Những điểm mới nổi bật của Dự thảo Luật sửa đổi Luật Thương mại
Sau hơn 20 năm áp dụng, Luật Thương mại 2005 đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt động thương mại tại Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế số, quá trình hội nhập quốc tế và yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhiều quy định của Luật Thương mại đã bộc lộ sự chồng chéo hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Ngày 21/01/2026, Bộ Công Thương công bố hồ sơ chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để lấy ý kiến rộng rãi. Trong đó, các nội dung sửa đổi liên quan đến Luật Thương mại nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp.
1. Vì sao cần sửa đổi Luật Thương mại?
Luật Thương mại năm 2005 được ban hành trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Trong gần hai thập kỷ qua, Luật Thương mại đã trở thành một trong những văn bản pháp luật nền tảng điều chỉnh các hoạt động thương mại, từ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, xúc tiến thương mại đến các hoạt động trung gian thương mại.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhiều quy định của Luật Thương mại đã dần bộc lộ những hạn chế nhất định. Đặc biệt, sau khi Bộ luật Dân sự 2015, Luật Đầu tư và nhiều đạo luật chuyên ngành khác được ban hành hoặc sửa đổi, một số nội dung của Luật Thương mại đã phát sinh tình trạng chồng chéo hoặc trùng lặp trong phạm vi điều chỉnh.
Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới cũng đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện cơ sở pháp lý để đáp ứng yêu cầu quản lý trong thực tiễn.
Xuất phát từ những lý do trên, Bộ Công Thương đã đề xuất Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại. Theo hồ sơ chính sách được công bố, dự thảo tập trung vào việc loại bỏ các quy định chồng chéo, đơn giản hóa hệ thống pháp luật và bổ sung một số quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại.
2. Hợp đồng thương mại và giải quyết tranh chấp
Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất của dự thảo là việc bãi bỏ các quy định về hợp đồng thương mại và giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại.
Khi Luật Thương mại 2005 được ban hành, việc quy định riêng về hợp đồng thương mại được xem là cần thiết nhằm điều chỉnh các giao dịch giữa các thương nhân với nhau hoặc giữa thương nhân với các chủ thể khác có liên quan đến hoạt động thương mại.
Tuy nhiên, sau khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực, các vấn đề liên quan đến giao kết, thực hiện, sửa đổi, chấm dứt hợp đồng và trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ đã được điều chỉnh tương đối đầy đủ trong Bộ luật Dân sự. Nhiều nội dung được quy định đồng thời trong cả hai đạo luật nhưng không hoàn toàn giống nhau, làm phát sinh nguy cơ áp dụng pháp luật thiếu thống nhất.
Trong thực tiễn, khi phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp thường phải đồng thời đối chiếu cả Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại để xác định căn cứ pháp lý phù hợp. Điều này làm tăng chi phí tuân thủ pháp luật và tạo ra những khó khăn nhất định trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Do đó, dự thảo Luật sửa đổi đề xuất bãi bỏ các quy định liên quan đến hợp đồng thương mại và giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại, đồng thời thống nhất áp dụng theo Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành.
Nếu được thông qua, sửa đổi này sẽ góp phần đơn giản hóa hệ thống pháp luật và hạn chế tình trạng chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.
3. Chế tài thương mại
Bên cạnh hợp đồng thương mại, dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ các quy định về chế tài thương mại được quy định tại Chương VII của Luật Thương mại 2005.
Hiện nay, Luật Thương mại quy định nhiều hình thức chế tài đối với hành vi vi phạm hợp đồng như buộc thực hiện đúng hợp đồng, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tạm ngừng thực hiện hợp đồng, đình chỉ thực hiện hợp đồng và hủy bỏ hợp đồng.
Mặc dù các chế tài này đã được áp dụng rộng rãi trong hoạt động thương mại nhiều năm qua, nhưng một số quy định hiện có sự khác biệt với Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ, Điều 301 Luật Thương mại quy định mức phạt vi phạm nghĩa vụ hợp đồng không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm. Trong khi đó, Điều 418 Bộ luật Dân sự 2015 lại ghi nhận nguyên tắc tự do thỏa thuận, cho phép các bên quyết định mức phạt vi phạm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Ngoài ra, Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự cũng có cách tiếp cận khác nhau đối với việc áp dụng đồng thời chế tài phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.
Những khác biệt này đã dẫn đến nhiều tranh luận trong thực tiễn áp dụng pháp luật cũng như trong quá trình giải quyết tranh chấp thương mại.
Theo định hướng của dự thảo, việc bãi bỏ các quy định về chế tài thương mại sẽ giúp thống nhất cơ chế xử lý vi phạm hợp đồng theo Bộ luật Dân sự, đồng thời bảo đảm tốt hơn nguyên tắc tự do thỏa thuận của các bên.
Tuy nhiên, đề xuất này cũng đang nhận được nhiều ý kiến thảo luận bởi hoạt động thương mại có những đặc thù riêng và một số chuyên gia cho rằng vẫn cần duy trì những quy định mang tính chuyên biệt đối với giao dịch thương mại.
4. Bổ sung quy định về hàng giả trong Luật Thương mại
Trong số các nội dung sửa đổi, việc bổ sung quy định về hàng giả được xem là một trong những điểm mới đáng chú ý nhất.
Hiện nay, mặc dù Luật Thương mại có đề cập đến hành vi kinh doanh hàng giả, luật chưa đưa ra khái niệm hoặc tiêu chí xác định cụ thể đối với hàng giả. Trên thực tế, các quy định liên quan chủ yếu được ghi nhận tại các nghị định xử phạt vi phạm hành chính.
Điều này dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ và các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả ngày càng tinh vi.
Thực tiễn cho thấy hàng giả không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính. Nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với tình trạng giả mạo nhãn hiệu, giả mạo nguồn gốc xuất xứ hoặc làm giả bao bì sản phẩm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu.
Do đó, dự thảo Luật sửa đổi đề xuất luật hóa các quy định về hàng giả nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho công tác kiểm tra, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.
Việc đưa khái niệm hàng giả lên cấp luật cũng được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động kinh doanh trên môi trường số ngày càng phổ biến.
5. Các quy định và điều kiện kinh doanh không còn phù hợp
Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là việc rà soát và bãi bỏ các quy định không còn phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành.
Theo đó, dự thảo đề xuất bãi bỏ các quy định liên quan đến hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện trong Luật Thương mại.
Lý do là các nội dung này hiện đã được điều chỉnh tập trung trong Luật Đầu tư và các văn bản hướng dẫn thi hành. Việc tiếp tục duy trì các quy định tương tự trong Luật Thương mại có thể dẫn đến tình trạng trùng lặp và gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình áp dụng pháp luật.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ các điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định thương mại. Đây là bước đi phù hợp với chủ trương cải cách điều kiện đầu tư kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Nếu được thông qua, các sửa đổi này sẽ góp phần đơn giản hóa hệ thống pháp luật, đồng thời tạo môi trường kinh doanh thông thoáng và thuận lợi hơn cho cộng đồng doanh nghiệp.
6. Doanh nghiệp cần lưu ý gì?
Mặc dù dự án luật vẫn đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện, doanh nghiệp nên chủ động theo dõi các nội dung sửa đổi để đánh giá tác động đối với hoạt động kinh doanh của mình.
Đặc biệt, trong trường hợp các quy định về hợp đồng thương mại và chế tài thương mại được bãi bỏ, doanh nghiệp có thể cần rà soát lại các mẫu hợp đồng đang sử dụng để bảo đảm phù hợp với Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành liên quan.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất, phân phối và kinh doanh hàng hóa cũng cần quan tâm đến các quy định mới về hàng giả nhằm xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ phù hợp, hạn chế các rủi ro pháp lý có thể phát sinh.
7. Kết luận
Dự án Luật sửa đổi Luật Thương mại cho thấy xu hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tinh gọn, đồng bộ và phù hợp hơn với thực tiễn kinh doanh hiện nay. Các đề xuất sửa đổi không chỉ nhằm xử lý tình trạng chồng chéo giữa các văn bản pháp luật mà còn hướng đến mục tiêu tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và hiệu quả hơn cho doanh nghiệp.
Mặc dù vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến và hoàn thiện, các nội dung liên quan đến hợp đồng thương mại, chế tài thương mại, hàng giả và điều kiện kinh doanh được dự báo sẽ có tác động đáng kể đến hoạt động của doanh nghiệp trong thời gian tới. Vì vậy, việc chủ động theo dõi và cập nhật các thay đổi pháp lý là cần thiết để doanh nghiệp có sự chuẩn bị phù hợp trước khi các quy định mới chính thức được ban hành.
Cảm ơn Quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết. Trên đây là những nội dung tham khảo liên quan đến Luật sửa đổi Luật thương mại. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.
Nguồn: 1. Hồ sơ chính sách dự án Luật sửa dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng - https://moit.gov.vn/du-thao-van-ban/ho-so-chinh-sach-du-an-luat-sua-du-an-luat-sua-doi-bo-sung-mot-so-dieu-cua-luat-thuong-mai-luat-canh-tranh-luat-quan-ly-.html / 2. Tổng hợp
