Thông tư 99/2025/TT-BTC: Bước ngoặt lớn thay đổi toàn diện kế toán Việt Nam từ 2026

VII NGOC ACC

24 thg 1, 2026

Trong nhiều năm qua, Thông tư 200/2014/TT-BTC đã đóng vai trò là nền tảng quan trọng cho công tác kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh, yêu cầu minh bạch tài chính ngày càng cao và xu hướng hội nhập chuẩn mực kế toán quốc tế, mô hình kế toán truyền thống dựa chủ yếu vào “ghi sổ và tuân thủ” dần bộc lộ nhiều hạn chế. Việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, được xem là một bước ngoặt lớn đối với lĩnh vực kế toán tại Việt Nam. Thông tư này không chỉ thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC mà còn đặt ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới: kế toán gắn liền với quản trị, kiểm soát rủi ro và tạo giá trị cho doanh nghiệp. Bài viết dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp nhìn rõ những thay đổi cốt lõi của Thông tư 99/2025/TT-BTC, từ tư duy kế toán, hệ thống tài khoản, báo cáo tài chính cho đến yêu cầu bắt buộc về quy chế kế toán nội bộ – yếu tố then chốt để doanh nghiệp vận hành đúng quy định và an toàn về mặt pháp lý trong giai đoạn chuyển đổi sắp tới.

Thông tư 99/2025/TT-BTC - Bước ngoặt lớn của kế toán Việt Nam

Ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đây không chỉ là bản nâng cấp mà còn là một cuộc cải tổ toàn diện, thay đổi triệt để tư duy làm kế toán tại Việt Nam.

1. Từ ghi sổ đến quản trị

Khác với Thông tư 200 chỉ hướng dẫn "ghi sổ", Thông tư 99/2025/TT-BTC yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng quy chế quản trị nội bộ và cơ chế kiểm toán kế toán.

Vai trò của kế toán được nâng lên tầm quản trị tài chính, giúp kiểm soát rủi ro và tham gia vào quá trình điều hành doanh nghiệp.

2. Trao quyền tự chủ toàn diện cho doanh nghiệp

- Tự chủ đơn vị tiền tệ (Điều 4-6): Doanh nghiệp được chọn USD, EUR,... làm đơn vị kế toán nếu đáp ứng đủ điều kiện.
- Tự chủ nội bộ (Điều 7): Doanh nghiệp đa chi nhánh được linh hoạt ghi nhận vốn cấp, doanh thu, giá vốn khi luân chuyển nội bộ (kể cả không có hóa đơn).
- Tự chủ chứng từ (Điều 9-10): Doanh nghiệp được tự thiết kế mẫu chứng từ, miễn đảm bảo minh bạch và ban hành quy chế kế toán nội bộ.

3. Đại cải tổ hệ thống tài khoản kế toán

Thông tư 99/2025/TT-BTC bổ sung và cập nhật hàng loạt tài khoản:

- Thêm TK 125 - Tài sản sinh học: Lần đầu tiên xuất hiện, phục vụ ngành nông nghiệp, chăn nuôi, trồng trọt
- Loại bỏ TK 631 - Giá thành sản xuất: Thay bằng hạch toán trực tiếp qua TK 154
- Cập nhật TK 821 - Thuế TNDN: Bổ dung TK 82112 - Thuế tối thiểu toàn cầu (15%) theo chuẩn OECD

Đây là cuộc đại phẫu để hệ thống kế toán Việt nam tiệm cận IFRS quốc tế.

4. Báo cáo tài chính 2.0

- "Bảng cân đối kế toán" đổi tên thành "Báo cáo tình hình tài chính"
- Bộ Báo cáo tài chính riêng (B01-DNKLT...) cho doanh nghiệp không hoạt động liên tục
- Yêu cầu thuyết minh rõ ràng về đơn vị tiền tệ, tỷ giá, rủi ro tài chính,giao dịch nội bộ...

5. Tự chủ - minh bạch - hội nhập

Thông tư 99/2025/TT-BTC được xem là bước chuẩn bị cho IFRS tại Việt Nam, khuyến khích kế toán chuyển từ "ghi chép - tuân thủ" sang "phân tích - quản trị".
Kế toán giờ không chỉ phải làm đúng, mà còn phải làm thông minh và tạo giá trị cho doanh nghiệp.

Quy chế kế toán nội bộ - Bắt buộc khi áp dụng Thông tư 99

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp được tự thiết kế chứng từ, sổ sách kế toán, không còn áp cứng theo mẫu như trước. Vì vậy, doanh nghiệp bắt buộc phải có quy chế kế toán nội bộ để làm căn cứ thực hiện, làm căn cứ giải trình khi thanh tra, quy rõ trách nhiệm từng bộ phận.

1. Nguyên tắc kế toán & căn cứ pháp lý

Quy chế kế toán cần quy định rõ:

- Các căn cứ pháp lý áp dụng (Luật Kế toán, Thông tư 99, chuẩn mực...)
- Nguyên tắc ghi nhận kế toán
- Nguyên tắc trung thực, đầy đủ, kịp thời

2. Quy định về chứng từ kế toán

Quy chế cần quy định rõ:

- Danh mục chứng từ sử dụng trong doanh nghiệp
- Nội dung bắt buộc trên chứng từ
- Trình tự lập - kiểm tra - ký duyệt
- Luân chuyển & lưu trữ chứng từ

Nếu thiếu quy định này thì chứng từ dễ bị đánh giá không hợp lệ

3. Hệ thống sổ kế toán & phương pháp hạch toán

Doanh nghiệp cần quy định:

- Hình thức sổ kế toán áp dụng

- Danh mục sổ chi tiết, sổ tổng hợp

- Phương pháp ghi sổ

- Nguyên tắc đối chiếu, khóa sổ

Đây là căn cứ để chứng minh tính nhất quán khi kiểm tra.

4. Phân công trách nhiệm & kiểm soát nội bộ

Quy chế kế toán cần nêu rõ:

- Trách nhiệm kế toán viên

- Trách nhiệm kế toán trưởng

- Trách nhiệm người đại diện pháp luật

- Cơ chế kiểm tra, giám sát nội bộ

Điều này rất quan trọng khi xác định trách nhiệm pháp lý.

5. Báo cáo tài chính & lưu trữ hồ sơ

Quy chế cần quy định:

- Danh mục báo cáo phải lập
- Thời hạn lập & nộp báo cáo
- Hình thức lưu trữ (giấy/điện tử)
- Thời gian lưu trữ theo Luật kế toán

Nếu thiếu quy định này thì sẽ dễ bị đánh giá quản lý lỏng lẻo.

6. Không có quy chế kế toán - Doanh nghiệp đối mặt với rủi ro gì?

- Thanh tra khó giải trình
- Chứng từ dễ bị nghi ngờ
- Chi phí dễ bị loại khi quyết toán thuế
- Trách nhiệm pháp lý không rõ ràng

Quy chế kế toán nội bộ không phải hình thức, mà là lá chắn pháp lý cho doanh nghiệp khi áp dụng Thông tư 99.

Kết luận

Thông tư 99/2025/TT-BTC không đơn thuần là một văn bản thay thế Thông tư 200, mà là một cuộc cải tổ sâu rộng đối với toàn bộ hệ thống kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Tinh thần xuyên suốt của Thông tư là trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch, kiểm soát nội bộ và trách nhiệm giải trình. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và ban hành Quy chế kế toán nội bộ không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc và là “lá chắn pháp lý” quan trọng cho doanh nghiệp khi áp dụng Thông tư 99. Một quy chế kế toán được xây dựng bài bản sẽ giúp doanh nghiệp thống nhất cách thức hạch toán, phân định rõ trách nhiệm, giảm thiểu rủi ro khi thanh tra – kiểm tra và nâng cao chất lượng quản trị tài chính. Doanh nghiệp cần tiếp cận Thông tư 99/2025/TT-BTC như một quá trình quản trị sự thay đổi, với sự chuẩn bị đồng bộ về con người, quy trình và hệ thống. Nếu được triển khai đúng hướng, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để kế toán thực sự trở thành công cụ hỗ trợ quản trị, kiểm soát rủi ro và tạo giá trị bền vững cho doanh nghiệp trong dài hạn.