Kiểm toán liên tục (continuous auditing) là gì?

HCM Thùy ACC

26 thg 12, 2025

Bạn là một kiểm toán viên, mỗi năm đều bước vào mùa kiểm toán với áp lực thời gian, khối lượng dữ liệu khổng lồ và câu hỏi quen thuộc:
“Liệu báo cáo tài chính này còn ẩn rủi ro nào mà mình chưa kịp nhìn thấy?”
Hoặc bạn là nhà quản lý, luôn muốn phát hiện sai sót và gian lận sớm hơn, thay vì đợi đến khi báo cáo tài chính đã hoàn tất.
Trong bối cảnh đó, kiểm toán liên tục (continuous auditing) xuất hiện như một hướng tiếp cận mới, giúp kiểm toán không còn là hoạt động “đến hẹn lại làm”, mà trở thành quá trình giám sát và đánh giá liên tục.

1. Kiểm toán liên tục (Continuous Auditing) là gì?

Kiểm toán liên tục (continuous auditing) là một phương pháp kiểm toán sử dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu để:

Thu thập bằng chứng kiểm toán thường xuyên hoặc gần như theo thời gian thực
Đánh giá liên tục các rủi ro, kiểm soát và giao dịch
Phát hiện sai sót, bất thường hoặc gian lận sớm hơn so với kiểm toán truyền thống

👉 Điểm cốt lõi:

Kiểm toán liên tục không thay thế kiểm toán định kỳ, mà thay đổi cách thức thu thập và phân tích bằng chứng.

2. Kiểm toán liên tục khác gì kiểm toán truyền thống?

Tiêu chí	Kiểm toán truyền thống	Kiểm toán liên tục
Thời điểm	Cuối kỳ / sau kỳ	Trong suốt kỳ
Dữ liệu	Lấy mẫu	Phân tích toàn bộ hoặc gần toàn bộ
Phát hiện rủi ro	Sau khi xảy ra	Gần thời điểm phát sinh
Công nghệ	Hạn chế	Phân tích dữ liệu, tự động hóa
Tần suất	Hàng năm / định kỳ	Liên tục hoặc rất thường xuyên

⚠️ Lưu ý: Liên tục không đồng nghĩa với “real-time 100%”, mà là tần suất cao và kịp thời so với chu kỳ truyền thống.

3. Kiểm toán liên tục hoạt động như thế nào?

Một hệ thống kiểm toán liên tục thường gồm 3 thành phần chính:

3.1. Dữ liệu

Lấy trực tiếp từ hệ thống ERP, phần mềm kế toán, hệ thống giao dịch
Dữ liệu được cập nhật định kỳ hoặc tự động

3.2. Các quy tắc & mô hình kiểm toán

Ngưỡng bất thường (ví dụ: giao dịch vượt hạn mức)
Chỉ báo rủi ro (Key Risk Indicators – KRI)
Mô hình phân tích dữ liệu, thống kê

3.3. Cảnh báo & báo cáo

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường → hệ thống gửi cảnh báo
Kiểm toán viên đánh giá, điều tra và đưa ra kết luận chuyên môn

👉 Kiểm toán viên vẫn giữ vai trò phán đoán, công nghệ chỉ hỗ trợ.

4. Lợi ích của kiểm toán liên tục

✔️ Phát hiện rủi ro sớm

Sai sót và gian lận được nhận diện gần thời điểm phát sinh, giảm thiệt hại.

✔️ Nâng cao chất lượng kiểm toán

Phân tích dữ liệu toàn diện
Giảm phụ thuộc vào lấy mẫu

✔️ Tăng giá trị cho doanh nghiệp

Kiểm toán không chỉ “xác nhận quá khứ” mà còn cảnh báo rủi ro hiện tại.

✔️ Phù hợp với môi trường số hóa

Giao dịch lớn, nhanh, phức tạp → cần giám sát liên tục.

5. Những hạn chế và hiểu lầm thường gặp

❌ Không phải doanh nghiệp nào cũng áp dụng được

Cần hệ thống CNTT đủ mạnh
Dữ liệu phải đáng tin cậy

❌ Không loại bỏ hoàn toàn gian lận

Kiểm toán liên tục không đảm bảo phát hiện 100% gian lận, vì:

Gian lận tinh vi
Vượt ngoài các quy tắc đã thiết lập

❌ Không thay thế kiểm toán viên

Phán đoán nghề nghiệp, đánh giá bối cảnh và đạo đức không thể tự động hóa hoàn toàn.

6. Kiểm toán liên tục được áp dụng ở đâu?

Kiểm toán nội bộ: là lĩnh vực áp dụng phổ biến nhất
Doanh nghiệp lớn, tập đoàn đa quốc gia
Ngân hàng, tài chính, thương mại điện tử
Môi trường có nhiều giao dịch, rủi ro cao

⚠️ Với kiểm toán độc lập, continuous auditing hiện nay chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ, chưa thay thế mô hình kiểm toán theo chuẩn mực hiện hành.

7. Tương lai của kiểm toán liên tục

Kiểm toán liên tục là xu hướng tất yếu, nhưng:

Phát triển song song với kiểm toán truyền thống
Đòi hỏi kiểm toán viên phải có:
- Tư duy dữ liệu
- Hiểu hệ thống CNTT
- Phán đoán nghề nghiệp vững vàng

👉 Công nghệ làm kiểm toán nhanh hơn, nhưng con người làm kiểm toán đúng hơn.

Kết luận

Kiểm toán liên tục không phải là cuộc cách mạng thay thế kiểm toán truyền thống, mà là sự tiến hóa của nghề kiểm toán trong kỷ nguyên số.
Đối với kiểm toán viên, đây không chỉ là một khái niệm mới, mà là lời nhắc nhở:
Muốn tồn tại và phát triển, kiểm toán phải đi cùng dữ liệu, công nghệ và tư duy thích ứng.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.