JIT là gì? Tư duy quản trị tinh gọn và Kanban trong sản xuất, chuỗi cung ứng doanh nghiệp

HCM DOANH INC

20 thg 1, 2026

Trong nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp dịch vụ, Just in Time (JIT) thường bị hiểu đơn giản là “làm đúng lúc” hoặc “giảm tồn kho”. Cách hiểu này không sai, nhưng chưa đủ. Khi JIT bị nhìn như một kỹ thuật vận hành, nó rất dễ trở thành một khẩu hiệu đẹp, nhưng không tạo ra thay đổi thực chất.

Thực tế, JIT là một tư duy quản trị tinh gọn, được Toyota xây dựng như một trụ cột cốt lõi của hệ thống quản lý, chứ không phải là một công cụ tác nghiệp dành cho nhân viên.

1. JIT là gì – hiểu đúng ngay từ đầu

Just in Time (JIT) là phương thức tổ chức sản xuất và chuỗi cung ứng theo nguyên tắc: "Sản xuất đúng cái cần sản xuất – vào đúng thời điểm – với đúng số lượng cần thiết."

Mục tiêu của JIT không phải là làm nhanh hơn hay làm nhiều hơn, mà là loại bỏ lãng phí (muda) trong toàn bộ dòng chảy công việc, bao gồm:

Lãng phí tồn kho
Lãng phí chờ đợi
Lãng phí thao tác dư thừa
Lãng phí do làm sai nhưng không phát hiện sớm

Điểm quan trọng: JIT không tồn tại độc lập, mà luôn đi cùng các yếu tố khác như Kanban, 5S, Kaizen và tiêu chuẩn hóa công việc.

2. JIT là tư duy của người làm quản trị

Một sai lầm phổ biến trong doanh nghiệp là coi JIT như:

Một quy trình để bộ phận sản xuất áp dụng
Một yêu cầu giao xuống cho nhân viên tuyến dưới

Trong khi đó, JIT là trách nhiệm của người làm quản trị. Người quản trị theo tư duy JIT luôn tự đặt câu hỏi:

Việc này có thực sự cần làm ngay bây giờ không?
Nếu làm sớm hơn, có tạo ra tồn kho hay công việc chờ không?
Nếu làm muộn hơn, có làm gián đoạn người khác không?
Dòng công việc này có đang chảy liên tục hay bị đứt đoạn?

Nếu chỉ “nhận task rồi làm”, không hiểu vì sao phải làm như vậy, đó là tư duy worker. JIT đòi hỏi tư duy nhìn toàn bộ hệ thống, đúng với tinh thần quản trị của doanh nghiệp Nhật Bản.

3. JIT trong Toyota Production System (TPS): Vì sao cần Kanban?

Trong Toyota Production System (TPS), JIT là một trong hai trụ cột chính (bên cạnh Jidoka – chất lượng gắn liền với tự động hóa). Tuy nhiên, JIT không thể vận hành bằng mệnh lệnh hay kế hoạch giấy tờ. Để hiện thực hóa JIT, Toyota sử dụng Kanban. Kanban không phải là mục tiêu, mà là công cụ

Kanban là cơ chế giúp:

Biến JIT từ tư duy trừu tượng thành hành vi cụ thể
Chuyển từ push system (đẩy việc) sang pull system (kéo việc)

Trong hệ thống Kanban:

Công đoạn trước chỉ sản xuất khi công đoạn sau yêu cầu
Không sản xuất trước “cho chắc”
Không tích trữ “để phòng khi cần”

Nói cách khác, Kanban là cách lắng nghe nhu cầu thực tế của dòng chảy công việc.

4. JIT và Kanban: Quản trị dòng chảy, không phải quản lý từng người

Khi áp dụng JIT thông qua Kanban, trọng tâm quản trị thay đổi:

Không còn là “Ai làm nhanh, ai làm chậm”;
Mà là “Dòng công việc có đang bị tắc ở đâu không?”.

Kanban giúp:

Phát hiện điểm nghẽn ngay khi nó xuất hiện;
Thấy rõ tồn kho trung gian (kể cả tồn kho công việc);
Buộc quản lý phải cải thiện quy trình thay vì thúc ép con người.

Điều này phản ánh đúng bản chất của JIT: “Không tối ưu từng cá nhân, mà tối ưu toàn bộ hệ thống.”

5. JIT và Kanban trong doanh nghiệp dịch vụ

JIT và Kanban không chỉ dành cho nhà máy.

Trong doanh nghiệp dịch vụ, tư duy này thể hiện qua:

Chuẩn bị tài liệu đúng thời điểm, không làm trước để đó;
Xử lý công việc theo nhu cầu thực tế của bộ phận tiếp theo;
Không “ném việc” sang người khác khi họ chưa sẵn sàng;
Giữ môi trường làm việc gọn gàng (5S) để bất cứ lúc nào cũng có thể bắt đầu công việc.

Những việc tưởng chừng rất nhỏ như:

Đặt nước uống;
Vệ sinh buổi sáng;
Họp sáng, chào buổi sáng.

👉 Đều là biểu hiện của JIT trong đời sống doanh nghiệp.

6. JIT và Kanban: Sự trưởng thành của con người trong tổ chức

Một tổ chức không thể áp dụng JIT nếu con người trong tổ chức:

Chỉ làm khi được giao
Không hiểu ý nghĩa của công việc mình đang làm
Không coi công việc hằng ngày là một phần của hệ thống quản trị

Ngược lại, người có thể làm việc đúng – đủ – đúng lúc, một cách cẩn thận và bền bỉ, thường là người:

Có tư duy hệ thống
Đáng tin cậy
Có khả năng phát triển lên vai trò quản trị

Đó chính là lý do JIT không chỉ là phương pháp, mà là thước đo mức độ trưởng thành của tổ chức.

7. Kết luận

JIT không phải là công cụ để làm nhanh hơn, mà là tư duy để làm đúng hơn. Kanban không phải là mục tiêu, mà là phương tiện để JIT vận hành trong thực tế.

Khi hiểu đúng JIT và Kanban:

Mỗi công việc hằng ngày đều mang ý nghĩa quản trị
Mỗi hành động nhỏ đều phục vụ dòng chảy giá trị chung
Doanh nghiệp vận hành hiệu quả không nhờ ép buộc, mà nhờ hiểu đúng

Đó cũng chính là tinh thần quản trị mà Toyota theo đuổi – và là điều mà doanh nghiệp chúng ta đang học hỏi và xây dựng.

Cảm ơn bạn đã theo dõi bài viết. Hãy tiếp tục đồng hành cùng AGS trong các nội dung đào tạo tiếp theo để cùng xây dựng một môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiệu quả và đáng tin cậy.