Kamiza – Shimoza là gì? Văn hóa vị trí ngồi của người Nhật trong đời sống và kinh doanh

HR Xuân Phượng

19 thg 1, 2026

Trong văn hóa Nhật Bản, cách con người lựa chọn vị trí ngồi không đơn thuần dựa trên sự tiện lợi hay thói quen cá nhân. Trên thực tế, vị trí ngồi phản ánh rất rõ mối quan hệ xã hội, mức độ tôn trọng và tác phong giao tiếp. Một trong những khái niệm nền tảng chi phối cách sắp xếp này chính là Kamiza – Shimoza.

Khái niệm này không chỉ xuất hiện trong những không gian truyền thống như phòng tatami, mà còn được áp dụng linh hoạt trong đời sống hiện đại, từ phòng họp công ty cho đến những tình huống tưởng chừng rất đời thường như đi taxi.

1. Kamiza – Shimoza là gì?

1.1. Khái niệm Kamiza (上座)

Kamiza là vị trí danh dự, được xem là vị trí quan trọng nhất trong một không gian.

Vị trí này thường dành cho:

Khách mời
Người có địa vị cao hơn
Người lớn tuổi hoặc cấp trên

Đặc điểm của Kamiza:

Thường nằm xa cửa ra vào
Ít bị làm phiền
Được xem là vị trí an toàn và trang trọng nhất

Trong quan niệm truyền thống, người ngồi Kamiza được đặt ở vị trí thể hiện sự tôn kính và ưu tiên cao nhất.

1.2. Khái niệm Shimoza (下座)

Shimoza là vị trí khiêm nhường, dành cho:

Chủ nhà
Nhân viên
Người có vai trò hỗ trợ, phục vụ

Đặc điểm của Shimoza:

Gần cửa ra vào
Thuận tiện cho việc di chuyển
Dễ quan sát và hỗ trợ người khác

Nguyên tắc cơ bản trong văn hóa Nhật: Người càng được tôn trọng thì vị trí ngồi càng xa cửa ra vào.

2. Nguồn gốc và ý nghĩa văn hóa của Kamiza – Shimoza

2.1. Xuất phát từ kiến trúc nhà truyền thống Nhật Bản

Trong nhà Nhật truyền thống, phòng tatami được bố trí rất chặt chẽ về không gian. Vị trí ngồi không chỉ để sinh hoạt mà còn thể hiện:

Trật tự xã hội
Sự phân biệt vai vế
Tinh thần tôn trọng lẫn nhau

2.2. Vai trò của Tokonoma

Tokonoma là hốc trang trí trong phòng tatami, thường dùng để:

Treo tranh thư pháp
Cắm hoa
Trưng bày vật phẩm mang ý nghĩa tinh thần

Vị trí ngồi gần tokonoma được xem là Kamiza, bởi đây là nơi trang trọng nhất trong phòng.

Người Nhật tin rằng việc sắp xếp đúng vị trí quanh tokonoma thể hiện sự hiểu biết và giáo dưỡng của mỗi cá nhân.

3. Quy tắc Kamiza – Shimoza trong đời sống hằng ngày

3.1. Trong phòng tatami truyền thống

Kamiza: Gần tokonoma
Shimoza: Gần cửa hoặc lối đi

Trong các buổi tiếp khách tại nhà, chủ nhà thường ngồi Shimoza để tiện phục vụ.

3.2. Trong nhà hàng, quán ăn

Trong bữa ăn, đặc biệt là các buổi tiếp khách:

Khách mời → Kamiza
Chủ nhà hoặc người mời → Shimoza
Người trẻ tuổi hơn → Shimoza

Nếu không chắc chắn vị trí, người Nhật thường chờ được mời ngồi thay vì tự chọn chỗ.

3.3. Trên ô tô, taxi

Vị trí	Ý nghĩa
Ghế sau, bên phải	Kamiza
Ghế sau, bên trái	Trung gian
Ghế trước, cạnh tài xế	Shimoza

Ghế sau bên phải được xem là an toàn nhất, do đó được dành cho người có vai vế cao hơn.

3.3.1. Kamiza trên taxi là vị trí nào?

Trong taxi tại Nhật, Kamiza (vị trí danh dự) được xác định là: Ghế sau, bên phải (sau ghế phụ phía trước)
Lý do:

Xa tài xế nhất → ít bị làm phiền
Được xem là vị trí an toàn nhất
Thuận tiện quan sát, trò chuyện

Vị trí này thường dành cho:

Khách mời
Cấp trên
Người lớn tuổi
Đối tác quan trọng

3.3.2. Shimoza trên taxi là vị trí nào?

Shimoza (vị trí khiêm nhường) là: Ghế trước, cạnh tài xế

Đây là vị trí thường dành cho:

Chủ nhà
Nhân viên
Người có vai trò hỗ trợ
Người trẻ tuổi hơn

Vị trí này giúp người ngồi:

Dễ giao tiếp với tài xế
Hỗ trợ chỉ đường
Thanh toán hoặc xử lý các tình huống phát sinh

3.3.3. Vị trí trung gian trên taxi

Ngoài Kamiza và Shimoza, taxi còn có vị trí trung gian: Ghế sau, bên trái

Vị trí này thường dành cho:

Người đi cùng không có sự phân biệt vai vế rõ ràng
Trường hợp đi nhóm đông người

3.3.4 Cách sắp xếp vị trí ngồi taxi trong các tình huống phổ biến

a. Khi đi taxi cùng cấp trên hoặc đối tác
Thứ tự ưu tiên nên là:

Khách / cấp trên → Ghế sau, bên phải (Kamiza)
Người đi cùng → Ghế sau, bên trái
Chủ nhà / nhân viên → Ghế trước, cạnh tài xế (Shimoza)

Người Nhật thường mở cửa sau và mời khách vào trước.

b. Khi đi taxi theo nhóm công việc

Người có vai vế cao nhất → Kamiza
Người xử lý công việc, thanh toán → Shimoza
Những người còn lại → Ghế sau

Trong nhiều công ty Nhật, việc ai ngồi đâu trên taxi đã trở thành thói quen được ngầm hiểu.

c. Khi đi taxi trong đời sống hằng ngày

Trong trường hợp không có sự phân biệt vai vế:

Người trẻ thường nhường ghế sau cho người lớn tuổi
Người rành đường thường ngồi ghế trước để hỗ trợ tài xế
Dù không bắt buộc, nhưng đây là cách ứng xử được đánh giá cao.

4. Kamiza – Shimoza trong môi trường kinh doanh Nhật Bản

4.1. Trong phòng họp và văn phòng

Kamiza: Ghế xa cửa ra vào nhất
Shimoza: Ghế gần cửa ra vào nhất

Quy tắc này được áp dụng trong:

Họp nội bộ
Gặp đối tác
Đàm phán kinh doanh

4.2. Tầm quan trọng trong tác phong công việc

Trong môi trường doanh nghiệp Nhật:

Ngồi đúng vị trí thể hiện sự chuyên nghiệp
Ngồi sai vị trí có thể bị xem là thiếu hiểu biết văn hóa

Nhiều công ty Nhật coi việc hiểu Kamiza – Shimoza là một phần của tác phong làm việc, bên cạnh cúi chào hay trao danh thiếp.

4.3. Rủi ro khi không hiểu Kamiza – Shimoza

Gây mất thiện cảm ngay từ lần gặp đầu
Ảnh hưởng đến đánh giá cá nhân hoặc doanh nghiệp
Làm giảm hiệu quả giao tiếp và hợp tác

5. Vì sao doanh nghiệp và người nước ngoài cần hiểu Kamiza – Shimoza?

Việc hiểu Kamiza – Shimoza đặc biệt quan trọng với:

Doanh nghiệp làm việc với đối tác Nhật Bản
Nhân sự trong môi trường công ty Nhật
Người sinh sống, học tập tại Nhật

Lợi ích mang lại:

Giao tiếp tinh tế hơn
Tránh sai sót văn hóa
Xây dựng mối quan hệ lâu dài, bền vững

Kamiza – Shimoza không chỉ là quy tắc vị trí ngồi, mà còn phản ánh tư duy tôn trọng và trật tự trong văn hóa Nhật Bản. Việc hiểu và áp dụng đúng Kamiza – Shimoza giúp cá nhân và doanh nghiệp tạo dựng hình ảnh chuyên nghiệp, đáng tin cậy trong mắt người Nhật.