Cùng học BOKI 3KYU（簿記3級）. Phần 4. 商品販売 Mua bán hàng hóa (1)

• Hiểu thế nào là 取引（とりひき｜torihiki）– giao dịch kế toán
• Nắm được 5 yếu tố cơ bản: 資産・負債・資本・費用・収益
• Hiểu quy trình: 取引 → 仕訳 → 元帳 → 試算表 → B/S・P/L

1. 商品売買 là gì?

• 商品（しょうひん｜Shōhin）: Hàng hóa được mua về với mục đích duy nhất là để bán lại kiếm lời (khác với Nguyên vật liệu để sản xuất hay Tài sản cố định để sử dụng).
• 売買（ばいばい｜Baibai）: Hành vi Mua (仕入) và Bán (売上).

• 資産 (Tài sản): Tiền mặt giảm đi khi mua, tăng lên khi bán; hoặc xuất hiện các khoản quyền lợi phải thu từ khách hàng.
• 費用 (Chi phí) & 収益 (Doanh thu): Ghi nhận giá trị hàng mua vào như một khoản chi phí phát sinh để tạo ra doanh thu, và ghi nhận doanh thu bán hàng khi giao hàng thành công.

2. Phương pháp ghi nhận trong BOKI 3級: 三分法

• 分記法 (Phương pháp liên tục/tách rời): Mỗi khi bán hàng, kế toán phải ghi giảm trực tiếp vào tài khoản 商品 theo giá vốn, đồng thời ghi nhận phần chênh lệch vào tài khoản 商品売買益 (Lợi nhuận bán hàng). Phương pháp này khá phức tạp vì giữa kỳ luôn cần tra cứu xác nhận món hàng vừa bán có giá gốc là bao nhiêu.
• 三分法（さんぶんぽう｜Sanbunpō）: Để đơn giản hóa công việc hàng ngày, người Nhật tách dòng tiền và hàng hóa thành 3 tài khoản độc lập:

1. 繰越商品（くりこししょうひん｜Kurikoshi shōhin）: Hàng hóa tồn kho tồn lại từ kỳ trước chuyển sang.
2. 仕入（しいれ｜Shiire）: Tài khoản thuộc nhóm 費用 (Chi phí), dùng để tập hợp toàn bộ giá trị hàng hóa mua vào trong kỳ.
3. 売上（うりあげ｜Uriage）: Tài khoản thuộc nhóm 収益 (Doanh thu), dùng để tập hợp toàn bộ giá trị hàng bán ra theo giá bán.

3. Nghiệp Vụ Mua Hàng Hóa (仕入取引) – Định Khoản Chi Tiết

3.1. Mua hàng trả tiền ngay

Ví dụ 1: Doanh nghiệp mua một lô hàng trị giá 100, thanh toán ngay bằng tiền mặt (現金).

• Tăng 費用 - Chi phí（仕入｜しいれ｜shiire）-->ghi nhận vào bên trái --> 借方
• Giảm 資産 - Tài Sản（現金｜げんきん｜genkin）--> 貸方

• 借方：仕入 - Mua hàng　100
• 貸方：現金 - Tiền mặt　100

仕入 - Mua hàng là tài khoản thuộc nhóm 費用 - Chi phí.

3.2. Mua hàng chịu（掛け仕入｜かけしいれ｜kakeshiire）

• Tăng 費用 - Chi phí（仕入｜しいれ｜shiire）-->ghi nhận vào bên trái --> 借方
• Tăng 負債 - Nợ phải trả（買掛金｜かいかけきん｜kaikakekin）--> ghi nhận vào bên phải --> 貸方

• 借方：仕入 - Mua hàng　200
• 貸方：買掛金 - Phải trả người bán　200

!!!BẪY ĐỀ THI LỚN NHẤT:

• 未払金（みばらいきん｜mibaraikin）- Phải trả khác
• 未払費用（みばらいひよう｜mibara hiyō）- Chi phí phải trả

4. Nghiệp Vụ Bán Hàng Hóa (売上取引) – Định Khoản Chi Tiết

4.1. Bán hàng thu tiền ngay

Ví dụ 3: Doanh nghiệp xuất kho bán một lô hàng với giá bán là 150, khách hàng thanh toán bằng tiền mặt ngay tại chỗ.

• Tăng 資産（現金）-->ghi nhận vào bên trái --> 借方
• Tăng 収益（売上｜うりあげ｜uriage）--> ghi nhận vào bên phải --> 貸方

• 借方：現金 - Tiền mặt　150
• 貸方：売上 - Doanh thu　150

4.1. Bán hàng chịu（掛け売り｜かけうり｜kakeuri）

• 借方：売掛金 - Phải thu khách hàng　300
• 貸方：売上 - Doanh thu　300

!!!LƯU Ý PHÂN BIỆT:

Tương tự như cặp đôi mua hàng, tài khoản 売掛金 (Phải thu khách hàng) chỉ áp dụng cho việc bán 商品. Nếu doanh nghiệp thanh lý một chiếc ô tô cũ của công ty cho bên khác và cho họ khất nợ, khoản phải thu đó phải được ghi nhận vào tài khoản 未収入金（みしゅうにゅうきん｜Mishūnyūkin - Phải thu khác）, tuyệt đối không dùng 売掛金.

5. Phiếu mua hàng - 商品券（しょうひんけん｜shōhinken）

a. 商品券 là gì

商品券（shōhinken）là phiếu mua hàng do doanh nghiệp phát hành, thường chúng ta sẽ gặp 商品券 - phiếu mua hàng trong trường hợp doanh nghiệp có chuỗi cửa hàng cùng hệ thống. Khi khách hàng nhận được 商品券 - phiếu mua hàng có nghĩa là khách hàng có thể sử dụng 商品券 - phiếu mua hàng để mua sắm trong tương lai thay cho phương thức thanh toán khác.

Do đó, đối với đơn vị phát hành, số tiền thu được từ việc bán phiếu thực chất là một khoản "Tiền nhận trước của khách hàng", đồng nghĩa với một 負債 (Nợ phải trả) vì doanh nghiệp đang gánh nghĩa vụ phải giao hàng trong tương lai.

Điểm cốt lõi:

Khi bán 商品券 - phiếu mua hàng, doanh nghiệp chưa bán hàng hóa, → nên chưa được ghi nhận 売上 - Doanh thu.

b. Khi phát hành và bán 商品券 - Phiếu mua hàng

Ví dụ 5:

Doanh nghiệp phát hành và bán 商品券 - phiếu mua hàng trị giá 10,000, thu tiền mặt ngay.

Phân tích ảnh hưởng đến BS, PL:

Tiền mặt tăng (Tài sản tăng), đồng thời nghĩa vụ nợ tăng (Nợ phải trả tăng). Tuyệt đối chưa ghi nhận doanh thu (売上) vì hàng chưa đi khỏi kho!

• Tăng 資産（現金｜げんきん｜genkin）-->ghi nhận vào bên trái --> 借方
• Tăng 負債（商品券）--> ghi nhận vào bên phải --> 貸方

Từ việc xác định được ảnh hưởng của giao dịch đến các yếu tố trong BS và PL, giao dịch được 仕訳 như sau:

• 借方：現金 - Tiền mặt　10,000
• 貸方：商品券 - Phiếu mua hàng　10,000

商品券 - Phiếu mua hàng là khoản nợ phải trả.

Chưa ghi nhận 売上 - Doanh thu.

Đây là điểm rất quan trọng trong BOKI 3級:

Thu tiền trước khác với có doanh thu.

c. Khi khách sử dụng 商品券 - Phiếu mua hàng (do chính công ty phát hành)

Ví dụ 6: Một khách hàng mang tờ phiếu trị giá 10,000 nói trên đến cửa hàng để mua một món hàng trị giá đúng 10,000. Cửa hàng giao hàng và thu lại phiếu.

Phân tích ảnh hưởng đến BS, PL:

Nghĩa vụ nợ chấm dứt (Nợ phải trả giảm), lúc này hàng đã giao nên doanh thu chính thức được ghi nhận (Doanh thu tăng).

• Giảm 負債（商品券）
• Tăng 収益（売上｜うりあげ｜uriage）

Từ việc xác định được ảnh hưởng của giao dịch đến các yếu tố trong BS và PL, giao dịch được 仕訳 như sau:

• 借方：商品券 - Phiếu mua hàng　10,000
• 貸方：売上 - Doanh thu　10,000

d. Khi khách thanh toán bằng 商品券 - Phiếu mua hàng do cửa hàng khác trong chuỗi phát hành

Trong thực tế, một tổng công ty có nhiều công ty con (Cửa hàng A, Cửa hàng B). Khách mua phiếu ở cửa hàng B nhưng lại mang sang cửa hàng A để đổi hàng. Trường hợp này thực tế thường gặp trong:

• Chuỗi siêu thị
• Chuỗi cửa hàng cùng hệ thống

Ví dụ 7: Cửa hàng A bán hàng và khách thanh toán bằng phiếu mua hàng 10,000 do trụ sở chính (hoặc cửa hàng B) phát hành

Tư duy của Cửa hàng A: Cửa hàng A giao hàng nên chắc chắn có 売上. Tuy nhiên, cửa hàng A không phải người phát hành tờ phiếu này, nên họ không có nghĩa vụ nợ nào để giảm đi cả.

Tờ phiếu này đối với cửa hàng A là một "bằng chứng" để họ mang sang đòi tiền Cửa hàng B. Vì vậy, nó là một khoản Phải thu khác (未収入金).

Phân tích ảnh hưởng đến BS, PL:

• Tăng 資産（未収入金｜みしゅうにゅうきん｜mishūnyūkin｜Khoản phải thu）
• Tăng 収益（売上｜うりあげ｜uriage）

Từ việc xác định được ảnh hưởng của giao dịch đến các yếu tố trong BS và PL, giao dịch được 仕訳 như sau:

• 借方：未収入金 - Khoản phải thu 10,000
• 貸方：売上 - Doanh thu 10,000

Không dùng 商品券 trong trường hợp này

Vì cửa hàng A không phải là bên phát hành → không có nghĩa vụ nợ.

Sau đó, khi nhận tiền thanh toán từ đơn vị phát hành, tại cửa hàng A hạch toán như sau:

借方：現金 - Tiền Mặt  10,000

貸方：未収入金 - Khoản phải thu  10,000

e. Nếu 商品券 không được sử dụng (hết hạn)

Mỗi phiếu mua hàng thường có thời hạn (ví dụ 1 năm hoặc 2 năm). Nếu quá thời hạn mà khách hàng không đến đổi, doanh nghiệp sẽ không cần phải giao hàng nữa.

Khi đó:

• Doanh nghiệp không còn nghĩa vụ giao hàng
• Khoản nợ phải trả trở thành lợi ích của doanh nghiệp

Giao dịch được 仕訳 như sau:

借方：商品券 - Phiếu mua hàng

貸方：雑収入（ざつしゅうにゅう｜zatsushūnyū）- Thu nhập khác

Chuyển từ 負債 sang thu nhập khác.

Tại sao không ghi 売上?

• Vì không có hoạt động bán hàng xảy ra.
• Đây chỉ là khoản lợi ích phát sinh do nghĩa vụ chấm dứt.

Tóm tắt nội dung

商品売買 - Mua bán hàng hóa trong BOKI 3級:

• Sử dụng phương pháp ghi sổ 三分法
• Mua hàng → ghi nhận vào 仕入
• Bán hàng → ghi nhận vào 売上
• Bán chịu → phát sinh 売掛金
• Mua chịu → phát sinh 買掛金
• Mua bán bằng phiếu mua hàng → ghi nhận vào 商品券

Chúc mừng bạn đã hoàn thành một bài học dài và chi tiết về 商品売買1.! Việc nắm chắc phương pháp 三分法 và cách phân biệt các tài khoản đặc thù như 売掛金/未収入金, 買掛金/未払金 sẽ là bệ phóng giúp bạn xử lý mượt mà các câu hỏi lớn trong đề thi BOKI 3級.

Ở bài viết tiếp theo của series, chúng ta sẽ tiếp tục đào sâu hơn vào chủ đề này với phần 商品売買2.: Chi phí phát sinh khi mua bán hàng (送料・手数料 - Phí vận chuyển, phí dịch vụ), xử lý hàng bán bị trả lại (返品) hoặc giảm giá (値引き) sẽ ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận?

Đừng bỏ lỡ nhé!

Hãy tiếp tục theo dõi series để từng bước hiểu sâu hơn BOKI và áp dụng hiệu quả trong công việc kế toán cho doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.

Nguồn: Tổng hợp

Thông tin khác

Liên Hệ AGS – Dịch Vụ Kế Toán, Kiểm Toán & Thuế cho DN Nhật Bản

Doanh nghiệp Nhật Bản đang gặp khó khăn về thuế và kế toán tại Việt Nam? Khám phá các hướng dẫn thực tiễn và cách xử lý rủi ro hiệu quả từ chuyên gia.

AGS ACCOUNTING Insight | Góc nhìn chuyên gia về Kế toán – Thuế – Kiểm toán – Pháp lý tại Việt Nam

Cơ hội nghề nghiệp tại AGS：Chính sách, phúc lợi và những câu hỏi thường gặp về tuyển dụng

Khám phá chính sách tuyển dụng, phúc lợi và cơ hội việc làm tại AGS – công ty kế toán kiểm toán hàng đầu, đồng hành cùng doanh nghiệp Nhật Bản tại Việ

AGS ACCOUNTING Insight | Góc nhìn chuyên gia về Kế toán – Thuế – Kiểm toán – Pháp lý tại Việt Nam