Thuế TNDN - Khái niệm và nguyên tắc chuyển lỗ

AGS Linh ACC

28 thg 6, 2024

Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, không phải lúc nào doanh nghiệp cũng đạt được lợi nhuận như kỳ vọng. Thực tế, sẽ có những giai đoạn phát sinh lỗ và cần có cơ chế xử lý phù hợp để vừa đảm bảo cân bằng tài chính, vừa tuân thủ đúng quy định pháp luật. Trong thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), một trong những nội dung quan trọng liên quan đến vấn đề này chính là nguyên tắc chuyển lỗ - cho phép doanh nghiệp bù trừ khoản lỗ của các năm trước vào thu nhập chịu thuế của các năm sau.

Việc hiểu rõ khái niệm thuế TNDN cũng như cách xác định và thực hiện nguyên tắc chuyển lỗ không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu nghĩa vụ thuế mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch tài chính dài hạn một cách hiệu quả.

Cùng tìm hiểu kĩ hơn về chủ đề này qua bài viết dưới đây nhé.

1. Khái niệm lỗ phát sinh trong kỳ tính thuế

Lỗ phát sinh trong kỳ tính thuế là số chênh lệch âm về thu nhập tính thuế chưa bao gồm các khoản lỗ được kết chuyển từ các năm trước chuyển sang.

1.1. Không đăng ký chuyển lỗ có được chuyển lỗ không?

Cơ sở kinh doanh khi phát sinh lỗ phải có kế hoạch chuyển lỗ và đăng ký kế hoạch chuyển lỗ với cơ quan thuế. Cơ sở kinh doanh không được chuyển lỗ nếu không đăng ký với cơ quan thuế hoặc chuyển lỗ ngoài kế hoạch chuyển lỗ đăng ký với cơ quan thuế.

Các cơ sở kinh doanh sau khi quyết toán thuế nếu bị lỗ sẽ được phép chuyển lỗ để trừ vào thu nhập chịu thuế của các năm sau đó. Thời hạn chuyển lỗ không được vượt quá 5 năm, tính từ năm tiếp theo sau năm.

1.2. Cách xác định lỗ thuế TNDN

Lỗ phát sinh trong kỳ tính thuế là khoản chênh lệch âm về thu nhập tính thuế, chưa bao gồm các khoản lỗ được chuyển theo quy định.

Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế – Thu nhập được miễn thuế (nếu có) – Các khoản lỗ được kết chuyển (nếu có)

Trong đó:

Thu nhập chịu thuế = Doanh thu + Thu nhập khác – Chi phí được trừ

Đối với doanh nghiệp có thu nhập miễn thuế:

Nếu thu nhập chịu thuế – thu nhập miễn thuế > 0, doanh nghiệp có lãi.
Nếu thu nhập chịu thuế – thu nhập miễn thuế < 0, doanh nghiệp bị lỗ.

Trên tờ khai QTT TNDN mẫu 03/TNDN:

Nếu [C1] – [C2] < 0, doanh nghiệp bị lỗ.
Nếu [C1] – [C2] = 0, doanh nghiệp không lãi, không lỗ.
Nếu [C1] – [C2] > 0, doanh nghiệp có lãi.

Đối với doanh nghiệp không có thu nhập miễn thuế:

Nếu thu nhập chịu thuế > 0, tức là (Doanh thu + Thu nhập khác) > Chi phí được trừ, doanh nghiệp có lãi.
Nếu thu nhập chịu thuế < 0, tức là (Doanh thu + Thu nhập khác) < Chi phí được trừ, doanh nghiệp bị lỗ.

Trên tờ khai QTT TNDN mẫu 03/TNDN:

Nếu [C1] < 0, doanh nghiệp bị lỗ.
Nếu [C1] = 0, doanh nghiệp không lãi, không lỗ.
Nếu [C1] > 0, doanh nghiệp có lãi.

2. Nguyên tắc chuyển lỗ

Theo quy định hiện hành, việc chuyển lỗ trong thuế TNDN được áp dụng theo những nguyên tắc cơ bản sau:

Sau khi quyết toán thuế, nếu doanh nghiệp bị lỗ thì phải chuyển toàn bộ và liên tục khoản lỗ này vào thu nhập chịu thuế của những năm tiếp theo.
Thời gian chuyển lỗ tối đa là 5 năm, tính từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.
Hết thời hạn 5 năm kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ, phần lỗ chưa chuyển hết sẽ không còn giá trị để bù trừ vào thu nhập chịu thuế.
Trong trường hợp cơ quan thuế kiểm tra và xác định số lỗ được chuyển khác với số doanh nghiệp đã kê khai, thì sẽ áp dụng kết quả xác định của cơ quan thuế.

3. Cách chuyển lỗ thuế TNDN

3.1. Điều kiện chuyển lỗ thuế TNDN

Doanh nghiệp có thể thực hiện việc chuyển lỗ khi trong kỳ tính thuế hiện tại có phát sinh lãi và số lỗ từ các năm trước vẫn còn tồn đọng hoặc chưa được chuyển hết.
Số lỗ từ các kỳ trước đó có thể được chuyển sang nhưng không vượt quá số lãi của kỳ hiện tại.
Việc chuyển lỗ phải được thực hiện liên tục và tối đa trong thời gian 5 năm. Nếu sau 5 năm kể từ năm tiếp theo sau năm phát sinh lỗ mà số lỗ vẫn chưa được chuyển hết, doanh nghiệp sẽ không còn quyền chuyển lỗ nữa.

3.2. Cách chuyển lỗ thuế TNDN

Doanh nghiệp có thể tạm thời chuyển lỗ vào thu nhập của các quý trong năm sau khi lập tờ khai tạm nộp quý và chuyển chính thức vào năm sau khi lập tờ khai quyết toán thuế năm.

Ví dụ 1: Năm 2022, doanh nghiệp A phát sinh lỗ 10 tỷ đồng. Năm 2023, doanh nghiệp A có thu nhập 12 tỷ đồng, thì toàn bộ số lỗ 10 tỷ đồng của năm 2022 phải được chuyển vào thu nhập năm 2023.

Ví dụ 2: Năm 2022, doanh nghiệp B phát sinh lỗ 20 tỷ đồng. Năm 2023, doanh nghiệp B có thu nhập 15 tỷ đồng, thì:Doanh nghiệp B phải chuyển toàn bộ 15 tỷ đồng lỗ vào thu nhập năm 2023.

Số lỗ còn lại 5 tỷ đồng sẽ được theo dõi và chuyển tiếp vào các năm sau, tối đa không quá 5 năm từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.

Bù trừ lỗ trong năm tài chính

Doanh nghiệp có thể bù trừ số lỗ của quý trước vào các quý tiếp theo trong cùng năm tài chính. Khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, số lỗ của cả năm sẽ được xác định và chuyển toàn bộ vào thu nhập chịu thuế của những năm tiếp sau theo quy định.

Nguyên tắc tự xác định số lỗ

Doanh nghiệp tự xác định số lỗ được trừ vào thu nhập theo nguyên tắc chuyển lỗ liên tục và không quá 5 năm từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ. Nếu phát sinh thêm lỗ trong thời gian chuyển lỗ, số lỗ mới này cũng được chuyển lỗ toàn bộ và liên tục trong tối đa 5 năm.

Kiểm tra, thanh tra và chuyển lỗ

Nếu cơ quan kiểm tra, thanh tra thuế xác định số lỗ được chuyển khác với số doanh nghiệp tự xác định, số lỗ sẽ được chuyển theo kết luận của cơ quan này, nhưng vẫn đảm bảo không quá 5 năm từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.

Hạn chế thời gian chuyển lỗ

Quá thời hạn 5 năm từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ, nếu số lỗ chưa được chuyển hết, thì không được chuyển vào thu nhập của các năm tiếp theo.

Trường hợp chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách

Doanh nghiệp phải thực hiện quyết toán thuế đến thời điểm có quyết định chuyển đổi, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, giải thể, phá sản. Số lỗ phát sinh trước khi chuyển đổi phải được theo dõi chi tiết và bù trừ vào thu nhập cùng năm hoặc chuyển tiếp theo quy định chuyển lỗ liên tục không quá 5 năm. Số lỗ phát sinh trước khi chia, tách và còn trong thời gian chuyển lỗ sẽ được phân bổ cho các doanh nghiệp sau khi chia, tách theo tỷ lệ vốn chủ sở hữu được chia, tách.

4. Ví dụ các trường hợp chuyển lỗ

4.1. Chuyển lỗ giữa các năm

VD1: Năm 20X4, công ty ABC có phát sinh khoản lỗ 8 tỷ đồng; năm 20X5 công ty có phát sinh thu nhập là 10 tỷ đồng

→ Toàn bộ số lỗ phát sinh năm 20X4 nhỏ hơn thu nhập năm 20X5 nên công ty ABC phải chuyển toàn bộ số lỗ vào thu nhập năm 20X5.

VD2: Năm 20X4, công ty ABC có phát sinh khoản lỗ 8 tỷ đồng; năm 20X5 công ty có phát sinh thu nhập chỉ có 5 tỷ đồng.

→ Công ty ABC phải chuyển toàn bộ số lỗ năm 20X4 là 8 tỷ vào thu nhập năm 20X5. Số lỗ còn lại là 3 tỷ công ty ABC phải theo dõi và chuyển toàn bộ liên tục vào các năm tiếp theo, nhưng tối đa không quá 5 năm kể từ năm 20X5.

4.2. Chuyển lỗ giữa các quý

Trong cùng một năm tài chính, doanh nghiệp được phép bù trừ số lỗ của quý trước vào thu nhập các quý sau. Khi quyết toán năm, số lỗ còn lại sẽ được chuyển tiếp theo nguyên tắc bên trên.

VD3: Năm 20X4, công ty ABC có:

Quý 1: lỗ 18 triệu

Quý 2: lãi 10 triệu

Quý 3: lãi 12 triệu

→ Quý 1 công ty ABC phát sinh khoản lỗ 18 triệu nên số lỗ này sẽ được chuyển sang Quý 2 là 10 triệu. Số lỗ còn lại là 8 triệu sẽ được chuyển tiếp tục vào Quý 3, nên Quý 3 năm 2024 chỉ còn 4 triệu được xác định là thu nhập tính thuế để tạm tính nộp thuế theo quý.

Nếu trong thời gian đang chuyển lỗ mà phát sinh các khoản lỗ mới (không bao gồm số lỗ của kỳ trước chuyển sang) thì các khoản lỗ này cũng được chuyển toàn bộ và liên tục trong tối đa 5 năm, tính từ năm tiếp sau năm phát sinh.

VD4: Năm 20X4, công ty ABC lỗ 10 triệu đồng. Năm 20X5, công ty tiếp tục phát sinh số lỗ là 20 triệu đồng. Do đó, số lỗ năm 20X4 sẽ được chuyển tối đa từ năm 20X5 đến năm 20X9 và số lỗ năm 20X5 sẽ được chuyển tối đa từ năm 20X6 đến năm 20Y0.

4.3. Ví dụ về cách chuyển lỗ 5 năm liên tục

Công ty ABC có kết quả kinh doanh qua các năm như sau:

Năm 2020: Lỗ 10 tỷ đồng

Năm 2021: Lỗ 5 tỷ đồng

Năm 2022: Lỗ 3 tỷ đồng

Năm 2023: Lãi 8 tỷ đồng

Năm 2024: Lãi 7 tỷ đồng

Năm 2025: Lãi 6 tỷ đồng

Cách chuyển lỗ cách chuyển lỗ trong 5 năm liên tục như sau:

Năm 2023:Tổng lỗ từ các năm trước: 10 tỷ (2020) + 5 tỷ (2021) + 3 tỷ (2022) = 18 tỷ đồng.

Lãi trong năm 2023: 8 tỷ đồng.

Chuyển lỗ: Công ty chuyển lỗ từ năm 2020 trước:Chuyển lỗ 8 tỷ từ năm 2020.

Số lỗ còn lại của năm 2020: 10 tỷ – 8 tỷ = 2 tỷ.

Thu nhập tính thuế năm 2023 sau chuyển lỗ: 0 đồng (không phải nộp thuế TNDN).

Năm 2024:Tổng lỗ còn lại: 2 tỷ (2020) + 5 tỷ (2021) + 3 tỷ (2022) = 10 tỷ đồng.

Lãi trong năm 2024: 7 tỷ đồng.

Chuyển lỗ: Công ty tiếp tục chuyển lỗ từ năm 2020:Chuyển lỗ 2 tỷ còn lại từ năm 2020.

Tiếp theo chuyển lỗ từ năm 2021: 7 tỷ – 2 tỷ = 5 tỷ.

Chuyển lỗ 5 tỷ từ năm 2021.

Số lỗ còn lại của năm 2021: 0 đồng.

Thu nhập tính thuế năm 2024 sau chuyển lỗ: 0 đồng (không phải nộp thuế TNDN).

Năm 2025:Tổng lỗ còn lại: 3 tỷ (2022).

Lãi trong năm 2025: 6 tỷ đồng.

Chuyển lỗ:

Công ty chuyển lỗ từ năm 2022:Chuyển lỗ 3 tỷ từ năm 2022.

Số lỗ còn lại của năm 2022: 0 đồng.

Thu nhập tính thuế năm 2025 sau chuyển lỗ: 6 tỷ – 3 tỷ = 3 tỷ.

Thuế TNDN phải nộp: 3 tỷ x 20% = 600 triệu đồng.

Tổng kết:

Năm 2023: Chuyển lỗ 8 tỷ từ năm 2020.

Năm 2024: Chuyển lỗ 2 tỷ từ năm 2020 và 5 tỷ từ năm 2021.

Năm 2025: Chuyển lỗ 3 tỷ từ năm 2022.

=> Sau 3 năm, toàn bộ số lỗ của các năm trước đã được chuyển hết.

Trong quá trình chuyển lỗ, công ty luôn tuân thủ nguyên tắc chuyển lỗ liên tục và không vượt quá 5 năm kể từ năm tiếp theo sau năm phát sinh lỗ.

Kết luận

Việc hiểu rõ khái niệm và cách xác định chuyển lỗ trong thuế thu nhập doanh nghiệp là một chủ đề quan trọng dành cho các kế toán viên, nhân sự phụ trách về thuế TNDN, và những cá nhân làm việc trong lĩnh vực tài chính, thuế. Với mục tiêu là giúp bạn đọc nắm rõ các quy định pháp luật liên quan đến việc chuyển lỗ để tính thuế thu nhập doanh nghiệp đúng với quy định, AGS hy vọng nội dung bài viết sẽ hỗ trợ bạn thực hiện các thủ tục kế toán - thuế một cách hiệu quả, đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật và tránh rủi ro không đáng có.

Công ty AGS cảm ơn bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này. Hy vọng bạn đã có được những thông tin bổ ích. Hãy tiếp tục theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin cũng như cơ hội việc làm tại AGS nhé.