"Bóc phốt" online: Thực thi công lý hay vi phạm pháp luật?
Hiện tượng "bóc phốt", công khai xích mích hay tố cáo cá nhân, tổ chức trên mạng xã hội đang bùng nổ mạnh mẽ. Đứng trước những bức xúc đời thường, không ít người chọn "tòa án dư luận" thay vì gõ cửa cơ quan chức năng. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc phản ánh cái xấu và hành vi xâm phạm danh dự, bí mật đời tư của người khác là vô cùng mong manh.
Nếu không nắm rõ luật, người đi "tìm công lý" hoàn toàn có thể tự biến mình thành kẻ vi phạm pháp luật. Vậy những điều cần lưu ý khi đăng tải, chia sẻ thông tin về một cá nhân hay tổ chức trên mạng xã hội là gì? Hãy cùng AGS tìm hiểu để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.
1. Hiện tượng "Tòa án dư luận": Khi cảm xúc đám đông lấn áp quy trình tư pháp
Trong xã hội hiện đại, thẩm quyền phân xử đúng - sai, xử lý vi phạm thuộc về hệ thống Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng. Mỗi tranh chấp muốn giải quyết triệt để đều phải đi qua quy trình thu thập chứng cứ, đối tụng khách quan và thẩm định toàn diện. Tuy nhiên, sự bùng nổ của không gian mạng đã khai sinh ra một khái niệm thực tế: "Tòa án dư luận". Khi xuất hiện mâu thuẫn, thay vì gửi đơn tố giác hay khởi kiện, nhiều người chọn cách đăng toàn bộ tin nhắn, hình ảnh, đoạn ghi âm hoặc thông tin cá nhân của đối phương lên mạng. Bằng việc kêu gọi cộng đồng mạng vào "phân xử", chủ bài đăng tạo ra sức ép truyền thông khủng khiếp buộc đối phương phải xin lỗi, bồi thường hoặc gánh chịu hậu quả tức thì.
Tâm lý chuộng "bóc phốt" bắt nguồn từ mong muốn thấy kết quả nhanh chóng. Một vụ kiện dân sự hay quy trình điều tra đòi hỏi thời gian, chi phí và thủ tục chặt chẽ. Trong khi đó, một bài viết viral trên mạng xã hội có thể hạ bệ uy tín của một người chỉ sau vài giờ.Sự khác biệt lớn nhất giữa công lý luật pháp và công lý mạng nằm ở sự khách quan. Pháp luật phán xét dựa trên chứng cứ hợp pháp và sự bình đẳng giữa các bên. Còn "tòa án dư luận" lại vận hành bằng cảm xúc, thông tin một chiều, sự cắt gọt ngữ cảnh và sự dẫn dắt của thuật toán.
2. Ranh giới mong manh: Từ nạn nhân đến người vi phạm pháp luật
Rất nhiều người lầm tưởng rằng: "Chỉ cần nói đúng sự thật thì đăng cái gì lên mạng cũng được". Đây là nhận thức sai lầm phổ biến. Pháp luật Việt Nam bảo vệ quyền nhân thân của mọi công dân, kể cả khi họ có hành vi sai trái, trừ trường hợp bị tước quyền theo bản án của Tòa án.
Xâm phạm quyền nhân thân theo Bộ luật Dân sự 2015
Khi đăng bài "bóc phốt", người viết rất dễ sa vào các hành vi vi phạm pháp luật dân sự:
- Quyền của cá nhân đối với hình ảnh (Điều 32 BLDS 2015): Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Ngoại trừ trường hợp hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc từ các hoạt động công khai mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh; mọi hành vi cắt ghép, công khai hình ảnh người khác để "bóc phốt" đều bị coi là vi phạm pháp luật.
- Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín (Điều 34 BLDS 2015): Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.
- Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình (Điều 38 BLDS 2015): Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc tung tin nhắn cá nhân, sao kê tài khoản hay lịch trình di chuyển cá nhân lên mạng xã hội là hành vi xâm phạm chế định này.
- Khi vi phạm các quy định trên, cá nhân thực hiện hành vi "bóc phốt" sẽ chịu trách nhiệm dân sự theo quy định tại Điều 584 và Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015. Người bị vi phạm có quyền khởi kiện ra Tòa án yêu cầu người vi phạm phải chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại (bao gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất/giam và một khoản tiền đền bù tổn thất tinh thần).\
Căn cứ Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017): Nguy cơ bị xử lý hình sự
Nếu hành vi "bóc phốt" gây hậu quả nghiêm trọng hoặc xúc phạm nặng nề đến người khác, người thực hiện bài đăng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các tội danh:
- Tội làm nhục người khác (Điều 155): Hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác bằng việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử sẽ bị áp dụng khung hình phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.
- Tội vu khống (Điều 156): Nếu thông tin "bóc phốt" là bịa đặt hoặc biết rõ là sai sự thật nhưng vẫn cố tình loan truyền nhằm xúc phạm danh dự hoặc gây thiệt hại cho người khác, khung hình phạt khi dùng mạng xã hội là từ 01 năm đến 03 năm tù.
- Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông (Điều 288): Việc mua bán, thu thập hoặc tự ý công khai dữ liệu cá nhân, tin nhắn, hồ sơ riêng tư của người khác lên mạng gây thiệt hại uy tín, tài sản có thể bị phạt tiền đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù lên đến 07 năm.
- Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ (Điều 331): Lợi dụng các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng, tôn giáo, tự do hội họp, lập hội và các quyền tự do dân chủ khác xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Căn cứ Luật An ninh mạng 2025 và các quy định quản lý thông tin mạng
Khung pháp lý về an ninh mạng và quản lý thông tin trực tuyến đã được củng cố toàn diện với các văn bản pháp luật hiện hành, qua đó thiết lập những nguyên tắc cụ thể về việc cung cấp, chia sẻ và sử dụng thông tin trên môi trường mạng, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức:
- Luật An ninh mạng 2025 (Luật số 116/2025/QH15): Tiếp tục siết chặt hành lang bảo vệ an ninh thông tin, nghiêm cấm hành vi sử dụng không gian mạng để đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, vu khống, làm nhục hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
- Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng: Quy định cơ chế quản lý nội dung chặt chẽ trên mạng xã hội. Các tài khoản người dùng bắt buộc phải xác thực thông tin. Đồng thời, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội có trách nhiệm bóc gỡ các nội dung vi phạm, bôi nhọ cá nhân trong vòng 24 giờ kể từ khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng hoặc phản ánh hợp lệ từ người bị xâm phạm; xử lý tạm khóa hoặc khóa vĩnh viễn các tài khoản tái phạm.
- Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP): Áp dụng mức phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự của cá nhân (Điểm a Khoản 1 Điều 101); hoặc tự ý thu thập, sử dụng thông tin của người khác khi chưa được cho phép (Điểm e Khoản 1 Điều 101).
3. Sự lơ là nguyên tắc tố tụng cơ bản
Hệ lụy nguy hiểm nhất của văn hóa "bóc phốt" là việc coi thường Nguyên tắc suy đoán vô tội - trụ cột cốt lõi được quy định tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015: "Một người chỉ coi là có tội khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật".
Trên mạng xã hội, quy trình này bị đảo ngược. Người bị tố cáo chưa kịp lên tiếng đã bị đám đông gán nhãn "tội đồ".
Hàng ngàn bình luận lăng mạ, tẩy chay, thậm chí khủng bố điện thoại và người thân của họ diễn ra dồn dập. Thực tế đã có nhiều vụ việc sau khi cơ quan công an điều tra thì bản chất sự việc hoàn toàn khác với bài viết "bóc phốt". Tuy nhiên, khi sự thật được làm sáng tỏ, tổn hại về tâm lý, sức khỏe và sự nghiệp của nạn nhân là không thể đảo ngược. Đám đông mạng xã hội thì đã chuyển sang một chủ đề mới mà không ai chịu trách nhiệm cho những tổn thất đó.
4. Gợi ý quy trình xử lý khi quyền lợi bị xâm phạm
Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà không vi phạm pháp luật, công dân nên tuân thủ các bước sau:
Bước 1: Lập vi bằng bảo lưu chứng cứ: Thay vì chụp ảnh màn hình đăng bài, hãy đến Văn phòng Thừa phát lại để lập vi bằng ghi nhận tin nhắn, giao dịch, bài viết vi phạm. Theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP, vi bằng là nguồn chứng cứ hợp pháp có giá trị chứng minh trước Tòa án.
Bước 2: Gửi đơn tố giác hoặc đề nghị xử lý: Đối với hành vi có dấu hiệu lừa đảo, đe dọa, vu khống, hãy gửi Đơn tố giác tội phạm đến Cơ quan Công an theo Điều 144, 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Với vi phạm về thông tin mạng, gửi đơn đề nghị xử lý đến Sở Thông tin và Truyền thông hoặc Phòng An ninh mạng (PA05).
Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án: Các tranh chấp về tiền bạc, hợp đồng, bồi thường thiệt hại danh dự cần được gửi đến Tòa án nhân dân cấp có thẩm quyền để giải quyết theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
Kết luận
Thượng tôn pháp luật là nền tảng của một xã hội văn minh. Đòi lại công lý bằng hành vi vi phạm pháp luật chỉ khiến chúng ta gánh chịu rủi ro pháp lý không đáng có. Hãy là một cư dân mạng tỉnh táo và giải quyết xung đột bằng các công cụ pháp lý chính thống.
Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé!
Nguồn: Tổng hợp
