Hướng dẫn Kiểm toán Tiền và các khoản tương đương tiền
Bạn là sinh viên ngành kiểm toán đang chuẩn bị đi thực tập, hay một kiểm toán viên mới vào nghề đang lần đầu phụ trách khoản mục tiền trên báo cáo tài chính?
Tiền và các khoản tương đương tiền tuy có giá trị ghi sổ không quá phức tạp, nhưng lại là khoản mục có rủi ro gian lận cao nhất và luôn được kiểm toán viên đặc biệt quan tâm. Một sai sót nhỏ trong kiểm toán tiền có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính trung thực và hợp lý của toàn bộ báo cáo tài chính. Vì vậy, việc hiểu rõ các thủ tục kiểm toán trọng yếu đối với tiền và các khoản tương đương tiền là yêu cầu bắt buộc đối với mọi kiểm toán viên.
Hãy cùng AGS tìm hiểu ký hơn về khoản mục này trong bài viết hôm nay nhé!
I. Tổng quan về tiền và các khoản tương đương tiền
1. Tiền và các khoản tương đương tiền là gì
- Tiền và các khoản tương đương tiền bao gồm:
- Tiền mặt tại quỹ
- Tiền gửi ngân hàng
- Các khoản đầu tư ngắn hạn có khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền và ít rủi ro (kỳ hạn không quá 3 tháng)
2. Mục tiêu kiểm toán khoản mục tiền
- Tồn tại (Existence): Tiền thực sự tồn tại tại ngày kết thúc kỳ
- Quyền và nghĩa vụ: Doanh nghiệp có quyền sở hữu hợp pháp
- Đầy đủ (Completeness): Không bỏ sót tài khoản tiền
- Đánh giá & ghi nhận: Số dư tiền được ghi nhận chính xác
- Trình bày & thuyết minh: Phù hợp với chuẩn mực kế toán
3. Rủi ro trọng yếu trong kiểm toán tiền
- Dễ bị biển thủ, chiếm đoạt
- Có thể làm đẹp báo cáo tài chính bằng cách ghi khống số dư
- Gian lận thường xảy ra thông qua tiền mặt và tiền gửi ngân hàng
- Ghi nhận tiền không tồn tại
- Che giấu thâm hụt tiền mặt
- Chuyển tiền giữa các tài khoản cuối kỳ (window dressing)
- Ghi nhận sai tỷ giá tiền gửi ngoại tệ
II. Các thủ tục kiểm toán trọng yếu đối với tiền và tương đương tiền
1. Quy trình chung
1.1. Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ liên quan đến tiền
- Tìm hiểu quy trình thu – chi tiền
- Đánh giá việc phân chia nhiệm vụ (giữ tiền – ghi sổ – phê duyệt)
- Xem xét quy định về hạn mức tồn quỹ tiền mặt
1.2. Kiểm kê tiền mặt tại quỹ
- Kiểm toán viên thực hiện:
- Kiểm kê đột xuất hoặc tại ngày kết thúc kỳ
- Đối chiếu số tiền kiểm kê với sổ quỹ và sổ kế toán
- Lập biên bản kiểm kê tiền mặt có chữ ký các bên liên quan
1.3. Gửi thư xác nhận số dư tiền gửi ngân hàng
- Gửi thư xác nhận trực tiếp đến ngân hàng
- Xác nhận: số dư tiền gửi, tài khoản bị phong tỏa, khoản vay, bảo lãnh
- Đối chiếu kết quả xác nhận với sổ kế toán doanh nghiệp
1.4. Đối chiếu sao kê ngân hàng (Bank Reconciliation)
- Kiểm tra bảng đối chiếu ngân hàng tại ngày kết thúc kỳ
- Soát xét các khoản chênh lệch chưa điều chỉnh
- Đảm bảo các khoản chênh lệch là hợp lý và được xử lý đúng kỳ
1.5. Kiểm tra cut-off và giao dịch cuối kỳ
- Đảm bảo các khoản thu – chi được ghi nhận đúng kỳ kế toán
- Thủ tục bao gồm:
- Kiểm tra chứng từ thu – chi những ngày cận ngày khóa sổ
- Đối chiếu với sao kê ngân hàng và phiếu thu – chi
1.6. Kiểm tra tiền gửi ngoại tệ
- Kiểm tra việc quy đổi tỷ giá theo quy định kế toán hiện hành
- Đánh giá việc ghi nhận chênh lệch tỷ giá cuối kỳ
- Đối chiếu với tỷ giá do ngân hàng công bố tại ngày kết thúc kỳ
1.7. Sau khi hoàn tất các thủ tục:
- Kiểm toán viên đánh giá liệu số dư tiền có bị sai sót trọng yếu hay không
- Tổng hợp sai sót (nếu có) và yêu cầu điều chỉnh
- Kết luận về mức độ trung thực và hợp lý của khoản mục tiền trên báo cáo tài chính
2. Quy trình kiểm toán tiền mặt
2.1. Thủ tục kiểm toán tiền mặt
Trước khi tiến hành thủ tục kiểm toán, kiểm toán viên sẽ thu thập những bằng chứng sau:
- Sổ cái, sổ chi tiết tài khoản tiền
- Sổ quỹ, biên bản kiểm quỹ
- Các chứng từ thu, chi tiền mặt
Để kiểm toán tiền mặt, kiểm toán viên cũng cần thực hiện các thủ tục kiểm toán để thu thập các bằng chứng nhằm chứng minh các cơ sở dẫn liệu liên quan đến tiền mặt là đúng. Cụ thể:
2.2. Thủ tục kiểm kê tiền mặt
Thủ tục kiểm kê tiền mặt được xem là một trong các thủ tục quan trọng khi kiểm toán khoản mục tiền.
Kiểm toán viên cần xây dựng kế hoạch kiểm kê tiền mặt, kế hoạch này sẽ được lưu vào hồ sơ kiểm toán năm (current audit file) bao gồm:
- Xác định thời gian và địa điểm kiểm kê
- Tên của kiểm toán viên thực hiện kiểm kê
- Tên của nhân viên khách hàng có mặt tại từng địa điểm
- Nếu kiểm toán viên không được đến nơi mà khách hàng cất giữ tiền mặt thì kiểm toán viên cần phải thu thập thư xác nhận từ phía khách hàng.
Kiểm toán viên cần lưu ý một số vấn đề sau:
- Sổ tiền mặt phải được ghi chép bằng bút mực hoặc bằng những hình thức bền khác
- Tất cả số dư tiền phải được kiểm kê vào cùng một thời điểm
- Tất cả chứng khoán có thể chuyển nhượng phải hiện hữu và được kiểm kê vào thời điểm kiểm kê tiền mặt
- Kiểm toán viên không được kiểm kê một mình
- Tất cả tiền mặt và chứng khoán được kiểm kê phải được ghi nhận vào hồ sơ làm việc của kiểm toán viên và được lưu lại vào hồ sơ kiểm toán năm
Ngoài ra, kiểm toán viên cũng cần quan sát đến hoạt động của hệ thống kiểm soát nội bộ liên quan đến tiền mặt.
3. Quy trình kiểm toán tiền gửi ngân hàng
3.1. Thủ tục kiểm toán ngân hàng
Kiểm toán viên cần thực hiện các thủ tục để chứng minh các cơ sở dẫn liệu liên quan đến tiền gửi ngân hàng là đúng. Cụ thể:
3.2. Thư xác nhận ngân hàng
- Listing balance: Ngân hàng xác nhận về tính chính xác và đầy đủ
- Requesting details of balance: Ngân hàng đưa ra những con số của khách hàng và KTV sẽ đối chiếu với sổ kế toán của khách hàng
Kiểm toán viên sẽ là người trực tiếp chuẩn bị, gửi và nhận lại thư phản hồi từ phía ngân hàng. Tuy nhiên, việc gửi thư xác nhận này phải có được sự ủy quyền của bên khách hàng.
Hình thức và nội dung của thư xác nhận sẽ phụ thuộc vào mục đích của kiểm toán. Một khách hàng thường sở hữu nhiều tài khoản ngân hàng:
- Current account: thường dùng để giao dịch trong hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường
- Capital account: dùng để góp vốn hoặc nhận khoản vay
- Các tài khoản khác phụ thuộc vào bản chất hoạt động kinh doanh
- Những tài khoản có số dư bằng 0
- Những tài khoản đã đóng 12 tháng trước ngày xác nhận
- Những tài khoản có số phát sinh lớn
- Những khoản vay, lãi vay, thấu chi...
III. Một số thủ tục phân tích cơ bản khác
- Giải thích các biến động số dư tài khoản tiền mặt. Điều tra và giải thích nguyên nhân.
- Kiểm tra số tổng các khoản thu và chi theo tháng. Đảm bảo các nghiệp vụ chi tiết phù hợp với số dư mỗi tháng. Điều tra bất kỳ những thay đổi đáng kể.
- Kiểm tra những thay đổi về số dư tiền gửi ngân hàng trong kỳ và xem xét tính hợp lý dựa trên thông tin khác. Giải thích những biến động bất thường.
- Đối chiếu khớp đúng số dư đầu kỳ với sổ sách năm trước.
- Lập bảng điều giải số dư cuối kỳ trên sổ sách kế toán và so sánh với giấy báo ngân hàng..
- Thực hiện thử nghiệm khóa sổ đúng kỳ chọn mẫu nghiệp vụ tiền mặt và các khoản tiền đang chuyển trước và sau ngày kết thúc niên độ.
- Kiểm tra các nghiệp vụ thu chi tiền có số phát sinh lớn xảy ra gần ngày kết thúc niên độ.
Kết luận
Tiền và các khoản tương đương tiền là khoản mục nhỏ nhưng rủi ro lớn. Một kiểm toán viên giỏi không chỉ “đếm tiền”, mà phải hiểu bản chất dòng tiền, kiểm soát nội bộ và khả năng gian lận đằng sau các con số. Nắm vững các thủ tục kiểm toán trọng yếu đối với tiền chính là nền tảng quan trọng để bạn phát triển trong nghề kiểm toán một cách chuyên nghiệp và tuân thủ chuẩn mực. Hy vọng rằng các bạn Kiểm toán viên tập sự sẽ áp dụng được những chia sẻ thực tế này và thực hiện tốt quy trình kiểm toán đối với khoản mục trọng yếu "Tiền và các khoản tương đương tiền" này nhé.
Bài viết trên phần nào đã tóm tắt lên được nội dung và những thủ tục Kiểm toán phần tiền và các khoản tương đương tiền... Hy vọng bài viết đem lại những thông tin hữu ích cho doanh nghiệp và bạn đọc. Để biết thêm nhiều thông tin bổ ích, hãy theo dõi Fanpage: AGS Accounting & Auditing Co.,Ltd của chúng tôi để cập nhật kịp thời các chính sách mới nhất về thuế, kế toán, kiểm toán nhé!
Nguồn: Tổng hợp
