Kế toán, kiểm toán thời AI: Máy móc có thực sự thay thế con người?
Nhắc đến kế toán và kiểm toán, nhiều người thường nghĩ ngay đến những bảng tính dài, chứng từ, hóa đơn, sổ sách và những con số cần được kiểm tra cẩn thận.
Nhưng ngành nghề này đang thay đổi khá nhanh.
Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), phần mềm tự động hóa và các công cụ phân tích dữ liệu, nhiều công việc trước đây cần con người thực hiện thủ công đang dần được máy móc hỗ trợ.
Nhập dữ liệu.
Đối chiếu thông tin.
Phân loại chứng từ.
Tìm kiếm bất thường trong dữ liệu.
Tổng hợp báo cáo.
Thậm chí hỗ trợ viết và giải thích một số nội dung.
Điều này khiến nhiều người đặt ra một câu hỏi khá thú vị:
Nếu AI ngày càng thông minh, kế toán và kiểm toán liệu có còn cần con người?
AI đang thay đổi công việc kế toán, kiểm toán như thế nào?
Trước đây, một phần đáng kể thời gian của người làm kế toán và kiểm toán có thể dành cho những công việc mang tính lặp lại.
Ví dụ, kiểm tra dữ liệu từ nhiều nguồn, đối chiếu thông tin hoặc thực hiện những thao tác giống nhau trên một lượng lớn dữ liệu.
Đây chính là nhóm công việc mà công nghệ có thể hỗ trợ khá hiệu quả.
AI và các phần mềm hiện đại có thể giúp xử lý lượng thông tin lớn trong thời gian ngắn hơn, từ đó giảm bớt một số thao tác thủ công.
Điều này không có nghĩa là con người không còn cần thiết.
Ngược lại, khi những công việc lặp lại được tự động hóa, vai trò của người làm kế toán, kiểm toán có thể chuyển dần sang những công việc đòi hỏi nhiều hơn về phân tích, phán đoán và giao tiếp.
Máy có thể nhìn thấy bất thường, nhưng con người cần hiểu nguyên nhân
Giả sử một hệ thống phát hiện một giao dịch có giá trị bất thường.
Máy có thể nhận ra:
“Giao dịch này khác với phần lớn dữ liệu còn lại.”
Nhưng câu hỏi tiếp theo là:
Tại sao nó bất thường?
Đó có thể là một giao dịch hoàn toàn hợp lệ.
Cũng có thể là lỗi nhập liệu.
Có thể là một nghiệp vụ đặc biệt.
Hoặc cũng có thể là vấn đề cần được kiểm tra thêm.
Việc phát hiện một dấu hiệu chỉ là bước đầu.
Người làm kế toán hoặc kiểm toán vẫn cần xem xét bối cảnh, thu thập bằng chứng, trao đổi với các bên liên quan và đưa ra nhận định dựa trên thông tin phù hợp.
Đây là điểm rất quan trọng khi nói về AI trong lĩnh vực này.
AI có thể hỗ trợ quá trình phân tích, nhưng kết quả cuối cùng vẫn cần được con người xem xét một cách có trách nhiệm.
Điều đáng lo không phải là AI xuất hiện
Có lẽ vấn đề không nằm ở việc AI có xuất hiện hay không.
AI chắc chắn sẽ tiếp tục được sử dụng nhiều hơn trong các lĩnh vực liên quan đến tài chính, kế toán và kiểm toán.
Điều đáng quan tâm hơn là:
Người làm nghề có biết cách làm việc cùng AI hay không?
Một người chỉ biết thực hiện công việc thủ công có thể gặp nhiều thách thức khi những công việc đó ngày càng được tự động hóa.
Trong khi đó, người hiểu nghiệp vụ và đồng thời biết sử dụng công nghệ có thể có thêm một công cụ hỗ trợ rất mạnh.
Vì vậy, thay vì nhìn AI đơn giản như một “đối thủ”, có thể xem nó như một công cụ mới mà người làm nghề cần học cách sử dụng.
Kế toán, kiểm toán tương lai có thể cần nhiều kỹ năng hơn
Ngày trước, khi nói về một người làm kế toán hoặc kiểm toán giỏi, chúng ta thường nghĩ đến sự cẩn thận, kiến thức chuyên môn và khả năng xử lý số liệu.
Những yếu tố đó vẫn quan trọng.
Nhưng trong môi trường công nghệ ngày càng phát triển, danh sách kỹ năng cần thiết có thể rộng hơn.
Ngoài kiến thức chuyên môn, người làm nghề có thể cần hiểu thêm về:
- Công nghệ và phần mềm kế toán.
- Phân tích dữ liệu.
- Công cụ AI.
- Bảo mật thông tin.
- Tự động hóa quy trình.
- Kỹ năng giao tiếp.
- Khả năng trình bày và giải thích vấn đề.
- Tư duy phản biện.
Nói cách khác, người làm kế toán, kiểm toán trong tương lai không chỉ cần biết “con số này là gì?”
Mà còn cần hiểu:
“Con số này nói lên điều gì?”
và
“Mình có thể sử dụng công nghệ như thế nào để hiểu nó tốt hơn?”
AI không thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người
Một báo cáo có thể được tạo nhanh hơn nhờ công nghệ.
Một bảng dữ liệu có thể được phân tích trong thời gian ngắn hơn.
Nhưng công việc kế toán và kiểm toán không chỉ đơn giản là xử lý dữ liệu.
Nó còn liên quan đến việc giao tiếp với khách hàng, đặt câu hỏi, hiểu bối cảnh của doanh nghiệp, đánh giá thông tin và đưa ra những nhận định phù hợp với tình huống cụ thể.
Đặc biệt, trong những trường hợp thông tin không rõ ràng hoặc có nhiều yếu tố cần cân nhắc, kinh nghiệm và khả năng phán đoán của con người vẫn có vai trò quan trọng.
Vì vậy, tương lai có thể không phải là:
“AI thay thế kế toán, kiểm toán.”
Mà có thể là:
“Người biết sử dụng AI thay đổi cách làm kế toán, kiểm toán.”
Một thay đổi thú vị của ngành
Công nghệ càng phát triển, chúng ta càng có cơ hội giảm thời gian dành cho những công việc đơn điệu.
Điều đó có thể mở ra một cách làm việc khác.
Thay vì dành quá nhiều thời gian để tìm kiếm và xử lý dữ liệu thủ công, người làm nghề có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc phân tích.
Thay vì chỉ tổng hợp thông tin, họ có thể tập trung vào việc giải thích thông tin.
Thay vì chỉ phát hiện một vấn đề, họ có thể dành nhiều thời gian hơn để tìm hiểu nguyên nhân và tác động của vấn đề đó.
Đó không nhất thiết là sự biến mất của nghề kế toán, kiểm toán.
Nó có thể là sự thay đổi về cách nghề này được thực hiện.
Vậy người làm kế toán, kiểm toán nên chuẩn bị gì?
Có lẽ không cần phải trở thành một chuyên gia công nghệ ngay lập tức.
Điều quan trọng hơn là có tư duy sẵn sàng học hỏi.
Biết sử dụng tốt những công cụ mình đang có.
Hiểu giới hạn của AI.
Không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả do công cụ tạo ra.
Luôn kiểm tra lại thông tin quan trọng.
Và quan trọng nhất, vẫn phải xây dựng nền tảng chuyên môn đủ vững để biết khi nào một kết quả do công nghệ đưa ra là hợp lý và khi nào cần đặt câu hỏi.
Bởi vì nếu không hiểu bản chất công việc, việc sử dụng một công cụ thông minh cũng chưa chắc tạo ra một kết quả tốt.
Kế toán, kiểm toán sẽ thay đổi, nhưng chưa chắc sẽ biến mất
Mỗi khi một công nghệ mới xuất hiện, chúng ta thường đặt câu hỏi liệu nó có khiến con người mất việc hay không.
Nhưng lịch sử của nhiều ngành nghề cho thấy công nghệ thường không chỉ xóa bỏ công việc.
Nó cũng tạo ra những cách làm việc mới.
Ngành kế toán, kiểm toán cũng có thể đi theo hướng đó.
Một số công việc có thể giảm bớt.
Một số công việc mới có thể xuất hiện.
Một số kỹ năng từng rất quan trọng có thể thay đổi.
Và những kỹ năng mới sẽ ngày càng được coi trọng.
Có lẽ câu hỏi thú vị nhất không phải là:
“AI có thay thế kế toán, kiểm toán không?”
Mà là:
“Kế toán, kiểm toán sẽ trở thành một nghề như thế nào khi con người và AI cùng làm việc với nhau?”
Câu trả lời vẫn đang được viết từng ngày.
Và chính sự thay đổi đó khiến ngành kế toán, kiểm toán trở nên thú vị hơn chúng ta vẫn tưởng.
