Hộ kinh có được áp dụng giảm trừ gia cảnh khi nộp thuế TNCN?

HCM Lâm Vũ ACC

26 thg 12, 2025

Mức giảm trừ gia cảnh dự kiến điều chỉnh từ năm 2026 thu hút sự quan tâm của nhiều cá nhân kinh doanh. Trong bối cảnh chính sách thuế đang được rà soát để phù hợp thực tiễn, điều đặt ra là hộ kinh doanh khi xác định thu nhập chịu thuế TNCN có được áp dụng khoản giảm trừ này hay không. Đây là vấn đề đang nhận được sự chú ý của cộng đồng kinh doanh cá thể, nhất là trong giai đoạn chuẩn bị kế hoạch tài chính cho năm tới.

1. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có được tính giảm trừ gia cảnh không?

Theo Điều 4, Thông tư 40/2021/TT-BTC, việc xác định nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được thực hiện theo các quy định hiện hành về thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Cụ thể:

- Hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trong năm dương lịch từ 100 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN.

- Nếu kinh doanh theo hình thức nhóm cá nhân hoặc hộ gia đình, mức doanh thu 100 triệu đồng/năm được xác định cho một người đại diện duy nhất trong nhóm.

- Trường hợp có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm, việc tính thuế được xác định theo doanh thu tính thuế nhân với tỷ lệ thuế do cơ quan thuế quy định cho từng ngành nghề.

Trong khi đó, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân và các văn bản hướng dẫn thi hành, giảm trừ gia cảnh chỉ áp dụng cho cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công – tức là người làm công ăn lương, hưởng lương cố định từ cơ quan, doanh nghiệp. Khoản giảm trừ này được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế TNCN.

Từ các căn cứ trên, có thể khẳng định rằng:

- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán (tức tính thuế dựa trên doanh thu và tỷ lệ thuế) không được áp dụng giảm trừ gia cảnh.

- Việc tính thuế TNCN của nhóm đối tượng này không dựa trên thu nhập thực tế sau chi phí, mà dựa trên doanh thu nhân với tỷ lệ thuế, nên không phát sinh khái niệm giảm trừ gia cảnh như đối với người làm công ăn lương.

Nói cách khác, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chỉ được miễn thuế nếu doanh thu cả năm không vượt 100 triệu đồng, chứ không được giảm trừ gia cảnh khi xác định thuế TNCN phải nộp.

2. Tăng giảm trừ gia cảnh 2026: Hộ kinh doanh có nên chuyển đổi mô hình?

Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán (theo Thông tư 40/2021/TT-BTC) không được áp dụng giảm trừ gia cảnh vì:

- Thuế được tính theo doanh thu ấn định nhân với tỷ lệ thuế (không dựa trên lợi nhuận sau chi phí).

- Không có cơ chế trừ chi phí hợp lệ hay kê khai thu nhập chịu thuế theo từng tháng/năm.

Tuy nhiên, nếu hộ kinh doanh có quy mô mở rộng, doanh thu tăng cao hoặc mong muốn minh bạch sổ sách, hưởng quyền lợi thuế như cá nhân làm công ăn lương, thì chuyển sang mô hình khác có thể mang lại lợi ích thực tế.

2.1. Trường hợp nên cân nhắc chuyển đổi

- Doanh thu trên 100 triệu đồng/năm, có xu hướng tăng đều hoặc mở rộng thêm chi nhánh, điểm bán.

- Có giao dịch thường xuyên với tổ chức, doanh nghiệp (cần xuất hóa đơn, ký hợp đồng, thanh toán chuyển khoản).

- Có nhiều chi phí đầu vào hợp lệ (mặt bằng, nhân công, nguyên vật liệu…) muốn được tính trừ khi tính thuế.

- Muốn được tính giảm trừ gia cảnh (khi chuyển sang cá nhân kê khai thuế TNCN).

2.2. Hộ kinh doanh nên chuyển sang mô hình nào?

Trường hợp 1: Chuyển sang doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP:

- Được cấp mã số thuế, dùng hóa đơn điện tử, kê khai thuế GTGT và TNDN theo quy định.

- Được miễn lệ phí môn bài trong năm đầu (theo Nghị định 22/2020/NĐ-CP).

- Được hưởng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp (vay vốn, đào tạo, chuyển đổi số…).

Trường hợp 2: Chuyển sang cá nhân kinh doanh kê khai thuế (không khoán):

- Được kê khai chi phí, giảm trừ gia cảnh, quyết toán thuế như người lao động.

- Phù hợp với hộ có quy mô vừa, hoạt động minh bạch.

2.3. Lưu ý trước khi chuyển đổi

- Cần rà soát sổ sách, chứng từ doanh thu – chi phí rõ ràng.

- Làm thủ tục chấm dứt hộ kinh doanh cũ trước khi đăng ký mới.

- Tham khảo ý kiến cơ quan thuế quản lý trực tiếp để được hướng dẫn kê khai và cấp mã số thuế đúng quy định.

Tóm lại: Nếu hộ kinh doanh nhỏ, doanh thu không ổn định thì giữ mô hình khoán vẫn đơn giản, ít thủ tục. Nhưng nếu bạn muốn minh bạch tài chính, mở rộng hoạt động và hưởng quyền lợi giảm trừ gia cảnh, thì chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp hoặc cá nhân kê khai là hướng đi đáng cân nhắc từ năm 2026.