Nguyên tắc kế toán doanh thu 2026 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC chi tiết

1. Nguyên tắc kế toán doanh thu năm 2026: Kế toán cần nắm gì?

Từ năm 2026, nguyên tắc kế toán doanh thu được quy định tại Mục B Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC với nhiều điểm quan trọng mà kế toán doanh nghiệp không thể bỏ qua. Việc hiểu đúng và áp dụng đúng nguyên tắc ghi nhận doanh thu không chỉ giúp doanh nghiệp phản ánh trung thực tình hình tài chính mà còn tránh rủi ro về thuế và kiểm tra sau này.

    a) Doanh thu là gì và khi nào được ghi nhận?

Doanh thu được hiểu là lợi ích kinh tế làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp, ngoại trừ phần vốn góp thêm của chủ sở hữu hoặc cổ đông. Doanh thu phải được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh, khi doanh nghiệp chắc chắn thu được lợi ích kinh tế và được xác định theo giá trị hợp lý của khoản được quyền nhận, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.

Nói cách khác, có phát sinh nghĩa vụ và quyền lợi kinh tế là ghi nhận doanh thu, không chờ đến lúc tiền về.

    b) Nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chi phí

Doanh thu và các chi phí liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó phải được ghi nhận đồng thời, kể cả chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ hiện tại.

Tuy nhiên, trong trường hợp nguyên tắc phù hợp xung đột với nguyên tắc thận trọng, doanh nghiệp cần căn cứ vào bản chất giao dịch, các Chuẩn mực kế toán Việt Nam và quy định tại Thông tư 99 để phản ánh giao dịch một cách trung thực và hợp lý.

    c) Nhận diện đúng bản chất giao dịch để ghi nhận doanh thu

Một hợp đồng kinh tế có thể bao gồm nhiều giao dịch khác nhau, vì vậy doanh nghiệp cần tách riêng từng giao dịch để áp dụng điều kiện ghi nhận doanh thu phù hợp.

Doanh thu phải được ghi nhận theo bản chất hơn là hình thức. Ví dụ điển hình là các chương trình khuyến mại như “mua 2 tặng 1”. Dù về hình thức là tặng miễn phí, nhưng về bản chất đây là giảm giá hàng bán, bởi khách hàng chỉ được nhận hàng tặng khi mua sản phẩm.

Trong trường hợp này:

• Doanh nghiệp phải phân bổ giá giao dịch cho cả hàng bán và hàng tặng theo giá bán đơn lẻ;

• Doanh thu được ghi nhận theo giá trị hợp lý của từng sản phẩm;

• Giá trị hàng tặng được phản ánh vào giá vốn hàng bán.

Riêng với các trường hợp hàng hóa, dịch vụ tặng kèm không làm thay đổi giá bán của sản phẩm chính (khách nhận hay không nhận cũng không ảnh hưởng), thì giá trị hàng tặng được hạch toán vào chi phí bán hàng, tương tự khuyến mại không điều kiện.

    d) Doanh thu thực hiện và doanh thu chưa thực hiện

Doanh thu, lãi hoặc lỗ chỉ được coi là chưa thực hiện khi:

• Doanh nghiệp vẫn còn nghĩa vụ phải thực hiện trong tương lai (trừ bảo hành thông thường), hoặc

• Chưa chắc chắn thu được lợi ích kinh tế.

Việc phân loại đã thực hiện hay chưa thực hiện không phụ thuộc vào dòng tiền.

Đáng chú ý, các khoản lãi, lỗ phát sinh từ đánh giá lại tài sản, nợ phải trả (như chênh lệch tỷ giá, đánh giá lại tài sản góp vốn) được coi là đã thực hiện, vì tại thời điểm đánh giá, doanh nghiệp đã có quyền và nghĩa vụ hiện tại.

    e) Những khoản không được coi là doanh thu

Doanh thu không bao gồm các khoản thu hộ bên thứ ba, chẳng hạn như:

• Thuế gián thu phải nộp (GTGT, thuế xuất khẩu…);

• Các khoản phụ thu, phí thu thêm mà doanh nghiệp không được hưởng;

• Tiền thu hộ cho bên giao đại lý;

• Các khoản thu từ khách hàng để thanh toán cho bên thứ ba (ủng hộ, thanh toán hộ…).

Trường hợp thuế gián thu chưa tách riêng được ngay khi ghi nhận doanh thu, doanh nghiệp có thể ghi nhận tạm thời gộp chung, nhưng định kỳ phải ghi giảm doanh thu và khi lập báo cáo tài chính bắt buộc phải loại trừ toàn bộ thuế gián thu khỏi chỉ tiêu doanh thu.

    f) Doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế không phải lúc nào cũng giống nhau

    Thời điểm ghi nhận doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế có thể khác nhau tùy từng trường hợp. Doanh thu tính thuế chỉ dùng để xác định nghĩa vụ thuế, trong khi doanh thu ghi nhận trên sổ kế toán phải tuân thủ nguyên tắc kế toán, không nhất thiết trùng với số ghi trên hóa đơn.

    g) Doanh thu nội bộ và kết chuyển cuối kỳ

Khi luân chuyển hàng hóa, dịch vụ giữa các đơn vị trực thuộc, doanh nghiệp có thể quyết định việc ghi nhận doanh thu tại từng đơn vị. Tuy nhiên, khi lập Báo cáo tài chính tổng hợp, toàn bộ doanh thu nội bộ phải được loại trừ.

Doanh thu chỉ được ghi nhận trong kỳ báo cáo, cuối kỳ phải kết chuyển để xác định kết quả kinh doanh và các tài khoản doanh thu không có số dư.

    h) Các tài khoản kế toán liên quan đến doanh thu

Nguyên tắc kế toán doanh thu áp dụng cho các tài khoản:

• TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

• TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính

• TK 521 – Các khoản giảm trừ doanh thu

2. Phân biệt kế toán tài chính, kế toán quản trị, kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết

Theo Điều 9 Luật Kế toán 2015, kế toán trong đơn vị bao gồm kế toán tài chính và kế toán quản trị. Khi thực hiện hai loại kế toán này, doanh nghiệp phải tổ chức kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết.

• Kế toán tổng hợp phản ánh thông tin tổng quát về tài sản, nguồn vốn, kết quả hoạt động bằng đơn vị tiền tệ, và được lập trên cơ sở số liệu kế toán chi tiết.

• Kế toán chi tiết cung cấp thông tin cụ thể theo từng đối tượng kế toán, có thể sử dụng đơn vị tiền, hiện vật hoặc thời gian lao động. Số liệu kế toán chi tiết phải khớp đúng với kế toán tổng hợp.

Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị phù hợp với từng lĩnh vực hoạt động.

3. Kỳ kế toán gồm những kỳ nào?

Theo Điều 12 Luật Kế toán 2015 (đã được sửa đổi), kỳ kế toán gồm:

• Kỳ kế toán năm: 12 tháng (thông thường từ 01/01 đến 31/12);

• Kỳ kế toán quý: 03 tháng;

• Kỳ kế toán tháng: 01 tháng.

Doanh nghiệp có đặc thù được phép chọn kỳ kế toán năm không trùng năm dương lịch, nhưng phải thông báo cho cơ quan tài chính và cơ quan thuế.

Đối với doanh nghiệp mới thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể hoặc phá sản, kỳ kế toán đầu tiên hoặc cuối cùng được xác định theo thời điểm phát sinh quyết định pháp lý. Trường hợp kỳ kế toán năm đầu hoặc cuối không quá 15 tháng, doanh nghiệp được phép gộp kỳ theo quy định.

Có thể thấy, nguyên tắc kế toán doanh thu theo quy định mới không chỉ dừng lại ở việc “ghi nhận cho đủ” mà đòi hỏi kế toán phải hiểu rõ bản chất giao dịch, thời điểm ghi nhận và mối quan hệ giữa doanh thu - chi phí - nghĩa vụ thuế. Việc áp dụng đúng các nguyên tắc này sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro sai sót, đảm bảo số liệu báo cáo tài chính trung thực, hợp lý và phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. Đối với kế toán, đặc biệt là kế toán tổng hợp và kế toán tài chính, đây là nền tảng quan trọng cần nắm vững để thực hiện công việc hiệu quả trong giai đoạn từ năm 2026 trở đi.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.

Thông tin khác

Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-tro-phap-luat/nguyen-tac-ke-toan-cac-khoan-doanh-thu-2026-theo-thong-tu-99-ra-sao-huong-dan-nguyen-tac-ke-toan-955337-253263.html