Các nguyên tắc khi ghi nhận doanh thu

HCM-HANG-ACC

28 thg 2, 2026

Trong hoạt động kinh doanh, doanh thu không chỉ phản ánh quy mô và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn là chỉ tiêu quan trọng trong việc đánh giá kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, việc ghi nhận doanh thu không thể thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ các nguyên tắc kế toán nhất định nhằm đảm bảo tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính. Bài viết này sẽ trình bày các nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo chuẩn mực kế toán và ý nghĩa của chúng trong thực tiễn quản lý tài chính doanh nghiệp.

Doanh thu là gì?

Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) số 14, định nghĩa về doanh thu như sau: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.”

Doanh thu là tổng số tiền hoặc giá trị tài sản mà doanh nghiệp nhận được từ các hoạt động kinh doanh, bao gồm bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Đây là chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động, quy mô và tiềm năng sinh lời của doanh nghiệp.

Ý nghĩa của doanh thu

Doanh thu là một yếu tố cốt lõi trong hoạt động kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào, phản ánh kết quả từ việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ. Không chỉ là con số tài chính đơn thuần, doanh thu còn mang nhiều ý nghĩa chiến lược và cũng là cơ sở để đánh giá hiệu quả, hoạch định phát triển và đảm bảo sự bền vững của doanh nghiệp:

Đo lường hiệu quả kinh doanh: Doanh thu là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nó phản ánh tổng giá trị tiền thu được từ các hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ trong một khoảng thời gian nhất định. Mặc dù doanh thu cao thường cho thấy doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, việc đánh giá toàn diện cần kết hợp với các yếu tố khác như lợi nhuận, chi phí, khả năng thanh toán và tăng trưởng doanh số.
Cơ sở xác định lợi nhuận: Lợi nhuận được tính dựa trên chênh lệch giữa doanh thu và chi phí. Tuy nhiên, doanh thu cao không luôn đồng nghĩa với lợi nhuận lớn. Nếu chi phí quá cao, doanh nghiệp vẫn có thể đối mặt với lỗ. Ngược lại, dù doanh thu khiêm tốn nhưng chi phí thấp thì vẫn có thể mang lại lợi nhuận cao. Vì thế, cần xem xét đồng thời doanh thu, chi phí và các yếu tố liên quan để đánh giá chính xác hiệu quả kinh doanh.
Nguồn lực cho tái đầu tư và phát triển: Doanh thu không chỉ giúp doanh nghiệp chi trả các chi phí vận hành như nguyên vật liệu, nhân công hay lãi vay mà còn tạo ra lợi nhuận và nguồn vốn để tái đầu tư. Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh trong tương lai.

Nguyên tắc ghi nhận doanh thu

Việc ghi nhận doanh thu của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào loại hình hoạt động kinh tế mà còn phải tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành. Các nguyên tắc ghi nhận được áp dụng linh hoạt dựa trên bối cảnh kinh doanh và quy định cụ thể trong từng thông tư hướng dẫn.

Nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo Thông tư 113

Tùy thuộc vào lĩnh vực kinh doanh, nguyên tắc ghi nhận doanh thu được áp dụng như sau:Đối với hoạt động bán hàng: Doanh thu được ghi nhận khi doanh nghiệp hoàn tất việc chuyển giao sản phẩm cho khách hàng, đồng thời không phát sinh việc hoàn trả hàng hóa.
Đối với hoạt động cung cấp dịch vụ: Doanh thu được ghi nhận khi dịch vụ đã được cung cấp đầy đủ và không xảy ra hoàn trả dịch vụ.

Nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo Thông tư 200

Hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ: Áp dụng nguyên tắc ghi nhận theo quy định tại điểm 1.6.10, Điều 79 của Thông tư.
Hợp đồng xây dựng: Doanh thu được ghi nhận theo nguyên tắc tại điểm 1.6.11, Điều 79.
Cho thuê tài sản với tiền nhận trước: Doanh thu được phân bổ theo thời gian thuê, tuân thủ quy định tại điểm 1.6.12, Điều 79.

Nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo Thông tư 99 ( Thay thế Thông tư 200) áp dụng từ ngày 01/01/2026

Tùy theo lĩnh vực hoạt động và loại hình giao dịch phát sinh, doanh thu được ghi nhận theo các nguyên tắc quy định tại Tài khoản 511 – Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Điều kiện ghi nhận doanh thu

Để ghi nhận doanh thu một cách chính xác và phù hợp với quy định, doanh nghiệp cần đảm bảo các điều kiện cụ thể tùy thuộc vào từng loại hình kinh doanh. Những điều kiện này giúp phản ánh đúng lợi ích kinh tế và chi phí phát sinh từ các giao dịch bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ.

Căn cứ Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định về Tài khoản 511 Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu bán hàng khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau:

Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng

Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời đáp ứng các điều kiện sau:

Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua.
Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa;
Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn;
Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng;
Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.

Điều kiện ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ

Doanh thu cung cấp dịch vụ được ghi nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại dịch vụ đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được quyền trả lại dịch vụ đã cung cấp;
Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó;
Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào thời điểm báo cáo;
Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó.

Nguyên tắc ghi nhận doanh thu nghe có vẻ khô khan, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp nhìn nhận “lợi nhuận thật” của mình. Chỉ khi ghi nhận đúng và đủ, doanh nghiệp mới có thể đưa ra quyết định kinh doanh chính xác và phát triển bền vững. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về cách ghi nhận doanh thu trong kế toán.