Việt Nam và cuộc cách mạng thể chế kế toán từ VAS đến IFRS

Công ty Kế toán AGS Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực tư vấn và cung cấp dịch vụ Kế toán, Kiểm toán, Thuế, Tư vấn quản lý, chuyển đổi và tái cơ cấu doanh nghiệp.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng: chuyển đổi từ hệ thống kế toán truyền thống VAS sang chuẩn mực quốc tế IFRS.

Đây không đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật – mà là một cuộc cách mạng thể chế trong lĩnh vực kế toán, tài chính.Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé.

1. Vì sao phải thay đổi?

Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) ra đời từ hơn 20 năm trước, khi nền kinh tế còn ở giai đoạn sơ khai của quá trình hội nhập. Tuy nhiên, môi trường kinh doanh ngày nay đã đổi thay mạnh mẽ với các mô hình tài chính phức tạp, công nghệ số phát triển nhanh chóng và yêu cầu minh bạch ngày càng cao từ nhà đầu tư.

Trong khi đó, IFRS – bộ chuẩn mực kế toán được sử dụng tại hơn 140 quốc gia – lại đem đến một ngôn ngữ chung về tài chính toàn cầu, giúp các doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và tiếp cận vốn quốc tế dễ dàng hơn.

2. Từ VAS đến VFRS và IFRS – Một lộ trình thận trọng nhưng quyết liệt

Thay đổi không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Việt Nam đã lựa chọn một lộ trình “chắc mà chậm”: xây dựng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS) – tiệm cận IFRS nhưng vẫn giữ sự linh hoạt phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng lúc, các doanh nghiệp có đủ năng lực sẽ được phép áp dụng trực tiếp IFRS, nhằm tạo ra những “ngọn cờ đầu” tiên phong, làm mẫu mực cho toàn thị trường.

3. Những thay đổi doanh nghiệp cần lưu ý

Sắp tới, Bộ Tài chính dự kiến ban hành thông tư thay thế Thông tư 200 – văn bản từng đóng vai trò “xương sống” của hệ thống kế toán doanh nghiệp suốt nhiều năm qua.

Các nội dung sửa đổi không chỉ nhằm cập nhật với IFRS, mà còn phục vụ xu thế số hóa kế toán như chứng từ điện tử, kiểm soát giao dịch, mã OTP...
Các lĩnh vực đặc thù như tài sản số, tín chỉ carbon, hợp đồng PPP, hay kế toán khi sáp nhập, chia tách doanh nghiệp cũng sẽ được đưa vào phạm vi xem xét.

4. Không phải ai cũng nên áp dụng IFRS – và đó là điều tốt

Một điểm quan trọng trong cuộc chuyển đổi này: không nên mở cửa hoàn toàn cho mọi doanh nghiệp áp dụng IFRS. Vì IFRS dựa trên nguyên tắc, đòi hỏi sự xét đoán và hiểu sâu sắc – điều mà không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng.
Thay vào đó, việc chọn lọc các doanh nghiệp đủ năng lực (như công ty niêm yết, DNNN lớn, doanh nghiệp có vay vốn quốc tế...) sẽ giúp đảm bảo chất lượng báo cáo tài chính, tránh tình trạng "báo cáo IFRS hình thức", gây nhiễu thị trường.

5. Doanh nghiệp cần làm gì từ bây giờ?

Chờ đợi không còn là một lựa chọn. Các doanh nghiệp nên chủ động tiếp cận IFRS, rà soát sự khác biệt với VAS, chuẩn bị lại hệ thống quy trình, phần mềm và con người. Cần xây dựng một lộ trình nội bộ rõ ràng, gắn kết giữa chuyển đổi kế toán và chuyển đổi số – để không chỉ đáp ứng quy định mà còn nâng cao hiệu quả quản trị.

6. Việt Nam áp dụng IFRS là tính xu thế của thời đại

Thật vậy, theo khảo sát của IASB - Ủy ban Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, 93% các quốc gia và vùng lãnh thổ khảo sát, tức 131/143 đã tuyên bố cho phép áp dụng IFRS theo nhiều hình thức khác nhau.

Tính đến năm 2018, có tới 144/166 quốc gia (chiếm 87%) theo khảo sát của ifrs.org đã bắt buộc dùng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS. Đến hiện tại, có tới 166 quốc gia và vùng lãnh thổ công nhận, đã, đang và trên lộ trình áp dụng IFRS đối với các đối tượng khác nhau. Do các chuẩn mực kế toán Việt Nam bộc lộ nhiều hạn chế và xu hướng hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, áp dụng các chuẩn mực BCTC quốc tế IFRS tại Việt Nam là xu thế tất yếu của thời đại, giúp các doanh nghiệp có thể thu hút vốn ngoại cũng như ngày càng trở nên minh bạch.

Theo kết quả của hội thảo “Kinh nghiệm áp dụng IFRS của một số quốc gia, định hướng của Việt Nam” được tổ chức năm 2016 và 2018 với kết quả 190/198 và 190/191 ý kiến từ các đại diện doanh nghiệp nhất trí áp dụng các chuẩn mực IFRS là vấn đề cấp thiết và rất cấp thiết. Vì vậy, tháng 3/2020, Bộ Tài chính chính thức phê duyệt Đề án áp dụng các chuẩn mực IFRS tại Việt Nam, tạo nên cú hích đến thị trường Kế toán - Tài chính.

7. 55% doanh nghiệp sẵn sàng áp dụng các chuẩn mực BCTC quốc tế IFRS trước năm 2025

Từ 20/07 - 15/08/2020, sau 4 tháng Đề án áp dụng IFRS được Bộ Tài Chính phê duyệt, Deloitte Việt Nam và HOSE - Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh đã thực hiện khảo sát tính sẵn sàng áp dụng các chuẩn mực IFRS tại các doanh nghiệp. Đối tượng khảo sát gồm những nhân sự đóng vai trò quan trọng trong sự thành công của áp dụng IFRS gồm 53% kế toán trưởng, 15% chuyên viên kế toán, 31% từ quản lý, nhân sự cấp cao (C-level). Theo đó, kết quả cho thấy, hơn 50% doanh nghiệp tham gia khảo sát đã áp dụng IFRS hoặc đang chuẩn bị chuyển đổi VAS sang IFRS.

Trong số các doanh nghiệp chưa áp dụng hoặc đang chuẩn bị áp dụng, có tới hơn 55% doanh nghiệp phản hồi sẽ chuyển đổi và áp dụng trước năm 2025 - năm cuối cùng của giai đoạn áp dụng IFRS tự nguyện theo Đề án. Dự đoán, tỷ lệ tự nguyện áp dụng sẽ liên tục tăng trong các năm tiếp theo do lợi ích tuyệt vời khi áp dụng IFRS đem lại cho doanh nghiệp. Điều này cho thấy tín hiệu cực kỳ tích cực và phản ứng đón nhận của doanh nghiệp trong bước chuyển đổi áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS trong việc lập BCTC.

8. Các doanh nghiệp sẽ áp dụng IFRS đều là doanh nghiệp lớn, có tác động nhiều đến nền kinh tế

Hơn 70% doanh nghiệp tham gia khảo sát đều là các doanh nghiệp có sự đóng góp lớn đến nền kinh tế gồm doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp đại chúng quy mô lớn, doanh nghiệp niêm yết, các tập đoàn nhà nước. Trong đó, các ngành đang hoặc đã chuyển đổi sang IFRS gồm: ngân hàng, công nghiệp & năng lượng, quản lý đầu tư, bảo hiểm, truyền thông, công nghệ, viễn thông. Áp dụng IFRS được xem là một bước tiến quan trọng của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, đón đầu các làn sóng đầu tư nước ngoài.

Do đó, các nhân sự Kế toán - Tài chính nên cập nhật kiến thức IFRS từ sớm để có thể đáp ứng yêu cầu công việc và có cơ hội ứng tuyển vào các doanh nghiệp đã và đang chuẩn bị áp dụng các chuẩn mực này.