Thuế và Hải quan – Những điều doanh nghiệp không thể xem nhẹ

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng trở nên phổ biến đối với doanh nghiệp Việt Nam. Song song với cơ hội mở rộng thị trường là hàng loạt nghĩa vụ liên quan đến thuế và hải quan. Việc hiểu sai, làm sai hoặc bỏ sót quy định không chỉ gây phát sinh chi phí mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Bài viết này sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng quan, dễ hiểu về thuế và hải quan trong hoạt động doanh nghiệp.

I.THUẾ LÀ GÌ? VAI TRÒ CỦA THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP

Thuế là khoản nghĩa vụ tài chính bắt buộc mà doanh nghiệp phải nộp cho Nhà nước theo quy định của pháp luật.
Các sắc thuế phổ biến:

• Thuế GTGT: Áp dụng cho hầu hết hàng hóa, dịch vụ
• Thuế TNDN: Đánh vào thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp
• Thuế TNCN: Khấu trừ từ thu nhập người lao động
• Thuế xuất khẩu – nhập khẩu: Phát sinh khi có hoạt động XNK

Thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí, lợi nhuận và dòng tiền của doanh nghiệp.

2. Thuế GTGT hàng nhập khẩu

Thuế GTGT hàng nhập khẩu được tính sau thuế nhập khẩu, theo công thức:
Thuế GTGT NK = (Trị giá tính thuế + Thuế NK + Thuế TTĐB nếu có) × Thuế suất GTGT
Đặc điểm quan trọng:

• Thuế GTGT NK được khấu trừ nếu đáp ứng đủ điều kiện
• Thời điểm ghi nhận thuế GTGT NK không trùng với hóa đơn bán hàng

Kế toán cần theo dõi riêng TK 33312 và TK 133 để tránh lệch số liệu.

3. Thuế xuất khẩu (nếu có)

Áp dụng với một số mặt hàng đặc thù (tài nguyên, khoáng sản, phế liệu…).
Hiện nay, phần lớn hàng hóa xuất khẩu có thuế suất 0%, nhưng không đồng nghĩa là không cần quản lý.

II. Mã HS – “xương sống” của khai báo hải quan

Mã HS (Harmonized System) là mã phân loại hàng hóa dùng để:

• Xác định thuế suất
• Áp dụng chính sách quản lý chuyên ngành
• Kiểm tra xuất xứ, ưu đãi thuế

Một mã HS sai có thể kéo theo hàng loạt sai sót về thuế.

• Áp mã theo kinh nghiệm, không theo bản chất hàng hóa
• Không cập nhật biểu thuế mới
• Mỗi lô hàng cùng mặt hàng nhưng khai mã khác nhau

Hệ quả:

• Bị ấn định lại mã HS
• Truy thu thuế nhiều năm
• Phạt từ 10%–20% số thuế thiếu

• Mô tả hàng hóa chi tiết trên hợp đồng, invoice
• Lưu hồ sơ kỹ thuật, catalogue
• Xin xác định trước mã HS (Advance Ruling) nếu cần

III. Trị giá tính thuế – Điểm “nóng” khi bị kiểm tra sau thông quan

Trị giá tính thuế hải quan là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định nghĩa vụ thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa nhập khẩu. Theo nguyên tắc chung, trị giá tính thuế được xác định trên cơ sở giá CIF tại cửa khẩu nhập đầu tiên, bao gồm giá mua hàng hóa, chi phí vận chuyển và chi phí bảo hiểm. Trong thực tiễn quản lý, trị giá tính thuế là nội dung thường xuyên được cơ quan hải quan xem xét, đánh giá và điều chỉnh trong quá trình kiểm tra sau thông quan. Các khoản chi trả có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hàng hóa nhập khẩu như phí bản quyền, chi phí thiết kế, chi phí khuôn mẫu, hoa hồng mua hàng hoặc các khoản thanh toán bổ sung cho người bán nếu không được kê khai đầy đủ ngay từ đầu có thể làm phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung. Do đó, việc xác định và kê khai trị giá tính thuế đầy đủ, phù hợp với bản chất giao dịch có ý nghĩa quyết định trong việc hạn chế rủi ro thuế đối với doanh nghiệp.

IV. Kiểm tra sau thông quan – Rủi ro lớn nhưng bị xem nhẹ

Kiểm tra sau thông quan là công cụ quản lý quan trọng của cơ quan hải quan nhằm đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật hải quan và thuế của doanh nghiệp sau khi hàng hóa đã được thông quan. Hoạt động này không chỉ tập trung vào hồ sơ hải quan mà còn mở rộng sang việc kiểm tra chứng từ kế toán, hợp đồng thương mại, chứng từ thanh toán và các khoản chi phí có liên quan, với phạm vi thời gian có thể kéo dài đến năm năm. Trong nhiều trường hợp, các sai sót phát sinh không xuất phát từ hành vi gian lận có chủ ý mà từ sự thiếu nhất quán giữa hồ sơ hải quan và hệ thống kế toán nội bộ. Hệ quả của các sai sót này là việc ấn định lại nghĩa vụ thuế, truy thu thuế và áp dụng các biện pháp xử phạt theo quy định pháp luật. Vì vậy, kiểm tra sau thông quan cần được nhìn nhận như một yếu tố trọng yếu trong hệ thống quản trị rủi ro thuế của doanh nghiệp.

V. Góc nhìn kế toán – kiểm toán về thuế và hải quan

Từ góc độ kế toán và kiểm toán, thuế và hải quan là lĩnh vực có mức độ rủi ro cao do tác động trực tiếp đến chi phí, giá vốn và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Các sai sót thường gặp liên quan đến việc ghi nhận không đầy đủ nghĩa vụ thuế, hạch toán sai thời điểm thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu, cũng như thiếu sự đối chiếu giữa dữ liệu hải quan và sổ sách kế toán. Đối với kiểm toán viên, những vấn đề này có thể dẫn đến sự tồn tại của nghĩa vụ thuế tiềm tàng chưa được phản ánh trên báo cáo tài chính, làm giảm mức độ tin cậy của thông tin tài chính. Do đó, việc kiểm soát hiệu quả các vấn đề thuế và hải quan không chỉ nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn góp phần nâng cao chất lượng công tác kế toán và kiểm toán tại doanh nghiệp.

VI. Kết Luận

Thuế và hải quan không chỉ là vấn đề tuân thủ, mà là bài toán quản trị rủi ro và tối ưu chi phí dài hạn. Doanh nghiệp nào hiểu sâu và kiểm soát tốt sẽ tránh được những khoản truy thu lớn, nâng cao tính minh bạch và bền vững trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Thông tin khác

Thông tin tuyển dụng và hướng dẫn

Nguồn: Tổng hợp