Đầu tư tài sản mã hóa: Nhà đầu tư cần hạch toán kế toán như thế nào?
Thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn thí điểm với nhiều quy định pháp lý mới được ban hành. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa, Bộ Tài chính tiếp tục ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường.
Những quy định này không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động đầu tư tài sản mã hóa mà còn giúp doanh nghiệp, nhà đầu tư và kế toán có căn cứ để ghi nhận, hạch toán và quản lý các giao dịch phát sinh. Vậy nhà đầu tư cần áp dụng nguyên tắc kế toán như thế nào? Chính sách thuế và quy định về dòng tiền được thực hiện ra sao? Hãy cùng AGS tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
1. Nguyên tắc kế toán đối với nhà đầu tư trên nền tảng giao dịch tài sản mã hóa
1.1. Thông tư 15/2026/TT-BTC được ban hành trên cơ sở nào?
Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng khung pháp lý đối với loại tài sản mới này. Tuy nhiên, Nghị quyết chủ yếu quy định khung pháp lý cho việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa, trong khi chưa hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc kế toán đối với các giao dịch phát sinh.
Để triển khai Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC ngày 04/03/2026 hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa. Theo đó, một trong những nội dung đáng chú ý nhất là quy định về việc hạch toán đối với nhà đầu tư trên nền tảng giao dịch tài sản mã hóa.
1.2. Nhà đầu tư hạch toán tài sản mã hóa như thế nào?
Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại Điều 7 Thông tư 15/2026/TT-BTC là nguyên tắc kế toán đối với nhà đầu tư trong nước tham gia giao dịch trên nền tảng tài sản mã hóa.
Theo đó, nhà đầu tư được thực hiện hoạt động mua, bán tài sản mã hóa và hạch toán kế toán tương tự như hoạt động đầu tư tài chính. Đồng thời, việc ghi nhận kế toán phải căn cứ vào mục đích đầu tư và nắm giữ tài sản mã hóa để lựa chọn phương pháp hạch toán phù hợp. Điều này cho thấy, pháp luật không quy định một cách hạch toán chung cho mọi loại tài sản mã hóa, mà yêu cầu doanh nghiệp xem xét bản chất của từng khoản đầu tư. Ví dụ: doanh nghiệp mua tài sản mã hóa để đầu tư ngắn hạn có thể có cách theo dõi khác với khoản đầu tư dài hạn, tài sản mã hóa được nắm giữ nhằm mục đích đầu tư sẽ khác với tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh hoặc các mục đích khác theo quy định.
Nói cách khác, mục đích nắm giữ là yếu tố quan trọng quyết định cách ghi nhận kế toán, thay vì chỉ dựa vào tên gọi của tài sản như Bitcoin, Ethereum hay các loại token khác.
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp thường đặt câu hỏi: "Mua Bitcoin thì ghi nhận vào tài khoản nào?" Tuy nhiên, Thông tư 15/2026/TT-BTC không đưa ra câu trả lời theo hướng quy định một tài khoản kế toán cụ thể. Thay vào đó, văn bản nhấn mạnh nguyên tắc xác định bản chất của khoản đầu tư trước khi lựa chọn cách hạch toán phù hợp. Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng đối với tài sản mã hóa trong giai đoạn khung pháp lý còn tiếp tục hoàn thiện.
1.3. Vì sao Thông tư không quy định một phương pháp hạch toán duy nhất?
Khác với nhiều loại tài sản truyền thống, tài sản mã hóa có thể được nắm giữ vì nhiều mục đích khác nhau. Có nhà đầu tư mua để giao dịch ngắn hạn, có doanh nghiệp nắm giữ dài hạn như một khoản đầu tư, trong khi một số tổ chức lại sử dụng tài sản mã hóa phục vụ hoạt động kinh doanh theo mô hình riêng. Chính vì vậy, Thông tư 15/2026/TT-BTC không quy định một phương pháp kế toán cố định cho mọi trường hợp.
Thay vào đó, văn bản chỉ đưa ra nguyên tắc chung để doanh nghiệp căn cứ vào bản chất giao dịch và mục đích nắm giữ khi thực hiện hạch toán.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc ghi nhận kế toán, đồng thời bảo đảm phản ánh trung thực bản chất của các giao dịch tài sản mã hóa trên báo cáo tài chính.
2. Quy định về chuyển tiền của nhà đầu tư nước ngoài khi giao dịch tài sản mã hóa
Bên cạnh việc quy định nguyên tắc kế toán đối với nhà đầu tư trong nước, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP còn dành Điều 13 để quy định về việc chuyển tiền của nhà đầu tư nước ngoài khi tham gia giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam. Nội dung của Điều 13 tập trung vào việc mở tài khoản chuyên dùng, phạm vi các khoản thu, chi được phép thực hiện và trách nhiệm của nhà đầu tư cũng như ngân hàng trong quá trình thực hiện giao dịch.
2.1. Nhà đầu tư nước ngoài phải mở tài khoản chuyên dùng
Theo Điều 13 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, nhà đầu tư nước ngoài phải mở 01 tài khoản thanh toán bằng Đồng Việt Nam (tài khoản chuyên dùng) tại 01 ngân hàng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối tại Việt Nam để thực hiện các giao dịch thu, chi liên quan đến mua, bán tài sản mã hóa.
Tài khoản chuyên dùng được sử dụng để thực hiện các giao dịch theo phạm vi quy định tại Điều 13 của Nghị quyết. Trường hợp nhà đầu tư có nhu cầu mở tài khoản tại một ngân hàng khác thì phải chuyển toàn bộ số dư sang tài khoản mới và thực hiện đóng tài khoản đang sử dụng trước khi tiếp tục giao dịch.
2.2. Các giao dịch được thực hiện thông qua tài khoản chuyên dùng
Điều 13 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP quy định rõ các khoản thu và khoản chi được phép thực hiện thông qua tài khoản chuyên dùng.
Các khoản thu:
- Thu từ việc bán tài sản mã hóa theo quy định;
- Thu từ bán ngoại tệ cho ngân hàng được phép;
- Thu chuyển khoản từ tài khoản thanh toán bằng Đồng Việt Nam của nhà đầu tư;
- Thu lãi phát sinh trên số dư tài khoản;
- Thu chuyển số dư khi thay đổi tài khoản chuyên dùng.
Các khoản chi:
- Chi để mua tài sản mã hóa;
- Chi chuyển khoản sang tài khoản thanh toán bằng Đồng Việt Nam của nhà đầu tư;
- Chi mua ngoại tệ để chuyển nguồn thu hợp pháp ra nước ngoài;
- Chi chuyển số dư sang tài khoản chuyên dùng mới;
- Chi trả phí quản lý tài khoản và phí giao dịch theo quy định của ngân hàng.
2.3. Trách nhiệm của ngân hàng và nhà đầu tư
Ngoài việc quy định cách thức mở và sử dụng tài khoản chuyên dùng, Điều 13 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cũng quy định rõ trách nhiệm của ngân hàng và nhà đầu tư nước ngoài trong quá trình thực hiện giao dịch. Đối với ngân hàng được phép, Nghị quyết yêu cầu:
- Kiểm tra và lưu giữ hồ sơ, chứng từ phù hợp với các giao dịch thực tế;
- Ban hành quy định nội bộ về hồ sơ, trình tự, thủ tục mở và sử dụng tài khoản chuyên dùng;
- Thực hiện việc mở, đóng và quản lý tài khoản theo đúng quy định;
- Tuân thủ quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, hồ sơ, tài liệu và thông tin cung cấp cho ngân hàng phải bảo đảm tính xác thực, hợp lệ và hợp pháp. Đồng thời, khi thực hiện các lệnh chuyển tiền liên quan đến giao dịch mua, bán tài sản mã hóa, nhà đầu tư phải ghi rõ mục đích chuyển tiền theo quy định tại Điều 13 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.
3. Chính sách thuế đối với giao dịch tài sản mã hóa
Bên cạnh việc hướng dẫn nguyên tắc kế toán và quy định về quản lý dòng tiền, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cũng đưa ra nguyên tắc áp dụng chính sách thuế đối với hoạt động giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa trong thời gian triển khai thí điểm. Đây là nội dung được nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm bởi trước khi Nghị quyết được ban hành, việc áp dụng chính sách thuế đối với tài sản mã hóa vẫn chưa có quy định riêng.
3.1. Chính sách thuế được áp dụng như thế nào?
Theo khoản 9 Điều 4 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, chính sách thuế đối với giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa được áp dụng theo các quy định về thuế đối với chứng khoán cho đến khi có chính sách thuế riêng đối với thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.
Như vậy, trong giai đoạn thí điểm, pháp luật chưa xây dựng một cơ chế thuế độc lập dành riêng cho tài sản mã hóa mà lựa chọn áp dụng cơ chế thuế đang được sử dụng đối với hoạt động đầu tư chứng khoán. Quy định này giúp tạo cơ sở pháp lý để xử lý các nghĩa vụ thuế phát sinh trong thời gian chờ hoàn thiện hệ thống pháp luật về tài sản mã hóa.
3.2. Thanh toán giao dịch phải thực hiện bằng Đồng Việt Nam
Ngoài chính sách thuế, Điều 4 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP còn quy định việc chào bán, phát hành, giao dịch và thanh toán tài sản mã hóa phải được thực hiện bằng Đồng Việt Nam.
Đây là nguyên tắc quan trọng trong quá trình triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Đồng thời, Nghị quyết cũng xác định tài sản mã hóa được sử dụng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư theo phạm vi được quy định trong Nghị quyết.
3.3. Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi áp dụng các quy định mới?
Việc ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và Thông tư 15/2026/TT-BTC đã tạo nền tảng pháp lý ban đầu cho hoạt động đầu tư tài sản mã hóa tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây vẫn là giai đoạn thí điểm nên nhiều nội dung sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong thời gian tới.
Khi tham gia thị trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư nên lưu ý:
- Xác định rõ mục đích nắm giữ tài sản mã hóa để lựa chọn nguyên tắc hạch toán phù hợp theo Thông tư 15/2026/TT-BTC;
- Lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ và lịch sử giao dịch để phục vụ công tác kế toán, kiểm toán và giải trình khi cần;
- Đối với nhà đầu tư nước ngoài, thực hiện đúng quy định về mở và sử dụng tài khoản chuyên dùng theo Điều 13 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP;
- Thường xuyên cập nhật các văn bản hướng dẫn mới trong thời gian triển khai thí điểm để bảo đảm việc thực hiện đúng quy định hiện hành.
4. Kết luận
Việc ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và Thông tư 15/2026/TT-BTC đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Hai văn bản này cũng lần đầu tiên đưa ra nguyên tắc về kế toán, quản lý dòng tiền và chính sách thuế đối với các giao dịch tài sản mã hóa trong giai đoạn triển khai thí điểm.
Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, việc nắm rõ các quy định về nguyên tắc hạch toán, quản lý tài khoản chuyên dùng đối với nhà đầu tư nước ngoài cũng như chính sách thuế hiện hành sẽ góp phần hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện.
Đồng thời, do đây vẫn là giai đoạn thí điểm, các quy định liên quan đến tài sản mã hóa có thể tiếp tục được bổ sung và hoàn thiện trong thời gian tới. Vì vậy, doanh nghiệp nên thường xuyên cập nhật các văn bản pháp luật mới để bảo đảm việc áp dụng đúng quy định và phù hợp với thực tiễn hoạt động.
Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về các quy định kế toán và quản lý đối với tài sản mã hóa tại Việt Nam. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật những thông tin mới nhất về kế toán, thuế, kiểm toán và các chính sách pháp lý dành cho doanh nghiệp cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.
Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/ma-so-thue/phap-luat-thue/huong-dan-nguyen-tac-ke-toan-doi-voi-nha-dau-tu-tren-nen-tang-giao-dich-tai-san-ma-hoa-953463-221356.html
.png)
