Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax) ảnh hưởng thế nào đến doanh nghiệp FDI?

HCM Minh Thi ACC

25 thg 2, 2026

Từ năm 2024, khái niệm Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax – GMT) không còn là chủ đề thảo luận học thuật mà đã trở thành chính sách thuế thực tế tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đối với các doanh nghiệp FDI, đặc biệt là tập đoàn đa quốc gia (MNEs), GMT tạo ra một thay đổi mang tính cấu trúc đối với chiến lược đầu tư, ưu đãi thuế và quản trị tài chính toàn cầu.

Vậy cơ chế thuế này vận hành như thế nào và tác động cụ thể đến doanh nghiệp FDI ra sao?

1. Thuế tối thiểu toàn cầu là gì?

Thuế tối thiểu toàn cầu là sáng kiến thuộc Trụ cột 2 (Pillar Two) trong chương trình chống xói mòn cơ sở thuế của Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD).

Cơ chế này yêu cầu các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên phải chịu mức thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu 15% trên lợi nhuận tại mỗi quốc gia nơi họ hoạt động.

Nếu một công ty con tại quốc gia A đang hưởng ưu đãi thuế khiến thuế suất thực tế (Effective Tax Rate – ETR) thấp hơn 15%, thì:

Quốc gia trụ sở chính có thể áp dụng Income Inclusion Rule (IIR) để thu phần chênh lệch; hoặc
Quốc gia sở tại có thể áp dụng Qualified Domestic Minimum Top-up Tax (QDMTT) để thu phần thuế bổ sung này.

Theo OECD, tính đến năm 2024–2025, hơn 140 quốc gia đã cam kết tham gia khuôn khổ BEPS 2.0, và nhiều nước đã bắt đầu triển khai GMT trong luật nội địa.

2. Việt Nam đã triển khai GMT như thế nào?

Tại Việt Nam, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết áp dụng thuế tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) từ năm 2024, nhằm đảm bảo quyền đánh thuế bổ sung thuộc về Việt Nam thay vì bị thu tại quốc gia trụ sở của tập đoàn mẹ.

Điều này đặc biệt quan trọng vì:

Việt Nam là quốc gia thu hút FDI mạnh trong các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất điện tử, năng lượng, logistics.
Nhiều dự án FDI trước đây được hưởng ưu đãi thuế TNDN 5% – 10% trong thời gian dài.

Nếu không áp dụng QDMTT, phần chênh lệch thuế sẽ bị thu ở nước ngoài.

3. Tác động đến doanh nghiệp FDI

3.1. Ưu đãi thuế không còn là lợi thế tuyệt đối

Trong nhiều năm, ưu đãi thuế TNDN là một trong những yếu tố cốt lõi thu hút FDI. Tuy nhiên, với GMT:

Nếu thuế suất thực tế dưới 15%, phần chênh lệch vẫn phải nộp bổ sung.
Điều này làm giảm giá trị kinh tế của ưu đãi thuế truyền thống.

Hệ quả là:

Các tập đoàn đa quốc gia sẽ đánh giá lại quyết định đầu tư dựa trên yếu tố hạ tầng, chuỗi cung ứng, lao động và ổn định chính sách thay vì chỉ dựa vào ưu đãi thuế.

3.2. Gia tăng yêu cầu về báo cáo và tuân thủ

GMT không chỉ là câu chuyện “nộp thêm thuế”, mà còn kéo theo:

Nghĩa vụ tính toán thuế suất hiệu quả theo chuẩn GloBE.
Chuẩn hóa dữ liệu tài chính theo chuẩn mực quốc tế.
Phối hợp giữa bộ phận kế toán – thuế – tập đoàn mẹ.

Việc xác định Effective Tax Rate theo GloBE khác với cách tính thuế TNDN thông thường, do đó đòi hỏi:

Hệ thống kế toán đủ chi tiết.
Khả năng điều chỉnh theo chuẩn IFRS hoặc chuẩn hợp nhất toàn cầu.
Phối hợp chặt chẽ với tư vấn thuế quốc tế.

3.3. Tác động đến cấu trúc tài chính và dòng tiền

Doanh nghiệp FDI có thể phải:

Trích lập bổ sung chi phí thuế.
Điều chỉnh kế hoạch dòng tiền.
Xem xét lại cấu trúc đầu tư giữa các quốc gia.

Đối với tập đoàn đa quốc gia, GMT cũng làm giảm động cơ chuyển lợi nhuận sang quốc gia thuế thấp.

3.4. Tăng vai trò của kế toán – kiểm toán – tư vấn thuế

Trong bối cảnh GMT, vai trò của bộ phận tài chính không chỉ là ghi nhận số liệu, mà còn:

Phân tích tác động thuế dài hạn.
Mô hình hóa kịch bản đầu tư.
Đánh giá rủi ro tuân thủ đa quốc gia.
Chuẩn bị hồ sơ chứng minh ETR theo quy định GloBE.

Đây là thời điểm bộ phận kế toán – kiểm toán nội bộ và tư vấn thuế cần nâng cấp năng lực chuyên môn, đặc biệt về:

IFRS
Thuế quốc tế
Transfer Pricing
Phân tích dữ liệu tài chính

4. Cơ hội nào cho Việt Nam và doanh nghiệp FDI?

Mặc dù GMT làm giảm lợi thế ưu đãi thuế, nhưng cũng mang lại:

Sân chơi bình đẳng hơn giữa các quốc gia.
Giảm cạnh tranh thuế không lành mạnh.
Khuyến khích thu hút đầu tư dựa trên giá trị thực (hạ tầng, nhân lực, ổn định chính sách).

Đối với doanh nghiệp FDI đã đầu tư tại Việt Nam:

Nếu hoạt động hiệu quả và có chuỗi cung ứng ổn định, tác động có thể không quá lớn.
Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại chiến lược thuế và cấu trúc tập đoàn.

5. Doanh nghiệp FDI nên chuẩn bị gì?

Để thích ứng với GMT, doanh nghiệp nên:

Rà soát thuế suất thực tế theo chuẩn GloBE.
Đánh giá tác động tài chính trung và dài hạn.
Nâng cấp hệ thống kế toán và báo cáo.
Phối hợp với tập đoàn mẹ để đảm bảo tuân thủ nhất quán.
Tham vấn chuyên gia thuế quốc tế nếu cần.

Kết luận

Thuế tối thiểu toàn cầu là một bước chuyển lớn trong quản trị thuế quốc tế. Đối với doanh nghiệp FDI, đây không chỉ là vấn đề “nộp thêm thuế”, mà là thay đổi cách nhìn về ưu đãi, chiến lược đầu tư và cấu trúc tài chính toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, năng lực phân tích, tuân thủ và hoạch định thuế chiến lược sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của doanh nghiệp trong giai đoạn 2026 và những năm tiếp theo.