Các khoản phải thu và phải trả trong kế toán tài chính
1. Khoản phải thu là gì?
Khái niệm
Các khoản phải thu trong kế toán là những khoản tiền mà doanh nghiệp có quyền thu hồi từ khách hàng hoặc các đối tượng khác, phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng chưa thu được tiền tại thời điểm ghi nhận. Các khoản này phản ánh mối quan hệ thanh toán giữa doanh nghiệp với khách hàng, người lao động, đơn vị nội bộ hoặc các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Về bản chất, các khoản phải thu thể hiện quyền lợi kinh tế của doanh nghiệp trong tương lai, được ghi nhận khi doanh nghiệp đã cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc phát sinh giao dịch làm hình thành nghĩa vụ thanh toán của bên đối ứng.
Trong hệ thống kế toán, các khoản phải thu thường được theo dõi chi tiết theo đối tượng, thời hạn thu hồi và khả năng thu hồi, nhằm phục vụ công tác quản lý công nợ, kiểm soát dòng tiền và lập báo cáo tài chính chính xác.
Ý nghĩa
- Tăng khả năng thu hồi vốn;
- Cải thiện dòng tiền;
- Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.
2. Phân loại các khoản phải thu trong kế toán
Trong doanh nghiệp, các khoản phải thu phát sinh từ nhiều mối quan hệ kinh tế khác nhau, do đó cần được phân loại để thuận tiện cho việc theo dõi và quản lý. Theo quy định kế toán hiện hành, các khoản phải thu thường bao gồm:
-
Phải thu của khách hàng: Là khoản tiền doanh nghiệp còn phải thu từ việc bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo phương thức bán chịu. Đây là khoản phải thu phổ biến và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng công nợ.
-
Phải thu nội bộ: Phát sinh giữa doanh nghiệp với các đơn vị trực thuộc, chi nhánh hoặc bộ phận hạch toán phụ thuộc.
-
Phải thu khác: Bao gồm các khoản phải thu không thuộc hai nhóm trên như tiền tạm ứng chưa thanh toán, tiền bồi thường, ký cược, ký quỹ hoặc các khoản phải thu từ cá nhân, tổ chức khác.
1. Phải thu khách hàng
Để phản ánh các khoản phải thu khách hàng, ta dùng tài khoản 131. Tài khoản này dùng để phản ánh các khoản nợ phải thu cũng như quá trình thanh toán giữa doanh nghiệp với khách hàng về tiền bán sản phẩm, hàng hoá, bất động sản (BĐS) đầu tư, tài sản cố định (TSCĐ), cung cấp dịch vụ…Nguyên tắc hạch toán phải thu khách hàng- Hạch toán chi tiết, cụ thể cho từng đối tượng phải thu, từng nội dung phải thu, theo dõi chi tiết các khoản phải thu ngắn hạn, phải thu dài hạn và ghi chép theo từng lần thanh toán;
- Đối tượng phải thu là khách hàng có quan hệ kinh tế với doanh nghiệp: mua hàng hóa, sản phẩm, nhận cung cấp hàng hoá dịch vụ, BĐS đầu tư, TSCĐ…;
- Không phản ánh vào tài khoản này các nghiệp vụ kinh tế phát sinh thu bằng tiền mặt, séc, thu qua ngân hàng;
- Cần phân loại các khoản nợ: nợ đúng hạn, nợ khó đòi, nợ không có khả năng thu hồi… sau đó tiến hành lập dự phòng cho khoản nợ không đòi được;
- Trong hợp đồng mua bán, nếu doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, dịch vụ không đúng hợp đồng thì người mua có thể yêu cầu doanh nghiệp giảm giá hoặc trả lại hàng hóa đã giao.
2. Phải thu nội bộ
Để phản ánh khoản phải thu nội bộ, chúng ta sẽ sử dụng tài khoản 136. Tài khoản 136 gồm 2 tài khoản cấp 2 như sau: TK 1361 và TK 1362.- Tài khoản 1361 - Vốn kinh doanh ở đơn vị trực thuộc: Tài khoản này chỉ có ở đơn vị cấp trên (tổng công ty hay công ty) để phản ánh số vốn hiện có ở đơn vị trực thuộc do đơn vị cấp trên giao trực tiếp hoặc hình thành bằng các phương thức khác. Tài khoản này không phản ánh số vốn mà công ty mẹ đầu tư vào công ty con, các khoản này thể hiện thông qua tài khoản 221;
- Tài khoản 1368 - Phải thu nội bộ: Phản ánh tất cả khoản phải thu khác giữa các đơn vị nội bộ.
- Doanh nghiệp cấp trên:
- Vốn, quỹ hoặc kinh phí đã giao, đã cấp cho cấp dưới;
- Vốn kinh doanh cấp trên cho cấp dưới mượn;
- Các khoản cấp dưới phải nộp lên cấp trên theo quy định;
- Các khoản nhờ cấp dưới thu hộ;
- Các khoản cấp trên đã thanh toán hộ cho cấp dưới;
- Các khoản thu vãng lai khác.
- Doanh nghiệp cấp dưới:
- Các khoản được cấp trên cấp nhưng chưa nhận được (trừ vốn kinh doanh và kinh phí);
- Khoản cho vay vốn kinh doanh;
- Các khoản nhờ đơn vị cấp trên thu hộ;
- Các khoản đã thanh toán hộ đơn vị cấp trên và đơn vị nội bộ khác.
3. Phải thu khác
- Giá trị tài sản thiếu được phát hiện nhưng chưa xác định được nguyên nhân, phải chờ xử lý;
- Các khoản phải thu về bồi thường vật chất, giá trị do các cá nhân hay tập thể trong và ngoài công ty gây ra, cụ thể như: làm mất quỹ, tài sản của công ty, gây thiệt hại cho công ty đã có biên bản xử lý vi phạm và có hướng giải quyết cụ thể;
- Tiền lãi, cổ tức, lợi nhuận nhận được từ việc đầu tư tài chính;
- Các khoản phải thu khác trừ các khoản trên…
3. Trích lập dự phòng phải thu khó đòi
Trong trường hợp các khoản phải thu có dấu hiệu khó thu hồi, doanh nghiệp cần thực hiện trích lập dự phòng phải thu khó đòi theo quy định. Việc trích lập dự phòng giúp phản ánh trung thực giá trị tài sản trên báo cáo tài chính và phòng ngừa rủi ro tổn thất có thể xảy ra.
Dự phòng phải thu khó đòi được xem là một khoản chi phí của doanh nghiệp và được hạch toán theo đúng quy định kế toán hiện hành.
4. Nợ phải trả là gì? 
Khái niệm
Các khoản nợ phải trả trong doanh nghiệp là những nghĩa vụ tài chính hiện tại phát sinh từ các giao dịch kinh tế đã xảy ra, mà doanh nghiệp có trách nhiệm thanh toán cho các đối tượng liên quan trong tương lai, mà việc thực hiện nghĩa vụ đó sẽ làm giảm nguồn lực kinh tế trong tương lai.- Có nghĩa vụ hiện tại: nghĩa vụ đã hình thành và doanh nghiệp không thể tránh một cách hợp lý (do hợp đồng, quy định pháp luật, hay cam kết công bố).
- Phát sinh từ quá khứ: một sự kiện đã xảy ra (ký hợp đồng mua hàng, nhận tiền đặt cọc, sử dụng dịch vụ…).
- Dẫn tới dòng tiền/nguồn lực giảm sút: khi đến hạn, doanh nghiệp phải chi tiền hoặc cung cấp hàng/dịch vụ để hoàn thành nghĩa vụ.
Vai trò
Nợ phải trả không chỉ đơn thuần là nghĩa vụ thanh toán mà còn đóng vai trò như một nguồn tài trợ vốn cho hoạt động kinh doanh. Việc tận dụng hợp lý các khoản nợ phải trả, đặc biệt là nợ phải trả người bán, giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn lưu động và cải thiện dòng tiền trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, nếu quản lý không hiệu quả, nợ phải trả có thể trở thành gánh nặng tài chính, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và uy tín của doanh nghiệp đối với đối tác, ngân hàng và cơ quan quản lý Nhà nước. Do đó, doanh nghiệp cần cân đối giữa việc tận dụng nợ phải trả và đảm bảo khả năng thanh toán đúng hạn để duy trì hoạt động ổn định và bền vững.
5. Phân loại nợ phải trả
Căn cứ vào thời hạn thanh toán và tính chất nghĩa vụ, nợ phải trả thường được phân loại thành:
- Nợ ngắn hạn (≤ 12 tháng hoặc 1 chu kỳ) là các khoản nợ doanh nghiệp phải thanh toán trong một năm hoặc 1 chu kỳ kinh doanh.
- Nợ phải trả dài hạn (>12 tháng): Là các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính có thời hạn thanh toán trên một năm.
6. Chi tiết các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp
Các khoản nợ phải trả theo quy định Thông tư 200
Theo mẫu bảng cân đối kế toán Ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC Ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính. Các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp bao gồm:
Điều kiện ghi nhận nợ phải trả
Một khoản nợ phải trả được ghi nhận trên báo cáo tài chính khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau:
- Thứ nhất, doanh nghiệp có nghĩa vụ hiện tại phát sinh từ các sự kiện đã xảy ra trong quá khứ. Nghĩa vụ này có thể là nghĩa vụ pháp lý (theo hợp đồng, quy định của pháp luật) hoặc nghĩa vụ mang tính cam kết trong hoạt động kinh doanh.
- Thứ hai, việc thanh toán nghĩa vụ đó chắc chắn làm giảm lợi ích kinh tế của doanh nghiệp trong tương lai. Điều này thể hiện qua việc doanh nghiệp phải chi tiền, chuyển giao tài sản hoặc cung cấp dịch vụ để thanh toán khoản nợ.
- Thứ ba, giá trị của khoản nợ phải trả được xác định một cách đáng tin cậy. Doanh nghiệp cần có đầy đủ căn cứ như hợp đồng, hóa đơn, chứng từ liên quan hoặc cơ sở ước tính hợp lý để xác định giá trị ghi nhận.
Nguồn: https://ketoananpha.vn/cac-khoan-phai-thu.html
