh tế của khoản mục và phù hợp với cách phân loại, trình bày mới.
Một số ví dụ tiêu biểu như TK 112 trước đây có tên “Tiền gửi Ngân hàng”, nhưng theo Thông tư 99 được đổi thành “Tiền gửi không kỳ hạn”. Cách đặt tên mới giúp phân biệt rõ hơn giữa tiền gửi không kỳ hạn và các khoản tiền gửi có kỳ hạn, qua đó hỗ trợ việc phân loại và trình bày các khoản mục tiền và tương đương tiền trên báo cáo tài chính.
Tương tự, TK 155 được đổi từ “Thành phẩm” thành “Sản phẩm”, giúp phạm vi phản ánh rộng hơn và phù hợp với nhiều mô hình sản xuất kinh doanh.
4. Bãi bỏ một số tài khoản của Thông tư 200
Một thay đổi quan trọng khác là Thông tư 99 bãi bỏ 07 tài khoản từng được quy định tại Thông tư 200.
Cụ thể gồm:
TK 161 – Chi sự nghiệp
TK 417 – Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp
TK 441 – Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản
TK 461 – Nguồn kinh phí sự nghiệp
TK 466 – Nguồn kinh phí đã hình thành TSCĐ
TK 611 – Mua hàng
TK 631 – Giá thành sản xuất
Việc bãi bỏ các tài khoản trên phản ánh xu hướng tinh gọn hệ thống tài khoản, đồng thời loại bỏ những tài khoản không còn phù hợp hoặc ít được sử dụng trong mô hình kế toán doanh nghiệp hiện nay. Đáng chú ý là TK 611 – Mua hàng và TK 631 – Giá thành sản xuất không còn trong hệ thống mới. Do đó, doanh nghiệp đang sử dụng các tài khoản này theo Thông tư 200 cần rà soát lại phương pháp hạch toán và hệ thống tài khoản đang sử dụng khi chuyển sang Thông tư 99.
Đối với kế toán, đây không chỉ là việc đổi số hiệu tài khoản trên phần mềm. Doanh nghiệp cần xem xét các nghiệp vụ đang hạch toán vào những tài khoản bị bãi bỏ để xác định tài khoản thay thế và đảm bảo số liệu được chuyển đổi đúng bản chất.
5. Tinh gọn tài khoản chi tiết
Ngoài việc bãi bỏ một số tài khoản cấp 1, Thông tư 99 còn có những điều chỉnh đối với tài khoản chi tiết. Một số tài khoản chi tiết được loại bỏ khỏi danh mục bắt buộc, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thiết kế tài khoản chi tiết theo nhu cầu quản trị.
Ví dụ, hệ thống tài khoản theo Thông tư 99 không còn quy định cứng một số tài khoản chi tiết như trước đối với các tài khoản tiền, hàng tồn kho và một số tài khoản khác. Doanh nghiệp có thể mở tài khoản chi tiết phù hợp với yêu cầu quản lý, miễn là đảm bảo nguyên tắc kế toán và thông tin trên báo cáo tài chính.
Điểm này đặc biệt hữu ích đối với các doanh nghiệp có hệ thống ERP hoặc phần mềm kế toán được thiết kế theo mô hình quản trị riêng. Doanh nghiệp có thể xây dựng các mã tài khoản chi tiết để theo dõi theo chi nhánh, dự án, sản phẩm, khách hàng, bộ phận hoặc trung tâm chi phí mà không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào cấu trúc tài khoản chi tiết cứng trước đây.
6. Bổ sung TK 1383 và TK 82112
Bên cạnh tài sản sinh học, Thông tư 99 còn bổ sung một số tài khoản phục vụ việc phản ánh các nghiệp vụ mới hoặc yêu cầu quản lý mới.
Trong đó, TK 1383 – Thuế tiêu thụ đặc biệt của hàng nhập khẩu được bổ sung để phản ánh khoản thuế tiêu thụ đặc biệt liên quan đến hàng nhập khẩu. Ngoài ra, TK 82112 – Chi phí thuế TNDN bổ sung được bổ sung nhằm phục vụ việc phản ánh chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu.
Đây là ví dụ cho thấy hệ thống tài khoản theo Thông tư 99 được cập nhật để đáp ứng những yêu cầu phát sinh trong môi trường kinh doanh và chính sách thuế mới.
7. Doanh nghiệp cần làm gì khi chuyển từ Thông tư 200 sang Thông tư 99?
Việc chuyển đổi sang Thông tư 99 không nên chỉ được thực hiện bằng cách thay tên thông tư trên phần mềm kế toán. Doanh nghiệp cần tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống tài khoản và các nghiệp vụ đang sử dụng.
Trước hết, doanh nghiệp nên lập bảng mapping giữa hệ thống tài khoản theo Thông tư 200 và Thông tư 99. Bảng mapping cần xác định rõ tài khoản nào được giữ nguyên, tài khoản nào đổi tên, tài khoản nào bị bãi bỏ và tài khoản nào được bổ sung.
Tiếp theo, cần rà soát số dư đầu kỳ và các giao dịch đang hạch toán. Với những tài khoản bị bãi bỏ, doanh nghiệp cần xác định tài khoản thay thế phù hợp trước khi thực hiện chuyển đổi. Đối với những tài khoản được đổi tên, cần kiểm tra lại cách phản ánh để tránh tình trạng chỉ thay đổi tên tài khoản nhưng vẫn áp dụng cách hạch toán cũ không còn phù hợp.
Doanh nghiệp cũng nên cập nhật hệ thống tài khoản trên phần mềm kế toán, ERP và các biểu mẫu nội bộ, đồng thời kiểm tra các công thức, báo cáo quản trị và báo cáo tài chính có liên quan. Đặc biệt, nếu doanh nghiệp tự mở thêm tài khoản chi tiết, cần quy định rõ nguyên tắc sử dụng trong quy chế hạch toán kế toán nội bộ để đảm bảo các bộ phận sử dụng thống nhất.
Có thể thấy, điểm mới của Thông tư 99 không chỉ nằm ở việc “thêm tài khoản” hay “bỏ tài khoản”. Quan trọng hơn, thông tư đang tạo ra một cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với hệ thống kế toán doanh nghiệp.
Thông tư 99 cập nhật đồng thời các nội dung về chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản, sổ kế toán, phương pháp ghi sổ, lập và trình bày báo cáo tài chính, xử lý chênh lệch tỷ giá và một số nguyên tắc kế toán khác. Vì vậy, khi chuyển đổi từ Thông tư 200 sang Thông tư 99, doanh nghiệp cần nhìn nhận đây là một dự án chuyển đổi hệ thống kế toán, thay vì chỉ là việc cập nhật một vài tài khoản trên phần mềm.
Thông tư 99/2025/TT-BTC đánh dấu một bước thay đổi quan trọng trong chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam và chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026. Đối với hệ thống tài khoản kế toán, những thay đổi nổi bật gồm bổ sung TK 215 – Tài sản sinh học, bổ sung các tài khoản phục vụ yêu cầu mới, đổi tên một số tài khoản, bãi bỏ 07 tài khoản của Thông tư 200 và tăng tính chủ động của doanh nghiệp trong việc xây dựng tài khoản chi tiết.
Đối với kế toán viên và bộ phận tài chính, việc nắm rõ các thay đổi này sẽ giúp hạn chế sai sót trong quá trình chuyển đổi, đồng thời đảm bảo số liệu kế toán được phản ánh đúng bản chất và nhất quán với báo cáo tài chính.
Doanh nghiệp nên chủ động rà soát hệ thống tài khoản hiện tại, lập bảng đối chiếu Thông tư 200 – Thông tư 99, cập nhật phần mềm kế toán và hoàn thiện quy chế hạch toán nội bộ. Đây sẽ là bước chuẩn bị quan trọng để hệ thống kế toán đáp ứng đúng yêu cầu của Thông tư 99 và hỗ trợ tốt hơn cho công tác quản trị tài chính trong giai đoạn mới.
Công ty AGS Accounting cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé!
Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/hoi-dap-phap-luat/diem-moi-he-thong-tai-khoan-ke-toan-doanh-nghiep-tai-thong-tu-99-thay-the-thong-tu-200-138068438.html
