Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi xác định giao dịch liên kết
1. Giao dịch liên kết và giá giao dịch liên kết là gì?
Giao dịch liên kết là các giao dịch được thực hiện giữa những doanh nghiệp hoặc tổ chức, cá nhân có mối quan hệ liên kết theo quy định pháp luật. Trong thực tế, giao dịch liên kết có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức như:- Mua bán hàng hóa giữa công ty mẹ và công ty con;
- Cung cấp dịch vụ quản lý, tư vấn hoặc kỹ thuật;
- Vay và cho vay giữa các doanh nghiệp trong tập đoàn;
- Chuyển giao quyền sử dụng phần mềm, công nghệ hoặc tài sản vô hình;
- Thanh toán phí bản quyền;
- Phân bổ chi phí dùng chung trong tập đoàn.
2. Vì sao giá giao dịch liên kết liên quan trực tiếp đến thuế?
Giá giao dịch liên kết có thể ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp, từ đó tác động đến số thuế TNDN phải nộp tại Việt Nam. Chẳng hạn, một công ty Việt Nam mua hàng hóa từ công ty mẹ ở nước ngoài với mức giá cao hơn đáng kể so với điều kiện giao dịch độc lập, chi phí của công ty Việt Nam có thể tăng và lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam giảm. Tương tự, các khoản phí dịch vụ, phí bản quyền hoặc lãi vay trả cho bên liên kết cũng có thể tác động đến kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp Việt Nam bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ cho bên liên kết nước ngoài với mức giá thấp hơn mức phù hợp, phần lợi nhuận đáng lẽ phát sinh tại Việt Nam có thể được chuyển sang pháp nhân khác trong cùng tập đoàn. Vì vậy, quản lý giao dịch liên kết không chỉ nhằm xác định giá mua hay giá bán mà còn nhằm bảo đảm thu nhập chịu thuế được phân bổ phù hợp với chức năng, tài sản, rủi ro và bản chất kinh tế của hoạt động kinh doanh. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro bị cơ quan thuế điều chỉnh giá giao dịch liên kết và thu nhập chịu thuế.
3. Nghị định 255/2026/NĐ-CP có gì đáng chú ý?
Nghị định 255/2026/NĐ-CP là văn bản mới về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và áp dụng từ kỳ tính thuế TNDN năm 2026. Một số nội dung đáng chú ý gồm:3.1. Hoàn thiện quy định về quan hệ liên kết.
Nghị định mới bổ sung một số trường hợp xác định quan hệ liên kết. Đáng chú ý, quan hệ liên kết được bổ sung trường hợp liên quan đến mượn, cho mượn, bên cạnh các quan hệ vay, cho vay đã được quy định trước đó. Theo hướng dẫn được Cục Thuế giới thiệu, trường hợp doanh nghiệp phát sinh giao dịch vay, cho vay, mượn hoặc cho mượn từ mức 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc cá nhân có quan hệ theo quy định có thể thuộc diện xem xét quan hệ liên kết.Nghị định cũng bổ sung trường hợp không áp dụng một số quan hệ liên kết đối với chủ nợ, bên bảo lãnh là tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua, bán, xử lý nợ và đáp ứng các điều kiện nhất định. Điều này khiến bước xác định doanh nghiệp có quan hệ liên kết hay không trở nên đặc biệt quan trọng trước khi doanh nghiệp thực hiện các bước kê khai và lập hồ sơ.
3.2. Thay đổi về cơ sở dữ liệu sử dụng khi xác định giá.
Nghị định 255/2026/NĐ-CP bổ sung cơ sở dữ liệu quốc gia vào nhóm cơ sở dữ liệu có thể được sử dụng trong kê khai, xác định và quản lý giá giao dịch liên kết. Đồng thời, Nghị định đưa ra thứ tự ưu tiên sử dụng cơ sở dữ liệu:- Cơ sở dữ liệu được công bố công khai;
- Cơ sở dữ liệu thương mại;
- Cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế.
4. Doanh nghiệp xác định giá giao dịch liên kết như thế nào?
Không có một mức giá cố định áp dụng cho mọi giao dịch liên kết. Doanh nghiệp cần lựa chọn phương pháp phù hợp dựa trên bản chất giao dịch, chức năng của các bên, tài sản sử dụng, rủi ro chịu và khả năng thu thập dữ liệu so sánh. Một số phương pháp phổ biến gồm:- Phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập;
- Phương pháp giá bán lại;
- Phương pháp giá vốn cộng lãi;
- Phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận;
- Phương pháp phân bổ lợi nhuận.
Ví dụ, với một công ty Việt Nam hoạt động như nhà phân phối đơn giản cho tập đoàn nước ngoài, phương pháp dựa trên tỷ suất lợi nhuận có thể được xem xét. Trong khi đó, một giao dịch chuyển giao tài sản vô hình có giá trị cao có thể cần cách tiếp cận khác.
5. Phân tích chức năng – tài sản – rủi ro.
Một trong những cơ sở quan trọng khi xác định giá giao dịch liên kết là phân tích chức năng, tài sản và rủi ro của các bên tham gia. Doanh nghiệp cần xác định rõ mỗi bên thực hiện những chức năng gì, sử dụng loại tài sản nào và thực tế chịu những rủi ro kinh doanh nào trong quá trình giao dịch. Chẳng hạn, nếu công ty Việt Nam chỉ thực hiện chức năng phân phối, không sở hữu tài sản vô hình quan trọng và chịu rủi ro kinh doanh tương đối hạn chế thì mức lợi nhuận phù hợp có thể khác với doanh nghiệp vừa sản xuất, vừa nghiên cứu phát triển sản phẩm và sở hữu công nghệ riêng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần xem xét mức độ kiểm soát đối với các rủi ro như rủi ro thị trường, hàng tồn kho, tín dụng, tỷ giá hoặc hoạt động sản xuất để có cơ sở đánh giá đầy đủ hơn vai trò thực tế của từng bên.
Việc phân tích chức năng, tài sản và rủi ro giúp doanh nghiệp lựa chọn phương pháp xác định giá và mức lợi nhuận phù hợp với bản chất hoạt động của từng bên, đồng thời tạo cơ sở để giải trình khi cơ quan thuế kiểm tra. Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên gọi hoặc nội dung hợp đồng mà cần đối chiếu với hoạt động thực tế, cách thức sử dụng tài sản, khả năng kiểm soát rủi ro và việc phân bổ lợi ích giữa các bên. Sự thống nhất giữa hợp đồng và thực tế giao dịch cũng là yếu tố quan trọng để chính sách giá giao dịch liên kết có tính thuyết phục và hạn chế rủi ro thuế.
6. Nghị định 255 và mối liên hệ với thuế tối thiểu toàn cầu.
Một điểm đáng chú ý của Nghị định 255/2026/NĐ-CP là việc hoàn thiện một số khái niệm liên quan đến “Công ty mẹ tối cao” và “Hiệp định thuế”, đồng thời có sự liên kết với các quy định về thuế tối thiểu toàn cầu tại Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Những nội dung này cho thấy công tác quản lý giao dịch liên kết tại Việt Nam ngày càng gắn chặt với xu hướng quản lý thuế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển lợi nhuận và chống xói mòn cơ sở thuế. Do đó, doanh nghiệp có hoạt động xuyên biên giới cần nhìn nhận giao dịch liên kết trong mối quan hệ với tổng thể nghĩa vụ thuế của tập đoàn.
Đối với các tập đoàn đa quốc gia có công ty con tại Việt Nam, doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm đến thuế TNDN, giá giao dịch liên kết và Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) mà còn phải xem xét các hiệp định thuế, cơ chế phân bổ lợi nhuận giữa các quốc gia và nghĩa vụ liên quan đến thuế tối thiểu toàn cầu nếu thuộc phạm vi áp dụng. Việc đồng thời chịu sự tác động của nhiều quy định có thể làm gia tăng yêu cầu về dữ liệu và hồ sơ thuế. Vì vậy, doanh nghiệp nên xây dựng cách tiếp cận quản lý thuế xuyên biên giới đồng bộ, thường xuyên rà soát các giao dịch và chính sách thuế của tập đoàn thay vì xử lý riêng lẻ từng nghĩa vụ.
7. Kết luận.
Nghị định 255/2026/NĐ-CP đánh dấu một bước cập nhật quan trọng trong quản lý thuế đối với giao dịch liên kết tại Việt Nam. Không chỉ thay đổi một số quy định về quan hệ liên kết, Nghị định còn hoàn thiện cơ chế sử dụng cơ sở dữ liệu, quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế và yêu cầu liên quan đến Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
Đối với doanh nghiệp có giao dịch với các bên liên kết, đặc biệt là doanh nghiệp FDI và các thành viên của tập đoàn đa quốc gia, việc cập nhật Nghị định 255 là cần thiết để hạn chế rủi ro về thuế trong kỳ tính thuế năm 2026.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp nên xem quản lý giá giao dịch liên kết là một phần của quản trị thuế, thay vì chỉ coi đây là thủ tục phải hoàn thành khi quyết toán thuế. Việc xác định đúng quan hệ liên kết, lựa chọn phương pháp phù hợp, sử dụng dữ liệu có cơ sở và chuẩn bị hồ sơ đầy đủ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước các yêu cầu giải trình và kiểm tra thuế trong bối cảnh quản lý thuế xuyên biên giới ngày càng được tăng cường.
Nguồn: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Nghi-dinh-255-2026-ND-CP-quan-ly-thue-giao-dich-lien-ket-cua-doanh-nghiep-co-quan-he-lien-ket-713416.aspx
